Bạn đọc

Phía sau bục giảng là những áp lực chưa được gọi tên

Bùi Quang Xuân • 20/11/2026 15:12

Một tiết học kết thúc khi tiếng trống vang lên, nhưng công việc của người thầy thường chưa dừng lại. Sau cánh cửa lớp học là những trang bài cần chấm, những kế hoạch phải hoàn thiện, những cuộc gọi từ phụ huynh, những học trò cần được lắng nghe và cả nỗi lo cơm áo của chính người đứng lớp. Nhân ngày 20/11, tri ân thầy cô không chỉ là trao hoa và lời chúc, mà còn là dịp để nhìn sâu hơn vào những áp lực âm thầm đang hiện diện phía sau bục giảng.

Một ngày của người thầy không khép lại ở tiếng trống trường

Sáu giờ sáng, sân trường đã rộn tiếng học trò. Người giáo viên có mặt từ sớm để đón học sinh, kiểm tra sĩ số, nhắc các em đồng phục, vệ sinh, nền nếp. Trong lớp, một em quên sách, em khác chưa thuộc bài, có em buồn bã vì chuyện gia đình. Tiết học bắt đầu, thầy cô vừa giảng bài vừa quan sát từng gương mặt, điều chỉnh nhịp độ để em tiếp thu chậm không bị bỏ lại phía sau. Hết tiết, công việc vẫn tiếp tục: nhận xét vở, trao đổi với đồng nghiệp, gặp phụ huynh, chuẩn bị hoạt động ngày mai.

tri-an.jpg
Phía sau bục giảng, người thầy cũng là một con người bình thường: có gia đình, có những lo toan, có lúc mệt mỏi và cần được sẻ chia. Ảnh: Nguyễn Tuyết

Khi học sinh đã về nhà, người thầy mới có khoảng lặng để nhìn lại bài dạy. Nhưng đó chưa hẳn là thời gian nghỉ ngơi. Những tập vở mang về, giáo án cần cập nhật, kế hoạch giáo dục, hồ sơ chuyên môn, báo cáo định kỳ và các nhiệm vụ phát sinh vẫn chờ. Có người tranh thủ chấm bài sau bữa cơm tối; có người ngồi bên máy tính đến khuya để thiết kế học liệu, làm bài trình chiếu hoặc hoàn thiện minh chứng cho một hoạt động chuyên môn. Công việc ấy ít khi xuất hiện trong thời khóa biểu, nhưng lại chiếm một phần đáng kể đời sống của giáo viên.

Bởi vậy, nói nghề giáo có thời gian nghỉ ngơi hơn những nghề khác chỉ từ lịch nghỉ hè hay giờ lên lớp là một cách nhìn chưa đầy đủ. Đằng sau mỗi giờ đứng lớp là thời gian chuẩn bị, theo dõi, đánh giá và trách nhiệm kéo dài cả trước lẫn sau tiết dạy.

Áp lực không đến từ bài giảng

Người giáo viên hôm nay phải đáp ứng nhiều yêu cầu cùng lúc: chất lượng dạy học, nền nếp lớp, sự tiến bộ của từng học sinh, đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ, phối hợp với gia đình và các nhiệm vụ chung của nhà trường. Mỗi yêu cầu đều có lý do chính đáng, nhưng khi nhiều đầu việc dồn lại, thời gian dành cho việc cốt lõi là chuẩn bị bài và đồng hành với học sinh có thể bị thu hẹp.

Áp lực thành tích là một nỗi lo khó gọi tên. Điểm số, tỷ lệ hoàn thành, kết quả thi đua và những báo cáo tổng kết có thể trở thành thước đo thuận tiện, nhưng không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ chất lượng giáo dục. Một giáo viên kiên trì giúp học sinh yếu đọc trôi chảy hơn, biết tự tin phát biểu, biết cư xử tử tế có thể tạo nên thay đổi rất lớn, dù thành quả ấy không dễ quy thành một con số. Nếu đánh giá quá nặng về hồ sơ, phong trào hoặc thành tích bề nổi, người dạy dễ phải chia sức cho việc chứng minh mình đã làm, thay vì có thêm thời gian để làm tốt hơn.

Cũng cần nhìn nhận rằng thi đua và đánh giá là cần thiết để ghi nhận nỗ lực, tạo động lực phát triển. Vấn đề nằm ở cách tổ chức: tiêu chí có rõ ràng không, kết quả có phản ánh đúng chất lượng giảng dạy không, những đóng góp thầm lặng có được nhìn thấy không. Một môi trường công bằng phải biết trân trọng cả người đạt giải trong các phong trào lẫn người bền bỉ nâng đỡ học sinh mỗi ngày.

Đằng sau gương mặt mỗi học sinh là một câu chuyện cần được thấu hiểu

Có em thường xuyên đi học muộn vì cha mẹ làm ca sớm; có em ít nói, ngại giao tiếp vì mặc cảm hoàn cảnh; có em học sa sút sau một biến cố gia đình. Nếu chỉ nhìn vào điểm số hoặc vài biểu hiện bên ngoài, người lớn dễ vội vàng kết luận. Người giáo viên cần thêm thời gian để hỏi han, quan sát, trò chuyện và phối hợp với phụ huynh. Đôi khi, điều học trò cần trước tiên không phải một lời phê bình mà là một người đủ kiên nhẫn để nghe em nói.

