Nông sản xuất khẩu 9 tháng 2026 tăng trưởng, thị trường còn sức ép

Kim ngạch tăng, cán cân thặng dư

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường thị trường xuất nhập khẩu nông sản 9 tháng đầu năm ước đạt 56,3 tỉ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 9 đạt khoảng 6,512 tỉ USD, tăng 5,7%. Kết quả cho thấy xuất khẩu tiếp tục tăng, dù diễn biến giữa các ngành hàng không đồng đều.

Nhập khẩu 9 tháng ước đạt 39,401 tỉ USD, tăng 8%; riêng tháng 9 đạt 4,248 tỉ USD, tăng 4,4%. Bản tin ghi nhận thặng dư thương mại nông, lâm, thủy sản đạt 16,460 tỉ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ. Đây là điểm sáng, góp phần tạo nguồn ngoại tệ và khẳng định vai trò của nông nghiệp trong cán cân thương mại.

Gỗ và sản phẩm gỗ đạt 13,429 tỉ USD, tăng 7,3%; thủy sản đạt 9,172 tỉ USD, tăng 12,3%; rau quả đạt 7,345 tỉ USD, tăng 19,9%. Sản phẩm chăn nuôi tăng 24,6%, đạt 564 triệu USD; hạt tiêu tăng 10,2%, lên 1,395 tỉ USD. Những nhóm hàng này đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung.

Ở chiều giảm, cà phê đạt 6,544 tỉ USD, giảm 7,3%; gạo đạt 3,106 tỉ USD, giảm 10,9%; cao su đạt 2,182 tỉ USD, giảm 4,4%; sắn và sản phẩm từ sắn đạt 906 triệu USD, giảm 4,5%. Hạt điều đạt 3,850 tỉ USD, tăng 2%, còn chè đạt 168 triệu USD, tăng 0,4%. Sự trái chiều cho thấy xuất khẩu chịu tác động đồng thời của sản lượng, giá bán, nhu cầu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

Thị trường Trung Quốc tăng mạnh

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, với kim ngạch chín tháng đạt 13,747 tỉ USD, tăng 18,9%. Hoa Kỳ đạt 11,165 tỉ USD, tăng 1,2%; EU đạt 5,875 tỉ USD, tăng 2,1%; ASEAN đạt 5,539 tỉ USD, tăng 8,1%; Nhật Bản đạt 4,146 tỉ USD, tăng 4,9%; Hàn Quốc đạt 2,252 tỉ USD, tăng 12,2%.

Trung Quốc và một số thị trường châu Á đang tạo lực đỡ quan trọng. Tuy nhiên, tập trung vào một số thị trường khiến ngành hàng dễ bị tác động khi chính sách nhập khẩu, kiểm tra chất lượng hoặc sức mua thay đổi. Doanh nghiệp cần mở rộng thị trường, nâng chất lượng và phát triển sản phẩm chế biến.

Rau quả là điểm sáng. Kim ngạch chín tháng đạt 7,345 tỉ USD, tăng 19,9%. Trong tám tháng đầu năm, sầu riêng đạt hơn 2,7 tỉ USD, tăng 55%, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng 95% kim ngạch. Nhu cầu cuối năm cùng nguồn cung từ dừa tươi, chanh leo, bưởi và rau quả chế biến có thể hỗ trợ xuất khẩu. Tuy nhiên, cần kiểm soát chất lượng, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Thủy sản đạt 9,172 tỉ USD, tăng 12,3%. Ngành hàng này tiếp tục có tiềm năng nhưng cần đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao.

Gạo, cà phê cần tìm dư địa mới

Gạo đạt 3,106 tỉ USD, giảm 10,9%; lượng xuất khẩu đạt 6,406 triệu tấn, giảm 6,1%. Giá xuất khẩu bình quân tháng 9 đạt 545 USD/tấn, tăng 9,4% so với cùng kỳ, nhưng chưa bù được mức giảm về lượng và giá trị tích lũy.

