Vì một tuổi trẻ không trả giá bằng sinh mạng
Chiều 21.5.2025 tại Hải Hà (Quảng Ninh), bảy học sinh rủ nhau tắm suối. Trời vẫn còn nắng. Nhưng dòng nước đầu nguồn bất ngờ dâng cao, cuốn trôi tất cả chỉ trong vài phút. Những video lan truyền từ hiện trường thể hiện tiếng còi cứu hộ và tiếng gào khóc - nhắc chúng ta một điều đau lòng.
Đuối nước không báo trước. Nó không chờ ai sơ suất. Nó cắt ngang một cách tàn nhẫn.
Không còn là chuyện xa xôi
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 300.000 người tử vong do đuối nước, trong đó hơn nửa là trẻ em và thanh niên dưới 29 tuổi, riêng trẻ dưới 5 tuổi chiếm 25%. Những con số lạnh lùng ấy đã phá vỡ ảo tưởng "lớn rồi sẽ biết bơi" - một kiểu suy nghĩ phổ biến, sai lầm và đáng tiếc ở nhiều gia đình.
Ở Việt Nam, câu chuyện còn xót xa hơn: Tại Đắk Lắk - “thủ phủ cà phê” với mạng lưới hồ tưới dày đặc, từ năm 2021 đến giữa 2025 đã có 245 trẻ em tử vong do đuối nước, trong đó 80 trường hợp xảy ra mùa hè 2022.
Cục Bà mẹ và trẻ em (Bộ Y tế) trong công văn ngày 12.7.2025 khẳng định “đuối nước là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em”.
Điều đau đớn, nạn nhân không chỉ là trẻ em nghèo nông thôn. Đó còn là sinh viên, là người thành phố, người có điện thoại thông minh, nhưng lại thiếu kỹ năng sinh tồn căn bản, chẳng hạn cách làm sao giữ mình nổi giữa dòng nước.
Không chỉ vì… “không biết bơi”
Nguyên nhân đuối nước không chỉ đến từ việc không biết bơi. Nó đến từ cả yếu tố khách quan và chủ quan:
Môi trường rủi ro ngày càng nhiều, lũ đầu nguồn, mưa lớn bất ngờ - hệ quả của biến đổi khí hậu, hố nước, kênh dẫn thủy lợi, vũng sâu… không rào chắn, ao hồ nhân tạo do dân tự đào – như vụ hai em nhỏ tử vong ở Đắk Nông đầu 2025, cách nhà chỉ 100m. Kế đến là tâm lý chủ quan, thích “sống ảo”, nhất là giới trẻ chạy theo trào lưu quay clip mạo hiểm, tìm “view lạ” bất chấp an toàn. Mạng xã hội vô tình trở thành loa khuếch đại hành vi rủi ro, thay vì lan tỏa kiến thức sống còn. Và vụ việc hai sinh viên tử vong khi quay video "giải cứu người đuối nước" ở Thạch Thất là minh chứng rõ nhất.
Hậu quả: không chỉ mất mát, mà là mất cơ hội phát triển. Theo phân tích của WHO, nếu toàn cầu mở rộng hai giải pháp cơ bản: Trông trẻ cộng đồng, Phổ cập dạy bơi cơ bản. Chúng ta có thể cứu 774.000 trẻ em khỏi đuối nước và tiết kiệm hơn 400 tỉ USD từ nay đến năm 2050. Tức là: Mỗi vụ tai nạn không ngăn chặn được – là một phần tương lai bị cắt ngắn, là một phần nguồn lực phát triển bị tiêu hao vĩnh viễn.
Đầu tư hôm nay - đổi lấy sự sống ngày mai
Hiện nay, Bộ Y tế, Bộ GD-ĐT cùng các tổ chức xã hội đã đồng loạt vào cuộc: Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai đang kêu gọi xây thêm 200 bể bơi học đường trước cuối 2025, nối tiếp 119 bể đã hoàn thành. Thanh Hóa là điểm sáng trong mô hình dạy bơi miễn phí cho trẻ em miền núi - gieo mầm sống an toàn giữa những ngày hè nắng gắt. Tuy nhiên, so với 23.000 trường tiểu học và THCS toàn quốc, vài trăm bể là chưa đủ.
Chúng ta không chỉ cần thêm bể bơi. Chúng ta cần thay đổi hệ thống, và cả thói quen sống: Đưa nội dung “thoát hiểm dưới nước” thành môn học bắt buộc trong tuần sinh hoạt công dân; Lắp cảm biến mực nước và cảnh báo di động ở các đập suối, hồ thủy lợi; Doanh nghiệp du lịch bắt buộc dùng áo phao thông minh, quy chuẩn hóa; Quy hoạch lại hồ tưới nông nghiệp với bờ thoải và rào mềm; Xử phạt nghiêm hành vi kích động mạo hiểm trên mạng xã hội.
Bơi cùng một dòng để không ai bị bỏ lại
Hãy coi mỗi lớp học bơi là một khoản đầu tư vào tương lai. Mỗi chiếc áo phao là một trang sách giáo khoa sinh tồn. Và mỗi cú click “đăng tải clip” cũng nên đi kèm cam kết sống có trách nhiệm. Chỉ khi cả cộng đồng cùng bơi trong một dòng – dòng kiến thức, dòng hạ tầng, dòng trách nhiệm, thì ta mới hy vọng rằng nước sẽ là nguồn sống, chứ không là bản án tử.