Nữ diễn viên 2 lần đoạt giải Oscar thúc đẩy công cụ bảo vệ hình ảnh trước AI

Sáng kiến mang tên Human Consent Registry của nữ diễn viên 2 lần đoạt giải Oscar được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng cho các quy định pháp lí trong tương lai, trong bối cảnh tranh cãi về AI và quyền sở hữu dữ liệu cá nhân ngày càng gay gắt.

Nữ diễn viên 2 lần đoạt giải Oscar kêu gọi đặt sự đồng thuận của con người lên hàng đầu

Tại một sự kiện diễn ra ở Nghị viện châu Âu hôm 24/6, minh tinh người Australia Cate Blanchett chính thức ra mắt Human Consent Registry (Sổ đăng ký đồng thuận của con người), nền tảng cho phép cá nhân chủ động tuyên bố liệu họ có đồng ý để các hệ thống AI sử dụng khuôn mặt, giọng nói hoặc các đặc điểm nhận dạng của mình hay không.

Blanchett nhấn mạnh rằng sự phát triển của AI không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến đạo đức và quyền con người. "Theo tôi, việc danh tính của một con người có thể bị trích xuất, sao chép và sử dụng bởi máy móc mà không có sự cho phép không đơn thuần là một câu hỏi kỹ thuật. Đó là một vấn đề đạo đức", nữ diễn viên phát biểu.

Đồng hành cùng Blanchett tại sự kiện còn có đạo diễn từng đoạt giải Oscar Steven Soderbergh, nhạc sĩ Nick Hexum và nữ nghị sĩ Nghị viện châu Âu Eva Maydell.

Sáng kiến được đưa ra trong bối cảnh làn sóng AI tạo sinh ngày càng làm gia tăng tranh cãi về việc các công ty công nghệ sử dụng dữ liệu cá nhân và tác phẩm sáng tạo để huấn luyện mô hình AI mà không xin phép chủ sở hữu.

Trong những năm gần đây, hàng loạt nhà văn, nhạc sĩ, họa sĩ và diễn viên đã khởi kiện các công ty AI lớn như OpenAI vì cho rằng tác phẩm và hình ảnh của họ bị khai thác trái phép. Blanchett đánh giá Đạo luật AI (AI Act) của Liên minh châu Âu là bước tiến quan trọng khi đặt quyền lợi của con người song hành với đổi mới công nghệ.

Theo bà, châu Âu đang chứng minh rằng đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền cá nhân hoàn toàn có thể cùng tồn tại. "Sự đồng thuận không phải là rào cản của sáng tạo. Trách nhiệm cũng không phải là rào cản của tiến bộ", nữ diễn viên khẳng định.

Human Consent Registry hoạt động ra sao và liệu có đủ sức ràng buộc các công ty AI?

Human Consent Registry cho phép người dùng thiết lập các lựa chọn liên quan đến việc AI sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc danh tính của họ.

Mỗi cá nhân có thể lựa chọn đồng ý hoàn toàn, yêu cầu phải xin phép trước, hoặc chỉ chấp nhận nếu được trả phí. Những lựa chọn này sau đó được chuyển thành định dạng mà các hệ thống AI có thể tự động đọc và nhận diện.

Về lí thuyết, điều này giúp các doanh nghiệp phát triển AI dễ dàng biết được mong muốn của từng cá nhân trước khi thu thập hoặc sử dụng dữ liệu.

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của Human Consent Registry là cơ chế hoàn toàn tự nguyện. Điều đó đồng nghĩa các công ty AI không bắt buộc phải tuân thủ nếu pháp luật chưa quy định rõ trách nhiệm thực hiện.

Blanchett cũng thừa nhận đây chưa phải lời giải cuối cùng cho vấn đề bản quyền và quyền nhân thân trong thời đại AI. Theo bà, mọi tiêu chuẩn đều cần một điểm khởi đầu và Human Consent Registry có thể trở thành nền móng để xây dựng các quy định mang tính bắt buộc trong tương lai.

Nếu được pháp luật công nhận, dữ liệu từ hệ thống có thể trở thành bằng chứng giúp cơ quan quản lí xác định liệu doanh nghiệp AI có vi phạm yêu cầu về sự đồng thuận của người dùng hay không.

Hiện nay, Đạo luật AI của Liên minh châu Âu đã yêu cầu các công ty phát triển AI phải tôn trọng quyền từ chối của chủ sở hữu đối với các tác phẩm sáng tạo được sử dụng để huấn luyện mô hình AI.

Ủy ban châu Âu cũng đang tiến hành các cuộc thảo luận với các doanh nghiệp công nghệ và giới sáng tạo nhằm xây dựng cơ chế kỹ thuật để thực thi quy định này, dù tiến trình vẫn diễn ra khá chậm. Đối với việc bảo vệ danh tính cá nhân như khuôn mặt hay giọng nói, tình hình pháp lí còn phức tạp hơn.

Đan Mạch đang thúc đẩy luật cho phép người dân kiểm soát việc AI tạo ra các video deepfake sử dụng hình ảnh của họ, trong khi Cyprus cũng theo đuổi hướng đi tương tự. Tuy nhiên, đây mới chỉ là các sáng kiến ở cấp quốc gia thay vì áp dụng trên toàn Liên minh châu Âu.

Ủy ban châu Âu gần đây cũng thừa nhận rằng các nghệ sĩ và người biểu diễn đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới khi AI có thể tạo ra các bản sao kỹ thuật số mô phỏng ngoại hình, giọng nói hoặc phong cách biểu diễn của họ.

Theo cơ quan này, các vấn đề liên quan đến "mạo danh bằng AI" vượt ra ngoài phạm vi của luật bản quyền truyền thống và cần một khuôn khổ pháp lí riêng.

Dù chưa cam kết sẽ trao giá trị pháp lí cho Human Consent Registry, việc một nhân vật có tầm ảnh hưởng như Cate Blanchett công khai ủng hộ sáng kiến này được đánh giá là có thể tạo thêm sức ép để các nhà lập pháp đẩy nhanh quá trình xây dựng luật. Trong bối cảnh AI ngày càng có khả năng tạo ra hình ảnh, video và giọng nói giống người thật đến mức khó phân biệt, quyền kiểm soát danh tính số được xem là một trong những vấn đề pháp lí quan trọng nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.