Công việc chăm sóc đời sống tinh thần ấy không có giáo án riêng. Nó diễn ra trong giờ ra chơi, sau buổi học, qua một cuộc điện thoại hoặc một lần giáo viên tìm đến gia đình để vận động học sinh trở lại trường. Những việc tưởng nhỏ ấy đòi hỏi sự bình tĩnh và lòng trắc ẩn, đồng thời đặt lên vai thầy cô trách nhiệm vượt ra ngoài việc truyền đạt kiến thức.

c7dbc9e132d2b98ce0c3.jpg
Tri ân người thầy, không chỉ là nhớ đến những gì thầy cô đã trao đi, mà còn là thấu hiểu những điều họ đang âm thầm gánh vác. Ảnh: Nguyễn Tuyết

Mối quan hệ với phụ huynh cũng có những áp lực riêng. Phần lớn cha mẹ đều mong điều tốt nhất cho con, nhưng đôi khi kỳ vọng khác nhau về điểm số, cách đánh giá hay phương pháp giáo dục khiến giáo viên phải giải thích nhiều lần, thậm chí đối diện với những phản ánh gay gắt. Một nền giáo dục lành mạnh cần sự phối hợp trên tinh thần tôn trọng: phụ huynh được quyền trao đổi, giáo viên có trách nhiệm lắng nghe và giải trình, nhưng mọi bên cũng cần đặt lợi ích và sự phát triển của học sinh ở vị trí trung tâm.

Đổi mới cần được đi cùng điều kiện và sự sẻ chia

Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách dạy, cách học. Người thầy cần học hỏi để sử dụng công nghệ hiệu quả, chọn lọc thông tin và hướng dẫn học sinh tư duy độc lập. Nhưng đổi mới không thể chỉ là thêm một yêu cầu hay thêm một bộ minh chứng. Giáo viên cần được tập huấn thiết thực, có thiết bị và học liệu phù hợp, có thời gian thử nghiệm, được chia sẻ kinh nghiệm và được chấp nhận rằng đổi mới thực chất luôn cần quá trình.

Công nghệ có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, thiết kế học liệu và cá nhân hóa một số hoạt động học tập; nhưng không thể thay thế sự tinh tế khi người thầy nhận ra một học sinh đang mất tự tin, sự công tâm khi đánh giá, hay tình thương được gửi vào một lời động viên đúng lúc. Trong một thế giới ngày càng nhiều thông tin, vai trò dẫn dắt, khơi gợi và nuôi dưỡng nhân cách của người thầy càng có ý nghĩa.

Bên cạnh áp lực chuyên môn là câu chuyện đời sống. Thu nhập, điều kiện đi lại, chi phí sinh hoạt và trách nhiệm chăm lo gia đình vẫn là những lo toan rất thật, nhất là với giáo viên trẻ, người công tác ở địa bàn khó khăn hoặc những vị trí còn nhiều hạn chế về chế độ đãi ngộ. Không nên lãng mạn hóa sự hy sinh đến mức xem những thiệt thòi của nhà giáo là điều đương nhiên. Tình yêu nghề rất đáng quý, nhưng muốn giữ được tình yêu ấy lâu dài, người thầy cũng cần một đời sống ổn định và sự bảo đảm nghề nghiệp tương xứng.

Tri ân phải được thể hiện bằng những điều thiết thực

Ngày 20/11, những bó hoa tươi và lời chúc chân thành luôn có ý nghĩa. Nhưng sự tri ân sẽ trọn vẹn hơn nếu được tiếp nối bằng những thay đổi cụ thể: giảm thủ tục trùng lặp và hồ sơ hình thức; xây dựng tiêu chí đánh giá, thi đua minh bạch; phân công công việc hợp lý; bảo đảm đủ giáo viên, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học; quan tâm sức khỏe tinh thần, đời sống và cơ hội phát triển chuyên môn của đội ngũ.

545832639_10224618916060221_318399122538483672_n.jpg
Phía sau bục giảng là những áp lực chưa được gọi tên. Ảnh: Nguyễn Tuyết

Người quản lý cần tạo môi trường để giáo viên được góp ý thẳng thắn, được ghi nhận bằng kết quả thực chất và không phải e dè khi nêu những khó khăn chính đáng. Phụ huynh cần đồng hành với nhà trường bằng sự tin cậy và trao đổi có trách nhiệm. Xã hội cần nhìn nghề giáo bằng cái nhìn công bằng hơn: không thần thánh hóa người thầy, nhưng cũng không đòi hỏi họ phải hoàn hảo; không chỉ tôn vinh vào tháng 11, mà cần tôn trọng trong từng ngày làm việc.

Phía sau bục giảng, người thầy cũng là một con người bình thường: có gia đình, có những lo toan, có lúc mệt mỏi và cần được sẻ chia. Thế nhưng, mỗi ngày họ vẫn trở lại lớp học, mở trang giáo án, kiên nhẫn với từng câu hỏi và tin rằng một học trò tiến bộ hôm nay có thể làm nên điều tốt đẹp ngày mai.

Có những thành quả giáo dục không hiện lên trong bảng tổng kết, mà nằm trong một học sinh từng sợ đến trường nay đã tìm thấy niềm vui học tập; trong một em nhỏ biết nói lời cảm ơn; trong một người trưởng thành nhiều năm sau vẫn nhớ người thầy đã tin tưởng mình. Đó là những mùa hoa lặng lẽ của nghề gieo chữ.

Tri ân người thầy, không chỉ là nhớ đến những gì thầy cô đã trao đi, mà còn là thấu hiểu những điều họ đang âm thầm gánh vác. Hãy để phía sau bục giảng không còn là nơi người giáo viên phải một mình chịu đựng áp lực, mà là một môi trường nhân văn, công bằng và biết sẻ chia - nơi ngọn lửa nghề được nâng niu để tiếp tục soi sáng những thế hệ mai sau.

Nổi bật
      Mới nhất
      Phía sau bục giảng là những áp lực chưa được gọi tên
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO