Nông nghiệp ĐBSCL nhiều lợi thế, nhưng cũng lắm bất cập

Ngày 2/11, Tại TP. Cần Thơ Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị Phát triển Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - Khu vực phía Nam, kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, khu vực phía Nam có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai, mặt nước, hệ sinh thái và nguồn lực sản xuất nông nghiệp; tập trung các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ngành hàng xuất khẩu chủ lực cùng hệ thống doanh nghiệp chế biến, thương mại, logistics tương đối phát triển.

Đây là địa bàn chiến lược, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hầu hết các ngành hàng nông sản chủ lực của cả nước như lúa gạo, cây ăn quả, rau, hoa, cây công nghiệp, chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp và chế biến nông, lâm, thủy sản.

Theo Phó Thủ tướng, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST & CĐS) trong các khâu của chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp đã đạt một số kết quả bước đầu. Tuy nhiên, để phát huy tốt hơn tiềm năng, lợi thế, ngành nông nghiệp cần chuyển mạnh mô hình tăng trưởng, lấy KHCN&ĐMST làm động lực quan trọng.

Phó Thủ tướng yêu cầu nhận diện đầy đủ, thực chất những tồn tại, hạn chế và điểm nghẽn để tập trung giải quyết.

Theo đó, tăng trưởng theo chiều rộng đã gần tới hạn, quỹ đất khó mở rộng, trong khi năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng giữa các vùng còn chênh lệch. Quy mô sản xuất nhỏ, phân tán; liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, chế biến và logistics chưa bền vững, làm tăng chi phí và gây khó khăn trong chuẩn hóa dữ liệu.

Bên cạnh đó, giống, vật tư, công nghệ và thiết bị chưa chủ động, phát triển đồng bộ; năng lực nghiên cứu nền tảng, phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế và nuôi cấy mô quy mô lớn còn hạn chế. Khâu sau thu hoạch, kho lạnh, logistics và chế biến sâu chưa tương xứng; tỉ lệ phụ phẩm được khai thác thành sản phẩm có giá trị cao còn thấp.

Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng đề nghị coi nghiên cứu, ứng dụng KHCN,ĐMST & CĐS là động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp; sản phẩm nghiên cứu, ứng dụng công nghệ phải được thương mại hóa.

“Tiêu chí lớn nhất là năng suất và chất lượng nông sản được nâng cao, chi phí sản xuất giảm, giá trị gia tăng cao hơn, phát thải được kiểm soát và thu nhập của người dân ngày càng tăng”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế tài chính, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tập trung vào các vấn đề cốt lõi về giống, thức ăn chăn nuôi, bảo vệ thực vật và những lĩnh vực trực tiếp phục vụ sản xuất.

Xác định các bài toán lớn, ưu tiên công nghệ có khả năng ứng dụng và thương mại hóa

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong nghiên cứu khoa học, Phó Thủ tướng nêu rõ: Lấy yêu cầu tăng trưởng và thực tiễn sản xuất, kinh doanh làm điểm xuất phát; lấy doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất làm trung tâm ứng dụng; lấy nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu làm lực lượng tạo ra tri thức, công nghệ; lấy hiệu quả kinh tế - xã hội, năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng làm thước đo.

Mọi nhiệm vụ phải hướng tới kết quả cụ thể, có địa chỉ ứng dụng, có khả năng nhân rộng và đóng góp thực chất vào phát triển ngành nông nghiệp.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an, các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, đánh giá hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng KHCN, ĐMST &CĐS trong các lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; xác định danh mục những bài toán lớn, cấp thiết, có tác động trực tiếp đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của ngành. Các nhiệm vụ của ngành cần gắn với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược quốc gia.

Trong đó, tập trung vào một số nhóm nhiệm vụ ưu tiên gồm: giống cây trồng, vật nuôi; phân bón, thức ăn và thuốc bảo vệ thực vật gắn với phòng, chống dịch bệnh cho vật nuôi, cây trồng; công nghệ và máy móc phục vụ sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp; hoàn thiện và chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.

