Rộ tin chính quyền Trump đàm phán mua cổ phần Intel, Nhà Trắng lên tiếng

Đây là dấu hiệu mới nhất cho thấy Nhà Trắng sẵn sàng xóa nhòa ranh giới giữa chính phủ và doanh nghiệp.

Nếu xảy ra, một thỏa thuận như vậy sẽ giúp củng cố dự án xây dựng nhà máy của Intel tại bang Ohio (Mỹ), theo các nguồn tin của Bloomberg yêu cầu giấu tên vì cuộc thảo luận vẫn mang tính riêng tư. Intel từng hứa biến địa điểm này thành cơ sở sản xuất chip lớn nhất thế giới, nhưng dự án đã nhiều lần bị trì hoãn. Hiện chưa rõ quy mô cổ phần trong Intel mà chính phủ Mỹ có thể nắm giữ.

Cuộc đàm phán diễn ra chỉ một tuần sau khi Tổng thống Donald Trump hôm 7.8 kêu gọi Lip-Bu Tan từ chức Giám đốc điều hành Intel, cáo buộc ông “có xung đột lợi ích nghiêm trọng” vì các mối quan hệ trước đây với Trung Quốc.

Tuần trước, Thượng nghị sĩ Tom Cotton (thuộc Cộng hòa ở bang Arkansas) đặt câu hỏi về mối liên hệ của Lip-Bu Tan với Trung Quốc. Tom Cotton nhắc lại một vụ án hình sự trong quá khứ liên quan đến Cadence Design Systems mà Lip-Bu Tan từng làm giám đốc điều hành, và hỏi liệu Intel có yêu cầu ông thoái vốn khỏi các công ty sản xuất chip có liên hệ với Trung Quốc, quân đội lẫn các tổ chức đáng lo ngại khác ở quốc gia châu Á này hay không.

Hồi tháng 4, Reuters đưa tin Lip-Bu Tan đầu tư ít nhất 200 triệu USD vào hàng trăm công ty sản xuất và chip tiên tiến của Trung Quốc từ tháng 3.2012 đến tháng 12.2024. Một nguồn tin thân cận với vấn đề này thời điểm đó tiết lộ Lip-Bu Tan đã thoái vốn khỏi các công ty ở Trung Quốc mà không cung cấp thêm thông tin chi tiết, theo Reuters.

Đến ngày 12.8, Tổng thống Trump bất ngờ ca ngợi Lip-Bu Tan sau khi gặp giám đốc điều hành Intel.

“Tôi đã gặp ông Lip-Bu Tan của Intel, cùng với Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent. Cuộc gặp rất thú vị. Câu chuyện thành công và thăng tiến của ông thật đáng kinh ngạc. Ông Tan cùng các thành viên nội các của tôi sẽ dành thời gian làm việc cùng nhau và đưa ra đề xuất cho tôi trong tuần tới", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social của mình ngày 12.8.

Người phát ngôn của Intel xác nhận cuộc gặp.

“Trước đó trong ngày, ông Tan đã có vinh dự được gặp Tổng thống Trump để có một cuộc thảo luận thẳng thắn và mang tính xây dựng về cam kết từ Intel trong việc củng cố vị thế dẫn đầu của Mỹ về công nghệ và sản xuất”, người phát ngôn hãng chip Mỹ cho biết.

Theo các nguồn tin của Bloomberg, việc chính quyền Mỹ đang thảo luận trả tiền mua cổ phần Intel bắt nguồn từ cuộc gặp giữa ông Trump và Lip-Bu Tan. Tuy nhiên, một nguồn tin khác cảnh báo rằng kế hoạch vẫn chưa chắc chắn và các cuộc đàm phán hoàn toàn có thể kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.

Cổ phiếu Intel từng tăng tới 8,9% trong phiên giao dịch hôm 14.8 sau thông tin trên, chốt phiên ở mức tăng 7,4% lên 23,86 USD tại New York (Mỹ), đưa vốn hóa thị trường công ty lên khoảng 104,4 tỉ USD. Sau giờ giao dịch chính, giá cổ phiếu Intel tiếp tục tăng thêm 4,48%.

Trả lời Bloomberg, Kush Desai (người phát ngôn Nhà Trắng) cho biết: “Những bình luận về thỏa thuận mang tính giả định nên được coi là suy đoán cho đến khi chính quyền chính thức công bố”.

