Phạm Hy Hiếu kể chuyện Elon Musk giải quyết bài toán kỹ thuật phức tạp ở xAI

Sau khi rời OpenAI hồi tháng 2/2026 vì kiệt sức, Tiến sĩ Phạm Hy Hiếu (sinh năm 1992 ở TP.HCM) quyết định trở về Việt Nam, theo đuổi mục tiêu xây dựng hạ tầng tính toán và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ doanh nghiệp, người dân.

Trong cuộc trò chuyện với doanh nhân Lê Diệp Kiều Trang trên kênh CEO Lab gần đây, Tiến sĩPhạm Hy Hiếu đã chia sẻ nhiều câu chuyện đáng chú ý về quãng thời gian làm việc tại xAI, những điều ông quan sát được ở Elon Musk và lý do lựa chọn trở về Việt Nam sau nhiều năm làm việc tại các phòng thí nghiệm AI hàng đầu thế giới.

Phạm Hy Hiếu nói về điểm khác biệt giữa người giỏi và xuất chúng

Phạm Hy Hiếu từng theo học lớp chuyên Toán tại Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TP.HCM), sau đó tốt nghiệp ngành Khoa học máy tính tại Đại học Stanford (Mỹ) và nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon.

Trước khi đến với xAI, ông từng làm việc tại Google Brain (bộ phận nghiên cứu AI của Google) và Augment Code (startup Mỹ phát triển công cụ AI hỗ trợ lập trình viên viết, kiểm tra và sửa mã nguồn phần mềm nhanh hơn).

Tháng 7/2024, Phạm Hy Hiếu kí hợp đồng với xAI - startup AI do Elon Musk đồng sáng lập và điều hành. Tại đây, ông tham gia đội ngũ kỹ thuật phát triển Grok 3, trong đó có công việc tối ưu hóa thành phần cơ chế chú ý (attention) của mô hình AI này. Cơ chế chú ý giúp mô hình AI xác định những thông tin quan trọng trong dữ liệu đầu vào, từ đó xử lý và tạo ra câu trả lời. Việc tối ưu hóa thành phần này có ý nghĩa lớn với khả năng vận hành và hiệu quả tính toán của các mô hình AI.

Trong cuộc phỏng vấn trên kênh CEO Lab, Phạm Hy Hiếu nhắc đến một người bạn thân từng đưa ra nhận xét đặc biệt về Elon Musk, Giám đốc điều hành SpaceX và Tesla. Theo người này, động lực khiến Elon Musk liên tục theo đuổi những dự án lớn không đơn thuần đến từ tài năng hay tham vọng, mà còn xuất phát từ một nỗi uất hận và mong muốn phá bỏ những điều khiến ông không hài lòng.

Phạm Hy Hiếu cho biết khi nghe cách mô tả đó, ông nhận thấy bản thân có phần tương đồng. Phạm Hy Hiếu kể rằng động lực khiến mình theo đuổi Olympic Toán quốc tế (IMO) khi còn học phổ thông không hẳn xuất phát từ tình yêu dành cho môn toán, mà từ sự căm ghét thất bại và cảm giác bị đánh giá là yếu kém.

Khi còn học cấp hai, Phạm Hy Hiếu từng thi toán không tốt, đặc biệt yếu môn hình học. Những nhận xét của thầy cô về điểm yếu này khiến ông quyết tâm luyện tập để thay đổi cách người khác nhìn nhận mình. Phạm Hy Hiếu tìm và giải rất nhiều bài toán hình học do thầy Lê Bá Khánh Trình tại TP.HCM và Nguyễn Minh Hà ở Hà Nội giảng dạy.

Sau vài tháng rèn luyện, Phạm Hy Hiếu kể mình gần như không còn gặp khó khăn với các bài hình học trong những kì thi toán ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế.

Câu chuyện này giúp lý giải một quan điểm mà ông nhắc đến trong cuộc phỏng vấn: Điểm khác biệt giữa người giỏi và xuất chúng không chỉ nằm ở năng lực, mà còn ở khả năng chịu đựng đau đớn để theo đuổi mục tiêu. Theo Hiếu, điều đó không riêng gì lĩnh vực công nghệ mà còn xuất hiện trong nghệ thuật, thể thao và nhiều lĩnh vực khác.

"Ý tưởng rất sáng tạo, thể hiện khả năng tư duy kỹ thuật sâu sắc của Elon Musk"

Một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất của Phạm Hy Hiếu tại xAI liên quan đến siêu máy tính Colossus, được sử dụng để huấn luyện các mô hình AI.

Ngay sau khi nhận máy tính và chuẩn bị bắt đầu công việc, Hiếu được một đồng nghiệp tại xAI giao xử lý vấn đề liên quan đến dao động công suất trong hệ thống cung cấp điện cho siêu máy tính Colossus.

Khi hàng chục nghìn GPU (bộ xử lý đồ họa) cùng hoạt động, mức tiêu thụ điện có thể biến động đồng thời. Những dao động này có nguy cơ tạo ra hiện tượng cộng hưởng, ảnh hưởng đến các turbine trong hệ thống phát điện phục vụ trung tâm dữ liệu.