Đổi mới liên kết Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN & MT phát huy vai trò cơ quan đầu mối điều phối, kết nối nhu cầu phát triển của ngành hàng, địa phương và doanh nghiệp; đổi mới thực chất cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị.

Các chương trình liên kết ưu tiên cần tập trung vào 5 nhóm: giống, canh tác thông minh và chế biến sâu cây trồng chủ lực; chăn nuôi an toàn sinh học và kinh tế tuần hoàn; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, nuôi biển bền vững; phát triển rừng gỗ lớn, dược liệu, chế biến lâm sản; hoàn thiện dữ liệu về tài nguyên, thủy lợi, khí hậu và cảnh báo rủi ro thiên tai phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đối với từng ngành hàng chủ lực của khu vực phía Nam, cần lựa chọn một số chuỗi sản phẩm có tiềm năng cạnh tranh quốc tế để triển khai mô hình điểm. Trong đó, xác định cụ thể công nghệ cần làm chủ, tỉ lệ nguyên liệu trong nước, mức độ chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, thị trường tiêu thụ và hiệu quả kinh tế dự kiến. Trên cơ sở đánh giá kết quả thực tế, tổ chức nhân rộng những mô hình hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải và nghiên cứu không gắn với nhu cầu thị trường.

Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh xây dựng, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu, ưu tiên dữ liệu về đất đai, vùng trồng, cơ sở sản xuất, giống, vật tư nông nghiệp, chăn nuôi, thú y, thủy sản, lâm nghiệp, tài nguyên nước, khí hậu và môi trường.

Đối với truy xuất nguồn gốc nông sản, phải chuyển từ cách làm phân tán, chủ yếu phục vụ yêu cầu quản lí riêng lẻ, sang xây dựng hệ thống có khả năng kết nối, chia sẻ và kiểm chứng dữ liệu trên toàn chuỗi cung ứng; khẩn trương đề xuất xây dựng và đưa vào hoạt động Sàn giao dịch nông sản quốc gia.

Phó Thủ tướng giao Bộ Công an phối hợp, hỗ trợ Bộ NN & MT đẩy nhanh xây dựng, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu ngành; kết nối dữ liệu định danh chủ thể, vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và dữ liệu lưu thông hàng hóa theo quy định.

Bộ KH & CN chủ trì tổng hợp, kiến nghị hoặc xử lí theo thẩm quyền các điểm nghẽn về đầu tư, tài chính, định giá và khai thác tài sản trí tuệ, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu; cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong hoạt động nghiên cứu và ĐMST.

Các địa phương lựa chọn 3-5 bài toán ưu tiên trong tháng 11/2026

Đối với UBND các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam, Phó Thủ tướng đề nghị phối hợp với Bộ NN & MT rà soát, đánh giá hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng KHCN,ĐMST & CĐS trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường trên địa bàn; xác định danh mục các bài toán lớn, cấp thiết, có tác động trực tiếp đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của ngành.

Trước ngày 20/11/2026, mỗi địa phương lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên, trong đó thể hiện rõ mô hình liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ, xây dựng thương hiệu.

Các địa phương phối hợp với Bộ Công an, Bộ NN &MT hoàn thiện, kết nối dữ liệu định danh chủ thể, vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và dữ liệu lưu thông hàng hóa theo quy định.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học, trước ngày 15/12/2026, đăng kí và đề xuất với Bộ NN &MT các giải pháp công nghệ để giải quyết những bài toán thực tiễn. Các doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động đăng kí nhu cầu công nghệ, năng lực đầu tư, tiếp nhận và tiêu thụ sản phẩm.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hội nghị hôm nay mới là bước khởi đầu cho quá trình hành động quyết liệt, thực chất hơn trong phát triển KHCN,ĐMST & CĐS của ngành nông nghiệp. Các bộ, ngành, địa phương và cơ quan, đơn vị liên quan cần khẩn trương cụ thể hóa kết luận hội nghị thành kế hoạch triển khai có mục tiêu rõ ràng, nhiệm vụ cụ thể, tiến độ phù hợp, nguồn lực xác định và sản phẩm đầu ra có thể đánh giá được.