Intel từ chối bình luận về các cuộc đàm phán. Trong một tuyên bố, đại diện của hãng chip Mỹ cho biết: “Cam kết mạnh mẽ hỗ trợ nỗ lực từ Tổng thống Trump nhằm củng cố vị thế dẫn đầu của Mỹ về công nghệ và sản xuất. Chúng tôi mong muốn tiếp tục hợp tác với chính quyền Trump để thúc đẩy những ưu tiên chung này, nhưng sẽ không bình luận về tin đồn hay suy đoán”.

Các chuyên gia nói gì?

Ryuta Makino, nhà phân tích tại hãng Gabelli Funds (đầu tư vào Intel), cho biết rất có thể chính phủ Mỹ sẽ mua cổ phần Intel vì ông Trump muốn hãng chip này mở rộng sản xuất trong nước và tạo ra nhiều việc làm hơn.

Tháng trước, Intel đã cảnh báo có thể phải rút khỏi ngành này nếu không tìm được khách hàng bên ngoài để sản xuất chip tại các nhà máy của mình. Intel đã hủy kế hoạch xây dựng nhà máy ở Đức và Ba Lan.

Nhậm chức giám đốc điều hành Intel hồi tháng 3, Lip-Bu Tan được giao nhiệm vụ khắc phục nhiều năm sai lầm khiến công ty phải vật lộn để thâm nhập ngành công nghiệp chip AI đang bùng nổ do Nvidia thống trị, trong khi tham vọng sản xuất chip theo hợp đồng đòi hỏi nhiều vốn đầu tư từng dẫn đến những khoản lỗ nặng nề.

Từng là công ty thống trị trong lĩnh vực sản xuất chip, Intel những năm gần đây đã bị TSMC (Đài Loan) bỏ lại phía sau. TSMC hiện là hãng sản xuất chip theo hợp đồng số 1 thế giới.

Để vực dậy Intel, Lip-Bu Tan đã đặt mục tiêu cắt giảm lực lượng lao động của Intel xuống còn 75.000 người cuối năm 2025, tức giảm khoảng 22%. Công ty cam kết sẽ áp dụng phương pháp tiếp cận kỷ luật hơn với việc đầu tư sản xuất.

Đáng chú ý, Intel sẽ hợp nhất hoạt động đóng gói chip từ Costa Rica về Việt Nam và Malaysia, biến hai nước Đông Nam Á này thành trung tâm kiểm định - đóng gói chip quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bản ghi nhớ gửi nhân viên cuối tháng 7, Lip-Bu Tan tuyên bố: "Mọi khoản đầu tư phải có ý nghĩa kinh tế. Chúng ta sẽ xây dựng những gì khách hàng cần, đúng lúc họ cần và giành được lòng tin của họ thông qua việc thực thi nhất quán".

Động thái đó đánh dấu sự chấm dứt của mô hình "xây dựng trước nhu cầu" mà Intel theo đuổi trong nhiều năm. Thay vào đó, công ty sẽ chỉ xây dựng các nhà máy khi đã có nhu cầu rõ ràng về sản xuất chip.

2024 là năm đầu tiên Intel báo lỗ kể từ 1986, với khoản lỗ ròng 18,8 tỉ USD.

"Tôi nghĩ bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến Mỹ cũng như các nhà đầu tư bên thứ ba (quỹ đầu tư tư nhân) có thể phải đi kèm với mức thuế khuyến khích mạnh mẽ các khách hàng như Nvidia, AMD, Apple sử dụng dịch vụ của sản xuất chip theo hợp đồng của Intel", Ben Bajarin, Giám đốc điều hành công ty phân tích thị trường Creative Strategies, nhận xét.

Sự can thiệp trực tiếp

Bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ củng cố tình hình tài chính của Intel trong bối cảnh công ty đang cắt giảm chi tiêu và sa thải nhân viên, đồng thời cho thấy Lip-Bu Tan sẽ tiếp tục giữ vị trí giám đốc điều hành Intel.

Đây có thể là sự can thiệp trực tiếp mới nhất của ông Trump vào một ngành công nghiệp then chốt. Tuần trước, chính quyền Trump đã đạt thỏa thuận nhận 15% doanh thu từ một số loại chip AI của Nvidia, AMD bán sang Trung Quốc và từng nắm giữ một “cổ phần vàng” tại United States Steel như một phần của thương vụ cho phép tập đoàn này bán mình cho đối thủ Nhật Bản là Nippon Steel với giá 14,9 tỉ USD, hoàn tất ngày 18.6 vừa qua.

