Vì sao trọng tài đang chạy kiểm tra thể lực bị ngất xỉu và tử vong?
Sự việc trọng tài Trần Đình Thịnh (43 tuổi) khi đang chạy kiểm tra thể lực bất ngờ ngất, và tử vong vào sáng 4.8 không chỉ tạo ra một cú sốc trong giới trọng tài Việt Nam mà còn khiến nhiều người đam mê môn chạy bộ lo lắng.
Những trường hợp nào khi chạy có thể xảy ra tử vong
Đề cập đến trường hợp trọng tài môn bóng đá Trần Đình Thịnh khi đang chạy để kiểm tra thể lực bị ngất và sau đó tử vong, bác sĩ Phạm Thanh Bình - Khoa Nội tim mạch 1, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM - cho biết đây là biểu hiện của một bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Nguyên nhân phổ biến nhất phụ thuộc vào độ tuổi và tình trạng bệnh.
Cụ thể, những người trẻ dưới 35 tuổi xảy ra tình trạng trên là do bệnh cơ tim phì đại (hypertrophic cardiomyopathy); rối loạn nhịp tim di truyền (như: hội chứng brugada, hội chứng QT dài, hội chứng QT ngắn, nhịp nhanh thất do Catecholamine, rối loạn tái cực sớm…); bất thường mạch vành bẩm sinh; viêm cơ tim cấp (myocarditis); bóc tách động mạch chủ.
Đối với những người trên 35 tuổi là do bệnh động mạch vành. “Hầu hết các trường hợp trên đột tử khi gắng sức là do rối loạn nhịp thất, đặc biệt là rung thất (ventricular fibrillation)”, bác sĩ Bình cho biết.
Ngoài ra, khi chạy bộ, đặc biệt là chạy nhanh, cường độ cao, có thể kích hoạt cơn nhồi máu cơ tim cấp ở người có bệnh nền mạch vành tiềm ẩn nhưng chưa được chẩn đoán. Điều này là do tăng nhu cầu oxy của tim khi gắng sức, vỡ mảng xơ vữa, rối loạn nhịp thứ phát sau thiếu máu cơ tim.
Trong đó, tăng nhu cầu oxy của tim khi gắng sức là khi chạy nhịp tim và huyết áp tăng cao, dẫn đến tim cần nhiều máu và oxy hơn. Nếu có hẹp động mạch vành (do mảng xơ vữa) sẽ không đủ máu nuôi tim gây thiếu máu cơ tim cục bộ.
Việc gắng sức mạnh có thể làm vỡ mảng xơ vữa không ổn định trong lòng động mạch khiến hình thành cục máu đông, gây tắc hoàn toàn mạch vành dẫn đến nhồi máu cơ tim.
Riêng rối loạn nhịp thứ phát sau thiếu máu cơ tim là tình trạng cơ tim bị tổn thương do thiếu máu, có thể gây rung thất hoặc ngừng tim đột ngột, thậm chí trước khi bệnh nhân cảm nhận rõ cơn đau ngực.
Bên cạnh đó, một số người bị xơ vữa mạch vành âm thầm mà không biết, đặc biệt là nam giới trên 40 tuổi; người có các yếu tố nguy cơ (như: hút thuốc, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì, tiền sử gia đình bị nhồi máu cơ tim sớm); người ít vận động trước đó rồi đột ngột tập luyện mạnh.
Có một chi tiết đáng chú ý là trong những ngày qua, thời tiết ở Hà Nội nắng nóng gay gắt, có thời điểm nhiệt độ lên trên 40 độ C cũng nguy cơ cao gây đột tử khi chạy bộ.
Theo bác sĩ Bình, nhiệt độ môi trường và độ ẩm cao tăng đáng kể nguy cơ đột tử , hoặc các biến cố tim mạch nặng khi chạy bộ, đặc biệt là chạy đường dài. Đây là mối liên hệ đã được ghi nhận rõ trong y học thể thao và cấp cứu tim mạch.
