Phim chưa duyệt đã bị 'xét xử': MXH cầm đèn chạy trước ô tô?
Tranh luận quanh "Hoàng hậu cuối cùng" cho thấy nguy cơ mạng xã hội (MXH) kết luận một tác phẩm chỉ từ trailer trước khi phim được thẩm định.
Hoàng hậu cuối cùng dự kiến ra rạp ngày 5/3/2027. Bản phim chưa hoàn thành và chưa được trình Hội đồng thẩm định, phân loại phim. Khán giả hiện chỉ tiếp cận trailer, hình ảnh quảng bá cùng một số thông tin do nhà sản xuất công bố.
Dữ liệu ít ỏi đó không ngăn được nhiều người kết luận phim làm sai lịch sử, xúc phạm Nam Phương hoàng hậu hoặc xây dựng méo mó các nhân vật triều Nguyễn. Một số ý kiến còn kêu gọi phản đối, tẩy chay và đề nghị khởi kiện đoàn phim.
Ông Đặng Trần Cường, Cục trưởng Cục Điện ảnh, xác nhận cơ quan quản lý chưa có cơ sở nhận định tác phẩm làm sai lệch lịch sử. Phim vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa được thẩm định theo Luật Điện ảnh.
Phần lớn những kết luận đang lan truyền được hình thành trước bản phim hoàn chỉnh.
Hoàng hậu cuối cùng bị kết luận qua vài phút trailer
Trailer đầu tiên của Hoàng hậu cuối cùng được công bố ngày 7/7. Phim do Bảo Nhân và Namcito đạo diễn, với Tăng Thanh Hà trong vai Nam Phương hoàng hậu, Ma Ran Đô đóng vua Bảo Đại.
Trailer hé lộ cuộc hôn nhân rạn nứt giữa Nam Phương và Bảo Đại, mối quan hệ với Thái hậu Từ Cung cùng sự xuất hiện của Lệ Hà. Phim chỉ khai thác một giai đoạn trong cuộc đời Nam Phương, không tái hiện toàn bộ tiểu sử của bà.
Tạo hình nhân vật, phục trang, lời thoại và nghi lễ cung đình nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận. Khán giả có quyền nhận xét những chi tiết đã được công bố, nhưng trailer không thể hiện đầy đủ bối cảnh và diễn biến của bộ phim.
Nhiều nghi vấn về vài cảnh phim đã bị đẩy thành kết luận về nội dung, tư tưởng và chất lượng cả dự án. Số lượt chia sẻ không thể thay thế bản phim hoàn chỉnh, sử liệu hay kết quả thẩm định.
Từ cảnh báo đến lời kêu gọi tẩy chay
Ngày 19/7, Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam ra thông cáo đề nghị các nhà làm phim tôn trọng sự thật lịch sử, minh bạch nguồn tư liệu và cân nhắc đổi tên nhân vật nếu phần hư cấu đi quá xa dữ kiện có thể kiểm chứng.
Thông cáo không nêu đích danh Hoàng hậu cuối cùng nhưng được liên hệ trực tiếp với bộ phim. Những lưu ý về tư liệu, danh dự nhân vật và giới hạn hư cấu cần được đoàn phim xem xét bởi tác phẩm sử dụng tên thật của nhiều nhân vật.
Đại diện Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam sau đó cho biết đã nhận được đề nghị khởi kiện đoàn phim và không loại trừ khả năng tham khảo luật sư.
Một tranh chấp pháp lý cần dựa trên nội dung, hành vi và thiệt hại cụ thể. Bản phim chưa hoàn thành khiến phần lớn nhận định hiện nay vẫn dựa trên dự đoán về những gì chưa được công bố.
Tác phẩm lấy cảm hứng từ lịch sử có quyền hư cấu
Hoàng hậu cuối cùng được giới thiệu là tác phẩm lấy cảm hứng từ những sự kiện có thật, tập trung vào một giai đoạn trong cuộc đời Nam Phương hoàng hậu và cuộc hôn nhân với vua Bảo Đại.
Phim truyện cần xây dựng tình huống, lời thoại, tâm lý và xung đột. Những khoảng trống trong đời sống riêng của nhân vật buộc biên kịch phải sáng tạo để hình thành câu chuyện.
Quyền hư cấu vẫn phải tôn trọng các dữ kiện căn bản, bối cảnh văn hóa và danh dự của người có thật. Nhà sản xuất cũng cần minh bạch nguồn tư liệu, đội ngũ cố vấn, nguyên tắc phục dựng và phạm vi sáng tạo.
“Lấy cảm hứng từ lịch sử” không miễn trừ trách nhiệm của người làm phim. Tuy nhiên, yếu tố lịch sử cũng không thể khóa chặt mọi khả năng hư cấu của điện ảnh.
Đừng để mạng xã hội thay hội đồng thẩm định
Tranh luận quanh Hoàng hậu cuối cùng cho thấy công chúng quan tâm đến cách điện ảnh khai thác nhân vật có thật. Sự quan tâm đó có thể giúp đoàn phim cẩn trọng hơn, nhưng không thể biến phán đoán thành kết luận.
Hội đồng chuyên môn phải xem bản phim hoàn chỉnh, đánh giá nội dung trong tổng thể và yêu cầu chỉnh sửa nếu phát hiện vi phạm. Mạng xã hội lại thường dựa vào những hình ảnh, câu thoại hoặc bình luận bị tách khỏi bối cảnh.
Sức ép quá sớm có thể khiến nhà làm phim chỉ lựa chọn những hình mẫu an toàn, đúng nghi lễ nhưng thiếu đời sống và xung đột.
Hoàng hậu cuối cùng hiện chưa được duyệt, chưa ra rạp và chưa được công chúng xem đầy đủ. Những nhận xét lúc này chỉ nên giới hạn trong các tư liệu đoàn phim đã công bố.
Lịch sử cần được bảo vệ bằng sử liệu và tranh luận có căn cứ. Kết án một bộ phim trước ngày hoàn thành chỉ khiến cuộc đối thoại về tác phẩm khép lại quá sớm.