Phạm Hy Hiếu đã viết một chương trình GPU Kernel, tức đoạn mã được tối ưu để chạy trực tiếp trên GPU, nhằm giảm dao động. Giải pháp của ông là buộc GPU thực hiện thêm một số tác vụ khi mức tiêu thụ điện giảm xuống, qua đó duy trì nhu cầu điện ổn định hơn. Tuy nhiên, cách làm này cũng khiến hệ thống tiêu thụ thêm điện.

Sau khi nghe báo cáo về vấn đề, Elon Musk cho rằng không thể loại bỏ hoàn toàn những biến động trong nhu cầu tiêu thụ điện của cụm GPU mà cần tăng khả năng chịu đựng của hệ thống cung cấp điện. Elon Musk đưa các hệ thống pin Megapack từ Tesla đến Colossus để tích trữ điện và cung cấp bổ sung khi nhu cầu điện của siêu máy tính tăng đột ngột

Theo phương án này, điện từ các turbine được nạp vào hệ thống pin Megapack, sau đó GPU lấy điện từ pin thay vì phụ thuộc trực tiếp vào nguồn điện do turbine cung cấp. Khi nhu cầu tiêu thụ điện của hàng chục nghìn GPU tăng hoặc giảm đột ngột, hệ thống pin sẽ hấp thụ và bù đắp những biến động đó, giúp giảm áp lực lên turbine và duy trì nguồn điện ổn định cho siêu máy tính Colossus.

Phạm Hy Hiếu đánh giá đây là một ý tưởng rất sáng tạo, thể hiện khả năng tư duy kỹ thuật sâu sắc của Elon Musk. Ông đặt câu hỏi rằng có bao nhiêu người đã trở thành tỉ phú nhưng vẫn có thể trực tiếp suy nghĩ thấu đáo về một vấn đề kỹ thuật phức tạp như vậy.

Nhận xét này cho thấy Hiếu không chỉ ấn tượng với danh tiếng hay khả năng điều hành doanh nghiệp của Elon Musk, mà còn cả cách tỉ phú này tiếp cận những vấn đề kỹ thuật từ bản chất và tìm ra giải pháp khác với lối suy nghĩ thông thường.

Hiếu cũng không né tránh những tranh cãi xung quanh Elon Musk. Ông thừa nhận Giám đốc điều hành SpaceX gây nhiều ý kiến trái chiều, nhưng cho rằng vẫn có những phẩm chất đáng học hỏi, đặc biệt là tầm nhìn rộng và khả năng suy nghĩ vượt ra ngoài những khuôn mẫu có sẵn.

Một bài học khác mà Hiếu rút ra từ môi trường làm việc tại xAI là sự tập trung vào hiệu quả. Trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 10/2026, Hiếu kể rằng thường tự hỏi sau cuộc họp sẽ ghi lại được điều gì vào nhật kí công việc. Nếu không có kết quả cụ thể để ghi nhận, ông cho rằng không cần thiết phải tổ chức cuộc họp đó.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với môi trường phát triển AI có tốc độ rất nhanh, nơi thời gian và khả năng giải quyết vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Lúc Hiếu làm việc tại xAI, đây vẫn là startup AI độc lập. Tháng 2/2026, SpaceX mua lại xAI và đổi thương hiệu thành SpaceXAI vào tháng 7. Đến tháng 10/2026, Elon Musk xác nhận sẽ đổi tên SpaceXAI thành SpaceXSI để hưởng ứng việc Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu các bộ và cơ quan thuộc nhánh hành pháp Mỹ thay thuật ngữ AI bằng SI (siêu trí tuệ).

Rời OpenAI vì kiệt sức, Phạm Hy Hiếu về Việt Nam làm gì?

Sau hơn một năm làm việc tại xAI, Hiếu chuyển sang OpenAI. Song đến ngày 27/2/2026, ông thông báo rời công ty đứng sau ChatGPT, đồng thời cho biết tình trạng kiệt sức và sức khỏe tinh thần suy giảm nghiêm trọng.

Trong chia sẻ trên mạng xã hội X, Hiếu thừa nhận những vấn đề về sức khỏe tâm thần mà trước đây mình từng xem nhẹ đã trở thành trải nghiệm thực tế rất tồi tệ và đáng sợ. Ông quyết định tạm dừng công việc tại các phòng thí nghiệm AI tiên tiến, trở về Việt Nam cùng gia đình để điều trị và tìm hướng đi mới.

Quyết định này đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp của nhà khoa học sinh năm 1992. Thay vì tiếp tục cạnh tranh tại những trung tâm nghiên cứu AI hàng đầu ở Mỹ, Hiếu lựa chọn trở về nơi mình sinh ra để tìm kiếm cơ hội đóng góp theo một cách khác.

Phạm Hy Hiếu hiện là Giám đốc điều hành One Nexus, đơn vị thuộc hệ sinh thái tập đoàn công nghệ One Mount có trụ sở ở Hà Nội. One Nexus tập trung phát triển hạ tầng điện toán đám mây phục vụ AI, nền tảng dữ liệu và các ứng dụng AI cho doanh nghiệp, đối tác trong hệ sinh thái.

