Golden Dome: Vũ khí chống tên lửa 'ngoài Trái đất' của Mỹ đang thành hình
Tập đoàn quốc phòng Mỹ Northrop Grumman đang tiến hành các thử nghiệm mặt đất đối với tên lửa đánh chặn không gian - một phần trong cuộc cạnh tranh cung cấp năng lực cho chương trình phòng thủ tên lửa Golden Dome.
Đây là sáng kiến được chính quyền Tổng thống Donald Trump triển khai với mục tiêu xây dựng một hệ thống phòng thủ đa lớp kết hợp giữa không gian và khí quyển, dự kiến đưa vào hoạt động ban đầu từ năm 2028.
Golden Dome là tên gọi lấy cảm hứng từ hệ thống Iron Dome của Israel. Dự án này hiện được quản lý bởi Bộ Quốc phòng Mỹ. Theo Giám đốc điều hành Northrop Grumman, bà Kathy Warden, các thử nghiệm mới nhất được thực hiện trong khuôn khổ phát triển năng lực đánh chặn từ không gian, một thành phần then chốt của kiến trúc Golden Dome.
“Chúng tôi xác định Northrop Grumman sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu triển khai năng lực bước đầu của Golden Dome trong vài năm tới. Ngoài các sản phẩm hiện có như hệ thống chỉ huy chiến đấu tích hợp IBCS, radar G/ATOR, máy bay không người lái Triton, chúng tôi cũng đang tập trung vào các đổi mới công nghệ, đặc biệt là tên lửa đánh chặn không gian, hiện đã bắt đầu được thử nghiệm mặt đất”, TWZ dẫn lời bà Warden nói trong cuộc họp báo cáo kết quả tài chính quý mới đây.
Tuy nhiên, bà từ chối cung cấp thêm chi tiết về cách thức vận hành hay cơ chế tiêu diệt mục tiêu của các tên lửa này do tính chất cạnh tranh và bảo mật. Northrop Grumman hiện đang nằm trong nhóm các tập đoàn tham gia đấu thầu phát triển thành phần đánh chặn từ không gian cho Golden Dome, bên cạnh các đối thủ khác.
Định hình năng lực đánh chặn không gian
Lầu Năm Góc (Bộ Quốc phòng Mỹ) vẫn đang trong quá trình hoàn thiện các yêu cầu kỹ thuật đối với thành phần đánh chặn không gian của Golden Dome. Đầu tháng này, Văn phòng Điều hành chương trình tác chiến không gian thuộc Lực lượng không gian Mỹ, đã phát đi thông báo thu thập thông tin (RFI) gửi đến các nhà thầu quốc phòng Mỹ để tìm kiếm phương án phù hợp để triển khai Golden Dome.
Thông báo này phác thảo tầm nhìn ban đầu về một hệ thống đánh chặn từ không gian gồm hai loại, exoatmospheric (ngoài khí quyển) và endoatmospheric (trong khí quyển). Các tên lửa đánh chặn này sẽ hoạt động cùng các thành phần hỗ trợ trên quỹ đạo và mặt đất như vệ tinh mang phóng, trạm điều khiển chung (CGE) và đơn vị điều hỏa lực (FCE).
Đối với đánh chặn ngoài khí quyển, hệ thống dự kiến sẽ tiêu diệt mục tiêu trong giai đoạn tăng tốc (boost phase) và trung gian (mid-course), những thời điểm quan trọng trong quỹ đạo của tên lửa đạn đạo hoặc phương tiện siêu vượt âm. Các tên lửa sẽ sử dụng phương tiện tiêu diệt (Kill Vehicle - KV), hệ thống dẫn đường và điều hướng, liên lạc và động cơ để thực hiện tiếp cận và dẫn đường chính xác.
Giai đoạn tăng tốc là thời điểm sau khi tên lửa được phóng, động cơ đang hoạt động mạnh mẽ và dễ bị phát hiện bởi vệt sáng nhiệt lớn. Đây là giai đoạn mà mục tiêu dễ bị tiêu diệt nhất nhưng chỉ kéo dài trong vài chục giây và thường diễn ra trong không phận đối phương – điều này đặt ra nhiều thách thức về thời gian phản ứng và vị trí đánh chặn.
Trong khi đó, giai đoạn trung gian là quãng đường bay giữa, khi tên lửa di chuyển ngoài không gian hoặc ở rìa trên của tầng khí quyển. Đây là giai đoạn dài hơn, cho phép hệ thống có thêm thời gian tính toán và triển khai đánh chặn từ quỹ đạo.
Còn với đánh chặn trong khí quyển, tên lửa sẽ phải tính toán thêm yếu tố khí động học, ma sát và điều kiện môi trường, song cũng đóng vai trò then chốt khi mục tiêu xâm nhập vùng cận không gian trở xuống.
Các tên lửa đánh chặn sẽ được phóng từ vệ tinh, có khả năng cập nhật mục tiêu trong khi đang bay nhờ dữ liệu từ các cảm biến phân tán trên quỹ đạo và dưới đất. Tính năng dẫn đường giai đoạn cuối (terminal guidance) cho phép chúng tự động định vị và tiếp cận mục tiêu một cách chính xác nhất trước khi va chạm hoặc phát nổ để tiêu diệt.
Kỳ vọng lớn, thách thức lớn
Tuy các kế hoạch đánh chặn từ không gian là thành phần trọng yếu trong kiến trúc phòng thủ tên lửa tương lai, giới chuyên gia nhận định việc triển khai thực tế vẫn đối mặt nhiều trở ngại kỹ thuật và tài chính. Các hệ thống này đòi hỏi độ chính xác rất cao, tốc độ phản ứng nhanh, khả năng hoạt động trong môi trường khắc nghiệt ngoài không gian, đồng thời yêu cầu hạ tầng phóng vệ tinh đáng kể để triển khai mạng lưới đánh chặn toàn cầu.
