Từ cuộc chiến Nga-Ukraine, người Trung Quốc đề xuất cách giúp drone né tên lửa

Theo nhiều ước tính khác nhau, khoảng 9 trong 10 drone (máy bay không người lái) Nga đã bị bắn hạ bởi các hệ thống phòng không tiên tiến của Ukraine, trang SCMP đưa tin.

Dữ liệu từ không quân Ukraine cho thấy khoảng 15% số drone đã xuyên thủng được hệ thống phòng không trong quý 2/2025, tăng từ mức chỉ 5% ở quý 1/2025. Một nhóm kỹ sư hàng không và nhà nghiên cứu quốc phòng Trung Quốc vừa đề xuất cải tiến công nghệ đột phá cho drone chiến đấu, có thể tăng khả năng sống sót của chúng lên gần 90%.

Trọng tâm của đề xuất này là một khái niệm đổi mới: Gắn thêm động cơ đẩy tên lửa nhỏ gọn ở hai bên thân drone cỡ nhỏ hoặc trung, giúp chúng thực hiện các thao tác né tránh khẩn cấp với gia tốc cao trong vài giây cuối cùng trước khi tên lửa phòng không của đối phương lao đến.

Theo nhóm nghiên cứu, hệ thống "né tránh giai đoạn cuối" này cho phép drone thay đổi hướng đột ngột và khó đoán, khiến ngay cả những loại tên lửa tinh vi nhất cũng không thể theo kịp hay điều chỉnh để lao trúng.

Trong các mô phỏng kỹ thuật số rộng rãi được trình bày chi tiết ở một bài báo đăng trên tạp chí quốc phòng Acta Armamentarii (Trung Quốc) mới đây, hệ thống này giúp tỷ lệ sống sót tăng vọt, vượt qua mức 87%.

Với nhiều trường hợp, drone khiến tên lửa phát nổ vô hại trong không trung mà không bị thiệt hại.

"Trong các cuộc chiến tranh hiện đại, gồm cả xung đột Nga - Ukraine, các bên tham chiến đã sử dụng rộng rãi drone cho nhiệm vụ trinh sát và tác chiến trên không, khiến chúng ngày càng trở nên quan trọng trên chiến trường", nhóm dự án do ông Bi Wenhao, nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Thiết kế Cấu hình Máy bay, thuộc Đại học Bách khoa Tây Bắc ở thành phố Tây An, viết.

Né tránh ở thời điểm cuối

Sau khi nghiên cứu cuộc chiến tại Ukraine và các khu vực khác, những nhà phân tích quân sự Trung Quốc "đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng né tránh và độ sống sót của drone chiến đấu". Theo truyền thống, drone được kỳ vọng thực hiện động tác né tránh từ rất sớm trước khi tên lửa tiếp cận. Thế nhưng, việc này thường làm chệch hướng bay của các drone, khiến chúng không thể hoàn thành nhiệm vụ như ban đầu.

Nhóm nghiên cứu của Bi Wenhao đề xuất việc thực hiện hành động né tránh ở thời điểm cuối như giải pháp thay thế.

Khái niệm này dựa trên ba nguyên tắc then chốt:

- Thứ nhất là thời điểm chính xác: Tên lửa đẩy gắn trên drone phải được kích hoạt trong khoảng thời gian từ 1 đến 2 giây trước khi va chạm, đủ sớm để drone đổi hướng, nhưng đủ muộn để tên lửa của đối phương không thể điều chỉnh lại quỹ đạo.

- Thứ hai là nhận thức hướng tiếp cận: Hệ thống phải xác định được hướng tiếp cận của tên lửa đối phương để drone quyết định nên bay lên, lao xuống hay lượn ngang.

- Thứ ba là lực đẩy: Các động cơ phụ phải tạo ra gia tốc ít nhất 16G, vượt xa khả năng của các bề mặt điều khiển khí động thông thường, để đảm bảo thay đổi hướng bay một cách đột ngột và gây mất phương hướng cho tên lửa của đối phương.

Nhóm nghiên cứu phải đối mặt với nhiều thách thức lớn khi tích hợp động cơ đẩy vào thân drone mà không làm mất ổn định khí động học.

Lực phát ra khi kích hoạt động cơ phải được đồng bộ hoàn hảo với các bề mặt điều khiển bay và phần mềm trên drone – nếu không, lực đẩy mạnh có thể khiến thiết bị xoay tít không kiểm soát hoặc vỡ vụn giữa không trung.

Hơn nữa, hệ thống này hoạt động trong một khoảng thời gian cực ngắn. Động cơ chỉ hoạt động trong khoảng 2 giây (được kích hoạt và sinh ra lực đẩy bằng cách đốt nhiên liệu - PV). Bất kỳ sự chậm trễ nào, dù chỉ là phần nhỏ của 1 giây, cũng có thể khiến thao tác né tránh trở nên vô ích.

Cũng cần phải cân nhắc sự đánh đổi. Việc thêm trọng lượng, chiếm không gian trọng tải và giảm dung tích nhiên liệu đều có thể ảnh hưởng đến tầm hoạt động và khả năng thực hiện nhiệm vụ của drone.

Kiểm chứng qua hàng nghìn mô phỏng chiến đấu

Nhóm nghiên cứu cho biết đã kiểm chứng mô hình nêu trên thông qua hàng nghìn mô phỏng chiến đấu và phát hiện thuật toán né tránh của họ có thể thực hiện các thao tác phức tạp kết hợp, nhằm tối đa hóa khả năng tránh né của drone trước hệ thống tên lửa phòng không.

