Nông nghiệp ĐBSCL: Từ sản xuất truyền thống sang kinh tế số

Nông nghiệp thông minh: Công nghệ làm chủ, nhà nông tiến bộ

Ông Doãn Văn Chiến, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm Khuyến nông vùng ĐBSCL - Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nhấn mạnh: Nông nghiệp thông minh, về bản chất, là việc ứng dụng đồng bộ công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất, từ sản xuất, quản lý, chế biến đến tiêu thụ nông sản. Trong đó, IoT đóng vai trò "trái tim" của hệ thống, giúp thu thập dữ liệu theo thời gian thực về đất đai, thời tiết, cây trồng, vật nuôi, từ đó phân tích và đưa ra khuyến cáo chính xác, kịp thời cho người sản xuất.

Thực tế tại Cà Mau, một trong những địa phương đi đầu trong ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, các mô hình thí điểm đã cho thấy hiệu quả vượt trội. Tại hợp tác xã (HTX) Hồng Phát (xã Vĩnh Thanh) và HTX Kinh Dớn (xã Đá Bạc), nông dân đã áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến: sử dụng giống lúa xác nhận (OM18, ST24), gieo sạ với mật độ thưa, giảm phân vô cơ, tưới tiết kiệm nước theo phương pháp ngập - khô xen kẽ (AWD) và cơ giới hóa toàn bộ các khâu từ gieo sạ (máy sạ hàng, sạ cụm), bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật bằng drone.

Ông Nguyễn Vũ Trường, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Kinh Dớn, cho biết: "Nông dân trong HTX giờ đây không còn phải ra đồng từ sáng sớm để kiểm tra ruộng lúa. Họ có thể ngồi tại nhà và theo dõi mọi diễn biến trên cánh đồng ngay trên điện thoại thông minh". Việc ứng dụng công nghệ đã giúp thành viên HTX giảm chi phí sản xuất nhờ mua vật tư đầu vào với giá thấp nhất, sử dụng giống xác nhận, áp dụng quy trình "3 Giảm 3 Tăng", IPM trong quản lý đồng ruộng và chủ động sản xuất nấm xanh trừ sâu cuốn lá, rầy nâu. Lợi nhuận bình quân của thành viên tăng từ 13 triệu đồng/ha/vụ trước đây lên 18 triệu đồng/ha/vụ. Ngoài ra, HTX còn tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động với thu nhập từ 2,5 đến 3 triệu đồng/người/tháng, góp phần giúp các hộ nghèo vươn lên thoát nghèo, thực hiện tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại địa phương.

Giảm phát thải: Chìa khóa phát triển bền vững

Trong Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp, các mô hình canh tác thông minh đã chứng minh hiệu quả về cả kinh tế và môi trường. Theo kết quả từ mô hình tại HTX Kinh Dớn, áp dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến giúp giảm phát thải khoảng 3,02 tấn CO2/ha, tương đương giảm 37% so với canh tác truyền thống, đạt 6/6 chỉ tiêu giảm phát thải theo quy định của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Chi phí sản xuất giảm khoảng 3 triệu đồng/ha, năng suất đạt gần 7 tấn/ha, lợi nhuận tăng từ 30 - 35 triệu đồng/ha, cao hơn 5 - 8 triệu đồng/ha so với phương thức cũ.

Trước yêu cầu thực tiễn, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã chủ động triển khai Chương trình đẩy mạnh sản xuất thông minh, chuyển đổi số và ứng dụng IoT trong khuyến nông giai đoạn 2026 - 2027. Theo ông Doãn Văn Chiến, Trung tâm đang chuyển từ phương thức khuyến nông truyền thống sang khuyến nông số, sử dụng nền tảng dữ liệu, ứng dụng di động và hệ thống cảnh báo thông minh để kết nối trực tiếp giữa nhà khoa học - cán bộ khuyến nông - nông dân. 100% hộ tham gia mô hình được tiếp cận thông tin và khuyến cáo qua ứng dụng số.

Theo ông Chiến, các lĩnh vực được tập trung đẩy mạnh gồm: Trồng trọt (ứng dụng IoT trong sản xuất lúa, cây ăn quả, cây công nghiệp, giảm trên 25% lượng nước tưới, 15% phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, tăng năng suất 8 - 10%); Chăn nuôi (ứng dụng cảm biến, tự động hóa và AI giám sát môi trường, sức khỏe vật nuôi, giảm 20 - 30% nguy cơ dịch bệnh); Thủy sản (ứng dụng hệ thống cảm biến môi trường nước, tự động hóa cho ăn, quản lý ao nuôi từ xa, nâng cao tỷ lệ sống và bảo đảm chất lượng xuất khẩu).

Vai trò của doanh nghiệp và liên kết chuỗi

Để nông nghiệp số phát triển bền vững, liên kết chuỗi giá trị là yếu tố then chốt. Ông Nguyễn Vũ Trường nhấn mạnh: "Trong sản xuất theo chuỗi phải có sự gắn kết; doanh nghiệp phải tham gia ngay từ đầu, tổ chức tập huấn khoa học kỹ thuật cho nông dân, giám sát thực hiện các quy trình để cho ra sản phẩm đồng đều về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy nguyên được nguồn gốc". HTX Kinh Dớn đã ký kết hợp đồng cung ứng đầu vào với các công ty và doanh nghiệp tiêu thụ lúa với tổng giá trị gần 60 tỉ đồng.

Theo ông Nguyễn Chí Thiện, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Cà Mau, thời gian tới, công tác xúc tiến thương mại phải được định vị là khâu dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo, trải dài từ sản xuất, chế biến đến phân phối và định hình thương hiệu riêng.

Như vậy, có thể thấy phát triển nông nghiệp số ở ĐBSCL là một quá trình toàn diện, đòi hỏi sự đồng bộ giữa ứng dụng công nghệ (IoT, AI), tổ chức liên kết (4 nhà: Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nông dân) và thay đổi tư duy. Với khoa học công nghệ hiện đóng góp khoảng 30% giá trị gia tăng của toàn ngành nông nghiệp và giúp nâng cao hiệu quả sản xuất từ 30 - 35% so với phương thức truyền thống, những kết quả tích cực từ Cà Mau là minh chứng cho hiệu quả của mô hình mới. Đây là động lực để nhân rộng, hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và từng bước nâng tầm vị thế của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.