Tướng Chance Saltzman, tư lệnh tác chiến không gian của Mỹ, từng nhấn mạnh trong một cuộc phỏng vấn trực tuyến rằng hệ thống đánh chặn không gian cần “nhanh, chính xác và hành động từ xa để bảo vệ lãnh thổ Mỹ”. Ông cũng thừa nhận các khó khăn kỹ thuật còn rất lớn nhưng bày tỏ niềm tin vào năng lực sáng tạo của ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ.
“Tôi thực sự ấn tượng với tinh thần đổi mới của ngành công nghiệp không gian Mỹ. Vấn đề là tốc độ, chúng ta triển khai được công nghệ nhanh tới đâu, kiểm nghiệm và chứng minh nó sớm tới mức nào”, ông nói.
Về mặt địa chính trị, kế hoạch triển khai vũ khí đánh chặn từ không gian từng gây tranh cãi. Một số quốc gia như Trung Quốc và Nga nhiều lần phản đối việc Mỹ quân sự hóa không gian. Tuy nhiên, theo tướng Saltzman, điều mới không phải là việc quân đội Mỹ phát triển năng lực tấn công, phòng thủ, mà là việc không gian đã trở thành một miền tác chiến thực sự.
“Quân đội nào cũng tiến hành hoạt động tấn công và phòng thủ để kiểm soát không gian chiến lược. Không gian giờ đây không còn là khu vực trung lập mà đã trở thành chiến trường”, ông khẳng định.
Cạnh tranh chiến lược và chi phí khổng lồ
Hiện tại, dự án Golden Dome đang thu hút sự cạnh tranh từ nhiều tập đoàn lớn. Northrop Grumman là một trong những ứng viên chủ lực, với các hệ thống radar, điều khiển hỏa lực và UAV đã được triển khai hoặc thử nghiệm thực tế. Tuy nhiên, theo Reuters, chính quyền ông Trump đang tìm kiếm thêm đối tác mới do lo ngại sự phụ thuộc quá mức vào SpaceX, công ty vốn có vai trò lớn trong năng lực phóng vệ tinh và vận chuyển không gian của Mỹ.
Mối quan hệ giữa Tổng thống Trump và CEO SpaceX Elon Musk - từng là đồng minh thân cận, đã xấu đi đáng kể từ tháng 6. Tranh cãi giữa hai bên khiến Lầu Năm Góc chủ động tiếp xúc các nhà cung cấp khác như Amazon (thông qua dự án Project Kuiper) hoặc các tập đoàn quốc phòng truyền thống để tránh rủi ro độc quyền.
Theo ba nguồn tin giấu tên của Reuters, kể cả trước khi nổ ra tranh chấp, giới chức Lầu Năm Góc đã bày tỏ lo ngại về việc SpaceX kiểm soát quá nhiều phần quan trọng trong hệ thống phòng thủ trị giá hàng trăm tỉ USD.
Một yếu tố khác thúc đẩy sự cạnh tranh chính là tiềm năng tài chính khổng lồ từ Golden Dome. Trong cuộc họp với nhà đầu tư, bà Warden khẳng định chương trình mang lại “cơ hội đáng kể” cho Northrop Grumman, đặc biệt sau khi đạo luật ngân sách mới - Siêu dự luật Lớn và Đẹp (One Big Beautiful Bill Act), được thông qua hồi đầu tháng.
Dù không nêu đích danh Golden Dome, đạo luật này phân bổ gần 25 tỉ USD cho các sáng kiến phòng thủ tên lửa tích hợp, trong đó có 5,6 tỉ USD dành riêng cho phát triển công nghệ đánh chặn từ không gian và giai đoạn tăng tốc. Đây được xem là nguồn vốn chủ lực để các công ty công nghệ quốc phòng đẩy mạnh nghiên cứu và thử nghiệm.
Hệ thống Iron Dome (Vòm Sắt) của Israel là một hệ thống phòng không tiên tiến, được phát triển bởi Rafael Advanced Defense Systems và Israel Aerospace Industries từ năm 2005, với sự hỗ trợ tài chính từ Mỹ.
Ra mắt vào năm 2011, nó được thiết kế để đánh chặn tên lửa tầm ngắn và rocket (khoảng cách 4-70km), đặc biệt từ các cuộc tấn công của Hamas ở Dải Gaza. Hệ thống bao gồm radar EL/M-2084 để phát hiện và theo dõi, trung tâm điều khiển BMC để phân tích mục tiêu, và bệ phóng tên lửa Tamir để tiêu diệt mối đe dọa.
Iron Dome chỉ kích hoạt khi tên lửa đe dọa khu vực dân cư hoặc cơ sở hạ tầng, tiết kiệm đạn bằng cách bỏ qua các mục tiêu rơi ở khu vực trống. Mỗi bệ phóng chứa 20 tên lửa Tamir, với độ chính xác khoảng 90%. Tuy nhiên, nó có hạn chế khi đối mặt với tấn công hàng loạt, như vụ Hamas bắn 2.000 rocket ngày 7.10.2023, khiến một số lọt lưới. Chi phí mỗi tên lửa Tamir ước tính 40.000-50.000 USD, khiến hệ thống tốn kém khi đối phó với hàng nghìn rocket giá rẻ. Tính đến 2021, Israel hiện có ít nhất 10 hệ thống Iron Dome trải khắp đất nước, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ an ninh quốc gia.