Ý tưởng từ chính quyền Trump với Intel cũng tương tự thông báo chưa từng có tiền lệ của Bộ Quốc phòng Mỹ hồi tháng trước. Cụ thể hơn, Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ đầu tư 400 triệu USD vào cổ phần ưu đãi của MP Materials, một nhà sản xuất đất hiếm ít tên tuổi của Mỹ, và trở thành cổ đông lớn nhất công ty. Động thái này đã đảo ngược suy nghĩ truyền thống của giới đầu tư, nhà phân tích, lãnh đạo ngành và cả các quan chức chính phủ kỳ cựu về cách thức khu vực tư nhân hợp tác với chính quyền.

Hôm 15.7, Apple đã ký một thỏa thuận trị giá 500 triệu USD với MP Materials để được cung cấp nam châm đất hiếm. Qua đó, Apple trở thành một trong những hãng công nghệ đầu tiên ký hợp đồng cung ứng tại Mỹ sau khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu nam châm đất hiếm hồi tháng 3.

Nam châm đất hiếm là loại nam châm vĩnh cửu mạnh nhất hiện nay, được làm từ các nguyên tố đất hiếm - nhóm 17 kim loại đặc biệt có từ tính cao.

Động thái này thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ từ Apple với MP Materials (đặt trụ sở tại thành phố Las Vegas, Mỹ), chỉ vài ngày sau khi Bộ Quốc phòng Mỹ trở thành cổ đông lớn nhất của công ty này. Cả hai sự kiện đánh dấu một bước ngoặt đáng kinh ngạc với MP Materials, hãng từng cân nhắc sáp nhập với một đối thủ Úc năm ngoái chỉ để tồn tại.

Theo Bloomberg, động thái đầu tư mạnh tay này của chính phủ Mỹ cũng không phải là thương vụ nhất thời. Tổng thống Trump và chính quyền của ông muốn thúc đẩy các doanh nghiệp nội địa hàng đầu trong các lĩnh vực mà họ cho là then chốt để chống lại Trung Quốc vì lý do an ninh quốc gia.

Nguồn tin của Bloomberg cho biết một số thương vụ của chính quyền Trump có thể được xây dựng theo mô hình như với MP Materials, gồm khoản đầu tư cổ phần, đảm bảo mua hàng, cho vay và tài trợ tư nhân, song song với sự hợp tác của chính phủ. Nhiều người trong chính quyền Trump cho rằng những đòn bẩy này giúp nhà đầu tư hoàn toàn tin tưởng rằng dự án có sự hậu thuẫn của tổ chức tín dụng đáng tin cậy nhất trên thế giới (chính phủ Mỹ - PV), đồng thời bảo vệ tiền thuế của dân.

Khó khăn tài chính

Là một trong những công ty tiên phong của ngành chip, Intel đã chật vật trong những năm gần đây vì mất thị phần và lợi thế công nghệ. Pat Gelsinger, người tiền nhiệm của Lip-Bu Tan, từng quảng bá dự án mở rộng nhà máy Intel tại bang Ohio (Mỹ) như một phần của kế hoạch phục hồi.

Tuy nhiên, khó khăn tài chính đã đe dọa dự án đó. Đầu năm nay, việc xây dựng bị hoãn đến tận những năm 2030. Hồi tháng 7, Intel cho biết sẽ tiếp tục làm chậm kế hoạch tại Ohio. Kể từ khi nhậm chức giám đốc điều hành Intel vào tháng 3, ông Lip-Bu Tan tập trung nhiều hơn vào việc ổn định tình hình tài chính của Intel.

Intel là trụ cột chính trong nỗ lực của Mỹ nhằm thúc đẩy sản xuất chip trong nước. Năm ngoái, Intel đã được đảm bảo nhận gần 20 tỉ USD tiền tài trợ và cho vay. Đây là khoản tài trợ liên bang lớn nhất theo Đạo luật CHIPS và Khoa học năm 2022, để trợ cấp cho hoạt động sản xuất chất bán dẫn tiên tiến tại Mỹ. Thế nhưng, chương trình này đang bất ổn dưới thời chính quyền Trump.

Đầu năm nay, các quan chức chính quyền Trump từng đưa ra ý tưởng để TSMC vận hành các nhà máy Intel như một liên doanh. Tuy nhiên, ông C. C. Wei (Giám đốc điều hành TSMC) cho biết công ty Đài Loan sẽ tiếp tục tập trung vào hoạt động kinh doanh của chính mình.

Ông Trump đã giành chiến thắng tại bang Ohio trong cả ba cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ của mình và đảng Cộng hòa giành lại một ghế Thượng viện ở đây năm 2024 khi Bernie Moreno đánh bại thượng nghị sĩ đương nhiệm của đảng Dân chủ là Sherrod Brown. Phó tổng thống Mỹ JD Vance từng là thượng nghị sĩ đại diện bang Ohio.

Sơn Vân