Triển vọng gạo có yếu tố hỗ trợ. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, giảm điều kiện kinh doanh từ 3 xuống 2 và rút thời gian cấp giấy chứng nhận khi hồ sơ đầy đủ từ 15 xuống 10 ngày làm việc. Một số dòng gạo hữu cơ và gạo bổ sung vi chất được miễn một số điều kiện. Dự báo nguồn cung gạo toàn cầu niên vụ 2026/2027 giảm có thể tạo dư địa, tùy nhu cầu và sức cạnh tranh.

Cà phê đạt 6,544 tỉ USD, giảm 7,3%, dù lượng xuất khẩu tăng 15,4%, lên 1,442 triệu tấn. Riêng tháng 9, giá xuất khẩu bình quân đạt 4.482 USD/tấn, giảm 21,4% so với cùng kỳ. Giá trị giảm trong khi lượng tăng phản ánh áp lực giá bán bình quân. Diễn biến Arabica và Robusta phân hóa cùng triển vọng nguồn cung Brazil khiến doanh nghiệp cần thận trọng khi chốt giá, mua hàng và quản trị rủi ro.

Với sắn, lượng xuất khẩu giảm 22,7%, còn 2,387 triệu tấn, giá trị giảm 4,5%. Nguồn nguyên liệu đầu vụ hạn chế có thể giữ giá sắn củ cao, nhưng nhu cầu sắn lát tại Trung Quốc có dấu hiệu suy yếu. Doanh nghiệp cần linh hoạt thu mua, tồn trữ, chế biến và vận chuyển.

Theo SPS: Nông nghiệp thông minh là chìa khóa

Theo TS. Ngô Xuân Nam, Phó giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, nông nghiệp thông minh phục vụ xuất khẩu phải được nhìn nhận trên toàn chuỗi, từ vùng nguyên liệu, sản xuất, thu hoạch, sơ chế, đóng gói, chế biến, bảo quản đến xuất khẩu. Công nghệ chỉ hiệu quả khi giúp kiểm soát an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin và chứng minh quá trình tuân thủ.

Ông Nam cho biết Nghị định số 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Nghị định số 248, thể hiện cách quản lí dựa trên đánh giá rủi ro và hệ thống an toàn thực phẩm của doanh nghiệp nước ngoài. Doanh nghiệp cần xác định đúng phương thức đăng kí, chuẩn bị hồ sơ và kê khai chính xác mã đăng kí cho từng doanh nghiệp, từng mặt hàng.

Rủi ro khác nhau theo nhóm sản phẩm. Gạo cần lưu ý sinh vật gây hại, an toàn thực phẩm, cadimi và nguy cơ liên quan gạo biến đổi gen. Rau củ sấy khô phải kiểm soát sulfur dioxide, phụ gia và kim loại nặng. Thủy sản cần kiểm soát dịch bệnh, chất ô nhiễm, dư lượng thuốc, vi sinh, kí sinh trùng và chứng thư.

Theo ông Nam, cốt lõi của nông nghiệp thông minh là biến yêu cầu thị trường thành tiêu chuẩn quản trị chuỗi. Dữ liệu vùng nguyên liệu, an toàn thực phẩm, mã cơ sở, hồ sơ đăng kí và truy xuất nguồn gốc phải đồng bộ. Doanh nghiệp cần kiểm tra hiệu lực mã đăng kí, cập nhật thông báo SPS và tuân thủ quy định Việt Nam, thị trường nhập khẩu cùng thỏa thuận song phương.

Kết quả chín tháng cho thấy nông sản Việt Nam còn dư địa tăng trưởng, nhất là rau quả, thủy sản và sản phẩm chăn nuôi. Để tăng trưởng bền vững, ngành cần giảm rủi ro từ sản xuất, nâng tỉ lệ chế biến, đa dạng hóa thị trường và đầu tư dữ liệu truy xuất. Năng lực tuân thủ SPS và quản trị toàn chuỗi sẽ quyết định khả năng giữ thị trường, nâng giá trị xuất khẩu cuối năm.