Phút sinh tử của thiếu niên 14 tuổi: Khi nội soi bất lực trước ‘cơn bão’ xuất huyết

Ở ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, khi các phương pháp cầm máu nội soi truyền thống bất lực trước dòng máu tuôn ồ ạt từ ổ loét tá tràng của một bệnh nhi 14 tuổi, các bác sĩ tại Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố (TP.HCM) đã đưa ra quyết định táo bạo: chuyển sang can thiệp nội mạch. Ca “vi phẫu không dao kéo” này không chỉ chặn đứng dòng chảy tử thần mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của điện quang can thiệp trong xử trí biến chứng xuất huyết tiêu hóa nặng trên nền sốt xuất huyết Dengue.

Phút nhập viện và “cơn bão” cytokine

Bệnh nhi N.H.P. (14 tuổi, ngụ phường Thanh Đức, Vĩnh Long) nhập viện trong tình trạng sốc sốt xuất huyết ngày thứ 4 của bệnh. Dù có thể trạng 63kg, vượt trội so với lứa tuổi, nhưng em nhanh chóng rơi vào suy tuần hoàn nặng.

Diễn tiến bệnh theo “đồ thị hình sin” điển hình của sốt xuất huyết: sốt cao, đau đầu, đau nhức toàn thân trong những ngày đầu; đến ngày thứ 4 – giai đoạn nguy hiểm – trẻ đột ngột lừ đừ, tay chân lạnh, chóng mặt. Tại tuyến dưới, chẩn đoán sốc sốt xuất huyết được xác lập và bệnh nhi được truyền dịch chống sốc khẩn cấp.

Tuy nhiên, tình trạng nhanh chóng vượt ra ngoài khuôn khổ một ca sốc giảm thể tích thông thường. P. bắt đầu nôn ra dịch nâu đen – dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa rõ ràng. Dù đã được truyền máu và huyết tương kết tủa lạnh, tình trạng vẫn không cải thiện, buộc phải chuyển tuyến khẩn.

Theo BSCK2 Nguyễn Minh Tiến, trong sốc sốt xuất huyết nặng, cơ thể rơi vào “cơn bão cytokine” làm tăng tính thấm thành mạch, gây thoát huyết tương ồ ạt. “Chính sự rối loạn miễn dịch này khiến bệnh nhân vừa thiếu thể tích tuần hoàn, vừa dễ rơi vào rối loạn đông máu. Khi có thêm ổ loét tiêu hóa chảy máu, việc kiểm soát trở nên vô cùng khó khăn”, ông phân tích.

Khi nhập Bệnh viện Nhi đồng Thành Phố, bệnh nhi lừ đừ, môi nhợt, SpO₂ 94%, mạch 110 lần/phút, chi mát, huyết áp dao động 100/80 mmHg. Gan to 3cm dưới bờ sườn phải, bụng căng, có tràn dịch màng phổi hai bên.

Xét nghiệm cho thấy hematocrit (Hct) 25%, tiểu cầu chỉ còn 40.000/mm³ – mức giảm nghiêm trọng. Siêu âm bụng ghi nhận dịch ổ bụng lượng vừa, thành túi mật dày phù nề – những dấu hiệu điển hình của sốt xuất huyết nặng.

Bệnh nhi được truyền khối lượng lớn chế phẩm máu: 2.500 ml hồng cầu lắng, 600 ml huyết tương tươi đông lạnh, 400 ml kết tủa lạnh và 8 đơn vị tiểu cầu đậm đặc. Tuy nhiên, xuất huyết tiêu hóa vẫn tiếp diễn.

“Đây là tình huống rất căng thẳng. Chúng tôi phải cân bằng giữa bù dịch chống sốc và tránh làm nặng thêm tình trạng rối loạn đông máu. Nếu truyền không đủ, bệnh nhân sẽ tụt huyết áp; nếu truyền quá mức, nguy cơ phù phổi, suy hô hấp có thể xuất hiện”, bác sĩ Tiến cho biết.

Thất bại của nội soi và quyết định sinh tử

Nội soi tiêu hóa khẩn được tiến hành. Ống soi ghi nhận ổ loét hành tá tràng khoảng 10mm, cạnh một khối máu tụ lớn. Khi cố gắng can thiệp, máu phun thành tia từ phía sau khối hematoma, che khuất hoàn toàn tầm nhìn. Thủ thuật nội soi thất bại.

“Trong bối cảnh tiểu cầu giảm sâu và rối loạn đông máu, nguy cơ chảy máu tái phát sau nội soi rất cao. Chúng tôi buộc phải chuyển hướng sang giải pháp khác nhanh chóng hơn và triệt để hơn”, Phó Giám đốc bệnh viện chia sẻ.

Sau hội chẩn liên chuyên khoa, ê-kíp quyết định thực hiện can thiệp nội mạch (DSA) – kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao, cho phép tiếp cận điểm chảy máu từ bên trong lòng mạch.

Can thiệp nội mạch: “Chặn dòng tử thần” từ bên trong

Qua đường động mạch đùi, ê-kíp luồn catheter và vi ống thông siêu nhỏ đến động mạch vị – tá tràng. Hình ảnh chụp mạch xác định một nhánh động mạch bất thường đang thoát thuốc cản quang – chính là điểm chảy máu.

Kỹ thuật nút mạch được thực hiện bằng coil kim loại kết hợp keo sinh học Histoacryl pha Lipiodol. Sau khi thả chính xác các vòng coil và bơm keo, hình ảnh chụp kiểm tra cho thấy dòng chảy đến điểm xuất huyết đã bị cắt đứt hoàn toàn.

Theo BSCK2 Nguyễn Minh Tiến, can thiệp nội mạch trong trường hợp này là “giải pháp cứu cánh”. “Phẫu thuật mở trong bối cảnh bệnh nhân đang sốc và rối loạn đông máu tiềm ẩn nguy cơ rất lớn. Can thiệp nội mạch giúp kiểm soát chảy máu hiệu quả, ít xâm lấn và giảm nguy cơ biến chứng”, ông nhấn mạnh.

Hiệu quả gần như tức thì: bệnh nhi không còn nôn ra máu, huyết động dần ổn định và không cần truyền thêm chế phẩm máu. Sau đó, trẻ được cai máy thở, tỉnh táo hoàn toàn và tiếp tục điều trị nội khoa.

Từ trường hợp này, bác sĩ Tiến khuyến cáo phụ huynh không chủ quan với sốt xuất huyết, đặc biệt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh – giai đoạn nguy hiểm nhất. Các dấu hiệu như lừ đừ, tay chân lạnh, đau bụng nhiều, nôn ói, chảy máu bất thường cần được đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng hồi sức tích cực ngay lập tức.

“Sốt xuất huyết không chỉ là bệnh sốt thông thường. Khi chuyển sang giai đoạn nặng, diễn tiến có thể rất nhanh và khó lường. Việc theo dõi sát và điều trị đúng tuyến có thể quyết định sự sống còn của trẻ”, ông nhấn mạnh.

Ca bệnh khép lại bằng sự hồi phục ngoạn mục của cậu bé 14 tuổi. Nhưng phía sau đó là lời nhắc nhở rõ ràng: trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, mỗi giờ trôi qua đều có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết – và sự phối hợp liên chuyên khoa cùng các kỹ thuật hiện đại như can thiệp nội mạch đang mở ra thêm cơ hội cho những bệnh nhi nguy kịch nhất.