“Khi chạy ở thời tiết trời nóng, cơ thể cần giảm nhiệt bằng cách giãn mạch và tăng tuần hoàn ra da. Tim phải bơm máu mạnh hơn và nhanh hơn để duy trì huyết áp làm tăng nhu cầu oxy của tim. Ngoài ra, mồ hôi nhiều làm mất nước, natri, kali gây co rút cơ, tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim, thậm chí ngất hoặc suy tim cấp. Khi thân nhiệt vượt ngưỡng trên 40 độ C, hệ thống điều hòa nhiệt sụp đổ gây rối loạn chức năng tim, thần kinh trung ương, có thể dẫn đến ngừng tim, nếu không cấp cứu kịp thời”, bác sĩ Bình giải thích.
Bác sĩ Bình cũng nhấn mạnh đến yếu tố mất điện giải hoặc mất nước nhiều trong khi chạy, đặc biệt là trong thời tiết nóng và ẩm, có thể góp phần gây ra đột quỵ, chủ yếu là đột quỵ do sốc nhiệt (heat stroke), hoặc góp phần vào các rối loạn nguy hiểm khác, bao gồm rối loạn nhịp tim hoặc suy tuần hoàn cấp.
Chuyên gia khuyên: Cần tầm soát tim mạch trước khi chạy marathon
Theo các chuyên gia tim mạch với những người ở độ tuổi trung niên, việc tầm soát tim mạch trước khi tham gia chạy marathon, hoặc các hình thức vận động gắng sức kéo dài là điều cực kỳ cần thiết, và được khuyến cáo trong y học thể thao hiện đại.
Theo bác sĩ Bình, việc tầm soát cần thực hiện cả phương pháp cơ bản và nâng cao. Trong đó, tầm soát cơ bản gồm: khám lâm sàng; đo huyết áp, đường huyết, lipid máu; đo ECG (điện tâm đồ khi nghỉ) và siêu âm tim. Điều này giúp người chạy phát hiện dấu hiệu nguy cơ, chỉ định thêm xét nghiệm; tìm yếu tố nguy cơ tim mạch; phát hiện rối loạn nhịp, dấu hiệu thiếu máu cơ tim; đánh giá chức năng tim, bệnh van tim, cơ tim.
Song song đó là tầm soát nâng cao như: đo ECG gắng sức (test chạy trên thảm lăn), holter ECG 24h, chụp CT mạch vành, MRI tim để phát hiện thiếu máu cơ tim khi gắng sức cũng như những nghi ngờ rối loạn nhịp, bệnh mạch vành hoặc có yếu tố nguy cơ cao, bệnh cơ tim…
Bác sĩ Bình cũng lưu ý những dấu hiệu báo trước xảy ra đột tử khi đang vận động như: Đau ngực khi gắng sức; khó thở không giải thích được; chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu khi đang tập luyện; đánh trống ngực, tim đập nhanh bất thường; tiền sử cá nhân hoặc gia đình có người đột tử ở tuổi trẻ; tiền sử nhiễm vi rút gần đây (sốt, mệt) và thấy đau ngực, hoặc mệt hơn khi vận động.
Trong tình huống vận động viên bị ngưng tim khi đang chạy, bác sĩ Bình cho biết khả năng sống sót phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố thời gian, đặc biệt là thời gian khởi động lại tuần hoàn hiệu quả bằng sốc điện và ép tim.
Do đó, khi xảy ra trường hợp trên cần thực hiện theo thứ tự. Trước hết, nhận diện ngưng tim và gọi cấp cứu 115; kế đến ép tim chất lượng cao ngay lập tức; sử dụng máy khử rung tim ngoài tự động (AED) càng sớm càng tốt; cấp cứu nâng cao khi đội y tế đến; hồi sức sau ngưng tim (ICU, bảo vệ não).