Tín chỉ carbon hôm nay (4.8): Trồng cây gì, ở đâu để đạt Net Zero, đảm bảo an ninh lương thực
Trồng cây được coi là "viên đạn bạc" - một giải pháp đơn giản, tự nhiên và hiệu quả để hấp thụ carbon dioxide từ khí quyển, đồng thời dễ kiếm tín chỉ carbon.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí PNAS đã hé lộ một thực tế phức tạp hơn nhiều: Việc trồng cây có thể là cách hiệu quả nhất để loại bỏ carbon, nhưng chỉ khi chúng ta đưa ra những lựa chọn thông minh về loài cây và địa điểm trồng.
Tham vọng và thực tế
Các chính phủ trên toàn thế giới đã cam kết mở rộng diện tích rừng để loại bỏ khí nhà kính. Anh quốc, với tham vọng đạt mục tiêu Net Zero, đã cam kết trồng 30.000 hecta cây mỗi năm cho đến năm 2050. Con số này nghe có vẻ ấn tượng, nhưng đằng sau những cam kết này là một mê cung phức tạp của các quyết định khó khăn.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc trồng bao nhiêu cây, mà còn ở việc trồng loại cây gì, ở đâu và với chi phí ra sao.
Các nhà kinh tế môi trường đã chỉ ra những rủi ro đáng kể khi chuyển đổi đất nông nghiệp thành rừng, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và bất ổn kinh tế. Một trong những mối lo lớn nhất là việc trồng cây quy mô lớn có thể đẩy lùi hoạt động nông nghiệp và tác động đến an ninh lương thực.
Frankie Cho, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Exeter và tác giả chính của nghiên cứu, đã mô tả một nghịch lý thú vị: "Một vấn đề là, vì không rõ các quốc gia trên thế giới sẽ làm gì để giải quyết biến đổi khí hậu, chúng ta không biết khí hậu tương lai sẽ thách thức đến mức nào".
Điều này tạo ra một tình huống khó xử: Nếu biến đổi khí hậu diễn ra nghiêm trọng, cây lá rộng ở miền nam nước Anh sẽ cung cấp khả năng hấp thụ carbon tốt nhất - nhưng đó lại là những vùng đất nông nghiệp màu mỡ nhất và có thể rất tốn kém trong một số tình huống kinh tế tương lai. Ngược lại, nếu biến đổi khí hậu diễn ra nhẹ nhàng hơn, trồng cây lá kim trên đất kém màu mỡ hơn sẽ hợp lý hơn, nhưng những loại cây này sẽ không phát triển tốt nếu điều kiện trở nên khắc nghiệt hơn.
Chiến lược danh mục đầu tư cây xanh
Tuy nhiên, nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra vấn đề. Sử dụng những tiến bộ gần đây trong lý thuyết ra quyết định trong điều kiện không chắc chắn, các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng bất chấp những rủi ro này, trồng cây vẫn có thể là cách hiệu quả nhất để loại bỏ carbon.
Chìa khóa nằm ở cách tiếp cận "danh mục đầu tư" - đa dạng hóa các loài cây và địa điểm trồng. Chiến lược này giúp cân bằng rủi ro và vượt qua những chiến lược trồng cây đơn thuần hy vọng rằng mọi thứ sẽ ổn. Thay vì đặt cược vào một tình huống tương lai cụ thể, cách tiếp cận này giảm thiểu nguy cơ "đặt cược sai" và đảm bảo các quyết định trồng cây vẫn bền vững trước những điều kiện khí hậu và kinh tế không chắc chắn trong tương lai.
Một trong những phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là khi các nhà hoạch định chính sách áp dụng cách tiếp cận danh mục đầu tư này, trồng cây trở thành một chiến lược hiệu quả hơn về chi phí để loại bỏ carbon so với các lựa chọn thay thế như năng lượng sinh khối kết hợp với thu giữ và lưu trữ carbon, hoặc công nghệ thu giữ carbon trực tiếp từ không khí.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các quốc gia đang tìm kiếm những giải pháp khả thi về mặt kinh tế để đạt được mục tiêu Net Zero. Các công nghệ khác, dù có tiềm năng, vẫn đòi hỏi chi phí đầu tư khổng lồ và chưa được chứng minh hiệu quả ở quy mô lớn.
Tương lai của giải pháp tự nhiên
Giáo sư Brett Day, đồng tác giả của nghiên cứu tại Đại học Exeter, đã nhấn mạnh: "Chúng ta không có lựa chọn nào khác có thể loại bỏ carbon khỏi khí quyển ở quy mô và chi phí mà chúng ta cần để đạt được mục tiêu Net Zero. Mặc dù trồng cây có rủi ro, nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rằng, nếu được thực hiện một cách chiến lược, nó vẫn là giải pháp tốt nhất mà chúng ta có".
Tuyên bố này không chỉ phản ánh tình trạng hiện tại của công nghệ khử carbon mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện chiến lược trồng cây. Thay vì từ bỏ trồng cây vì những rủi ro tiềm ẩn, chúng ta cần học cách làm tốt hơn.
Bài học cho Việt Nam và các nước đang phát triển
Nghiên cứu này mang lại những bài học quý giá không chỉ cho các nước phát triển như Anh mà còn cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.
Với diện tích rừng lớn và cam kết về mục tiêu trung hòa carbon, Việt Nam cần xem xét cẩn thận việc cân bằng giữa bảo vệ rừng hiện có, trồng rừng mới và đảm bảo an ninh lương thực.
Cách tiếp cận "danh mục đầu tư" có thể đặc biệt phù hợp với điều kiện đa dạng về khí hậu và địa hình của Việt Nam. Thay vì tập trung vào một loại cây hoặc một khu vực cụ thể, việc đa dạng hóa có thể giúp giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi ích về môi trường.
Cuối cùng, nghiên cứu này nhắc nhở chúng ta rằng trồng cây không chỉ đơn giản là "đào lỗ và cắm cây". Đó là một nghệ thuật cân bằng phức tạp giữa khoa học, kinh tế và chính sách. Nó đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về hệ sinh thái địa phương, dự báo khí hậu và tác động kinh tế - xã hội.
Trong cuộc đua chống biến đổi khí hậu, trồng cây có thể thực sự là "viên đạn bạc", nhưng chỉ khi chúng ta biết cách sử dụng nó một cách khôn ngoan. Điều này đòi hỏi không chỉ cam kết chính trị mà còn cần sự đầu tư vào nghiên cứu khoa học, lập kế hoạch dài hạn và khả năng thích ứng với những bất trắc của tương lai.