Phán quyết lịch sử: ChatGPT của OpenAI vi phạm bản quyền lời nhạc

Quyết định này đánh dấu một thắng lợi đáng kể cho giới nghệ sĩ toàn cầu trong cuộc chiến chống lại việc thu thập dữ liệu (data scraping) phục vụ AI.

Reuters ngày 11.11 cho biết, vụ kiện này được khởi xướng bởi GEMA - Hiệp hội Quyền Âm nhạc Đức, đại diện cho các nhà soạn nhạc, viết lời và nhà xuất bản âm nhạc. Tòa án khu vực Munich xác định rằng OpenAI đã sử dụng nội dung có bản quyền từ 9 ca khúc Đức, trong đó có hai bản hit đình đám Maenner và Bochum của Herbert Groenemeyer, để huấn luyện mô hình ngôn ngữ ChatGPT.

Thẩm phán Elke Schwager yêu cầu OpenAI bồi thường thiệt hại cho việc sử dụng trái phép tài liệu có bản quyền, dù số tiền cụ thể chưa được công bố. Đại diện pháp lý của GEMA, Kai Welp, bày tỏ hy vọng phán quyết này sẽ mở ra cơ hội đối thoại với OpenAI về cơ chế bồi thường hợp lý cho các chủ sở hữu bản quyền.

Lập luận của OpenAI bị bác bỏ

Trong phiên xét xử, OpenAI lập luận rằng các mô hình ngôn ngữ của họ không lưu trữ hay sao chép dữ liệu cụ thể, mà chỉ “học” các mẫu ngôn ngữ từ toàn bộ tập dữ liệu đào tạo. Công ty cũng cho rằng, vì sản phẩm đầu ra chỉ xuất hiện khi có lệnh nhập (prompt) của người dùng, nên người dùng mới là bên chịu trách nhiệm pháp lý, chứ không phải OpenAI.

Tuy nhiên, tòa án bác bỏ lập luận này. Trong tuyên bố phán quyết, tòa cho rằng cả việc ghi nhớ nội dung trong mô hình AI lẫn việc tái tạo lời bài hát trong đầu ra của ChatGPT đều cấu thành hành vi xâm phạm bản quyền.

Phán quyết được xem là một tiền lệ quan trọng trong việc xác định ranh giới giữa học máy và xâm phạm quyền sáng tạo, mở đường cho các quy định pháp lý rõ ràng hơn tại châu Âu.

Tiền lệ pháp lý cho kỷ nguyên AI

Giám đốc điều hành GEMA, Tobias Holzmueller, nhấn mạnh: “Internet không phải là cửa hàng tự phục vụ, và thành tựu sáng tạo của con người không phải là những mẫu miễn phí”.

Ông cho rằng phán quyết này là bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền của nghệ sĩ, đồng thời gửi thông điệp rõ ràng: “Ngay cả những nhà điều hành công cụ AI như ChatGPT cũng phải tuân thủ luật bản quyền”.

Giới chuyên gia nhận định đây là “tấm chắn pháp lý đầu tiên” của châu Âu, đánh dấu ranh giới giữa quyền sáng tạo và công nghệ học máy, đồng thời khẳng định rằng công nghệ mới không thể được phát triển bằng cách sử dụng miễn phí tác phẩm của con người.

Mặc dù vậy, theo Reuters, OpenAI cho biết công ty không đồng tình với phán quyết và đang xem xét các bước đi tiếp theo. Người phát ngôn của OpenAI tuyên bố: “Quyết định này chỉ áp dụng cho một số lời bài hát nhất định, không ảnh hưởng đến hàng triệu người dùng, doanh nghiệp và nhà phát triển tại Đức đang sử dụng công nghệ của chúng tôi mỗi ngày".

Vụ kiện ở Munich không phải là trường hợp đơn lẻ. Đầu năm nay, nhiều hãng nhạc Bollywood cũng đã khởi kiện OpenAI tại tòa án New Delhi (Ấn Độ), cáo buộc công ty sử dụng trái phép bản ghi âm thanh để huấn luyện mô hình AI. Điều đó cho thấy làn sóng lo ngại về AI và quyền âm nhạc đang lan rộng trên toàn cầu.