Trong cuộc trò chuyện trên kênh CEO Lab, Phạm Hy Hiếu cho biết mục tiêu của mình là cùng One Nexus xây dựng và vận hành năng lực tính toán AI phục vụ người dùng, doanh nghiệp và đất nước. Xa hơn, ông muốn năng lực này có thể mở rộng ra khu vực và thế giới.

Đây là một mục tiêu có ý nghĩa lớn trong bối cảnh AI ngày càng đòi hỏi nguồn năng lực tính toán khổng lồ. Để huấn luyện và vận hành những mô hình AI tiên tiến, doanh nghiệp cần có hệ thống máy chủ, GPU, trung tâm dữ liệu, nguồn điện và hạ tầng kết nối đủ mạnh.

Nếu thiếu năng lực tính toán, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào dịch vụ từ những nhà cung cấp nước ngoài. Điều này có thể làm tăng chi phí, hạn chế khả năng kiểm soát dữ liệu và khiến Việt Nam gặp khó khăn khi muốn phát triển những mô hình AI có năng lực cạnh tranh.

Trước đó, khi trao đổi về tương lai AI Việt Nam, Phạm Hy Hiếu cho rằng bài toán lớn không chỉ nằm ở nguồn vốn hay nhân lực mà còn ở việc xác định mục tiêu đủ lớn để nhiều tổ chức cùng tham gia. Ông từng nhận định việc huấn luyện một mô hình AI hàng đầu có thể cần tới 100 - 200 triệu USD. Một công ty riêng lẻ khó đáp ứng khoản đầu tư này, nhưng nhiều tổ chức phối hợp với nhau có thể tạo ra nguồn lực đáng kể.

Theo Phạm Hy Hiếu, Việt Nam không thiếu người có năng lực để tham gia cuộc đua AI. Điều quan trọng là phải có định hướng dài hạn, đầu tư quyết liệt và biết cách tập hợp nguồn lực.

Cần chuyển hóa những kinh nghiệm thành năng lực thực tế ở Việt Nam

Một trong những lĩnh vực mà Phạm Hy Hiếu đang quan tâm là y tế từ xa. Tại Hội nghị Y học từ xa châu Á 2026 diễn ra ngày 16/10, ông cho rằng muốn mở rộng ứng dụng AI trong khám chữa bệnh, Việt Nam cần xây dựng hạ tầng công nghệ đồng bộ thay vì chỉ tập trung vào độ chính xác của một mô hình.

Phạm Hy Hiếu phân tích rằng một hệ thống AI y tế dù có độ chính xác cao trong thử nghiệm vẫn có thể gặp khó khăn khi triển khai thực tế do chất lượng hình ảnh đầu vào, kết nối mạng, khả năng liên thông dữ liệu và khối lượng công việc của nhân viên y tế.

Theo ông, để AI được ứng dụng rộng rãi trong y tế từ xa, cần đồng thời giải quyết các vấn đề về quy trình khám chữa bệnh, dữ liệu, hạ tầng tính toán, kết nối, năng lực vận hành và cơ chế quản trị.

Định hướng này cho thấy Phạm Hy Hiếu không muốn giới hạn AI ở việc phát triển mô hình AI hay tạo ra những sản phẩm trình diễn công nghệ. Điều quan trọng hơn là đưa AI vào các hệ thống thực tế, giúp giải quyết những vấn đề cụ thể và có thể phục vụ số lượng lớn người dùng.

Cũng tại sự kiện, Hiếu cho biết One Mount đang tập trung phát triển năng lực trung tâm dữ liệu và cung cấp dịch vụ tính toán để phục vụ xử lý dữ liệu, vận hành các mô hình AI. Trong hệ sinh thái này, One Nexus phát triển hạ tầng đám mây AI, nền tảng dữ liệu và ứng dụng AI, còn các đơn vị thuộc lĩnh vực y tế số có thể khai thác những năng lực đó để phát triển dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Đây là hướng đi có sự liên kết giữa hạ tầng công nghệ và nhu cầu thực tế của xã hội. Một hệ thống AI muốn hoạt động hiệu quả không thể chỉ dựa vào thuật toán mà còn cần dữ liệu chất lượng, năng lực tính toán ổn định, kết nối đáng tin cậy và quy trình vận hành phù hợp.

Vì vậy, lựa chọn trở về Việt Nam của Phạm Hy Hiếu không đơn thuần là sự thay đổi nơi làm việc sau nhiều năm ở Thung lũng Silicon. Ông đang chuyển từ vai trò một kỹ sư tham gia phát triển các mô hình AI tiên tiến sang vị trí lãnh đạo, xây dựng nền tảng công nghệ và thúc đẩy ứng dụng AI trong những lĩnh vực cụ thể.

Từ trải nghiệm tại Google Brain, xAI và OpenAI, Hiếu có cơ hội chứng kiến cách những tổ chức hàng đầu thế giới nghiên cứu, phát triển và vận hành AI ở quy mô lớn. Thách thức hiện nay là chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành năng lực thực tế tại Việt Nam.