Khi được thu nhỏ và tích hợp thành công, những hệ thống né tránh như vậy có thể biến các drone giá rẻ thành nền tảng tấn công kiên cường và đáng gờm, đủ sức tồn tại trong không phận từng được cho là rất nguy hiểm.

Trong xung đột như cuộc chiến giữa Ukraine và Nga, nơi drone đã chứng minh vai trò then chốt trong việc thu thập tình báo và tấn công chính xác, việc tăng khả năng sống sót ở mức độ này có thể làm thay đổi đáng kể bản chất của chiến tranh trên không.

Tuy nhiên, khái niệm đó vẫn chưa được thử nghiệm trên chiến trường thực tế. Drone phải có khả năng phát hiện mối đe dọa, đôi khi từ khoảng cách hơn 200km, và cần sự hỗ trợ từ một mạng lưới giám sát tích hợp từ không gian, không trung đến mặt đất.

Những thách thức khác cần vượt qua gồm độ trễ trong truyền dữ liệu, đặc biệt là từ vệ tinh ở xa; tình trạng gây nhiễu tín hiệu và thông tin sai lệch; hạn chế về năng lực xử lý trên drone để đưa ra quyết định trong tích tắc.

Công nghệ nêu trên được thiết kế để né tránh các tên lửa có tốc độ tối đa Mach 4. Tuy nhiên, hiệu quả của nó trước các loại vũ khí siêu vượt âm vẫn chưa được xác định.

70% thương vong của cả Nga và Ukraine hiện nay do drone gây ra

Các đơn vị đặc nhiệm Ukraine từng được huấn luyện để sống sót trước làn pháo dồn dập từ Nga. Giờ đây, mối quan tâm hàng đầu của họ chuyển sang drone – vũ khí sát thương chính trên chiến trường.

“Mọi thứ đã thay đổi một cách chóng mặt”, một HLV người Mỹ thuộc Trung đoàn Biệt kích số 4 của Lực lượng Tác chiến Đặc biệt Ukraine chia sẻ với trang Insider. Vì lý do an ninh, ông chỉ được gọi bằng biệt danh Scooter.

“Một trong những khác biệt lớn nhất hiện nay là sự xuất hiện dày đặc của drone. Năm 2022, mối đe dọa chủ yếu đến từ pháo binh và khi đó có rất nhiều pháo”, Scooter kể.

Các đơn vị biệt kích Ukraine đang học cách ẩn nấp hiệu quả hơn và sử dụng vũ khí cá nhân để bắn hạ drone như biện pháp cuối cùng.

Pháo binh, lâu nay vẫn được mệnh danh là “vua của chiến trường”, đã đóng vai trò trung tâm trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine, đặc biệt là trong những năm đầu, khi cả hai bên sử dụng pháo kéo và hệ thống pháo phản lực đa nòng để tấn công đối phương.

Quy mô của các trận pháo chiến có thể thấy rõ qua hình ảnh vệ tinh, với hàng trăm hố bom rải khắp các khu vực rộng lớn, san phẳng nhà cửa thành đống đổ nát. Song giữa lúc kho đạn dược cạn kiệt và chiến tranh chuyển từ hình thức cơ động sang kiểu chiến đấu tiêu hao, với tiền tuyến không thay đổi nhiều, drone đã nổi lên như mối đe dọa hàng đầu trên chiến trường.

Một số ước tính gần đây cho rằng khoảng 70% thương vong của cả Nga và Ukraine hiện nay do drone gây ra.

Scooter cho rằng sự trỗi dậy của drone là hệ quả của tình trạng "thiếu đạn", khi Nga cạn nguồn đạn pháo và bắt đầu dựa vào các drone nhỏ kiểu quadcopter, còn gọi là drone FPV (góc nhìn thứ nhất), để lấp khoảng trống hỏa lực. Ukraine cũng gặp tình trạng thiếu đạn pháo và phải chuyển sang sử dụng drone như một giải pháp thay thế.

“Năm 2022, chúng tôi huấn luyện binh sĩ tận dụng địa hình và các công trình để chống lại pháo binh. Giờ đây, chúng tôi phải huấn luyện binh sĩ với tâm thế rằng họ sẽ liên tục bị nhắm mục tiêu bởi một loại vũ khí bay lơ lửng do con người điều khiển”, Scooter chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với trang Insider từ một địa điểm bí mật ở miền trung Ukraine.

Drone FPV là loại máy bay không người lái mà người điều khiển có thể nhìn thấy mọi thứ như thể đang ngồi trên chính nó. Thay vì điều khiển từ xa bằng cách quan sát từ bên ngoài, người lái sẽ nhìn qua chiếc kính đặc biệt hoặc màn hình, truyền hình ảnh trực tiếp từ camera gắn trên đầu drone.

Điểm khác biệt lớn nhất của Drone FPV là trải nghiệm điều khiển trực tiếp, gần giống như chơi game nhập vai. Điều này giúp người điều khiển bay lượn cực kỳ chính xác qua những địa hình phức tạp, luồn lách qua khe tường, rừng rậm hoặc lao thẳng vào mục tiêu.

Trong chiến tranh hiện đại, loại drone này được Ukraine sử dụng rất phổ biến. Ukraine gắn chất nổ lên nó, điều khiển bay đến mục tiêu như xe tăng, pháo binh hay vũ khí khác của kẻ địch và cho nổ tại chỗ. Vì drone FPV bay thấp, nhanh và được điều khiển linh hoạt nên rất khó bị phát hiện hoặc bắn hạ.

Hiểu đơn giản, drone FPV giống như “quả tên lửa có mắt” do con người điều khiển trong thời gian thực, nhìn thấy gì là đánh vào đó.

Sơn Vân