Tăng cường quản lý bài báo khoa học, tiếp cận chuẩn mực quốc tế

Bộ KH&CN đang dự thảo Thông tư quy định quản lý bài báo khoa học và đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học Việt Nam.

Theo Bộ KH&CN, một trong những tiêu chí đánh giá kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là số lượng và chất lượng các công bố được hình thành trong quá trình nghiên cứu.

Bài báo khoa học là hình thức phổ biến nhất của công bố khoa học. Những năm gần đây, số lượng bài báo khoa học của Việt Nam trên các tạp chí cả ở trong nước lẫn quốc tế đều có sự gia tăng mạnh mẽ, trung bình mỗi năm có khoảng gần 40.000 công bố khoa học trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế.

“Điều này thể hiện sự nỗ lực, năng lực khoa học cũng như năng suất nghiên cứu khoa học của các nhà khoa học Việt Nam có bước phát triển đáng kể”, Bộ KH&CN nhận định.

Tuy nhiên, theo Bộ KH&CN việc quản lý và đánh giá chất lượng các công bố khoa học gặp rất nhiều khó khăn, dễ rơi vào chủ quan, cảm tính do không có phương pháp và công cụ để đo lường; cộng đồng khoa học cũng chưa thống nhất một chuẩn mực đánh giá áp dụng cho công bố khoa học ở tất cả các lĩnh vực nghiên cứu.

Ngoài ra, hệ thống tạp chí khoa học trong nước phát triển mạnh về số lượng nhưng chưa đồng đều về chất lượng. Do chưa có quy định thống nhất về tiêu chí đánh giá và xếp loại, nên việc công nhận, so sánh và lựa chọn tạp chí phù hợp cho công bố khoa học còn mang tính cảm tính, thiếu căn cứ khoa học rõ ràng.

Theo phân tích của Bộ KH&CN, Việt Nam vẫn chưa có một thống kê, đo lường, phân tích về chất lượng các bài báo khoa học; chưa có công cụ đo lường hệ số ảnh hưởng và chỉ số trích dẫn của các bài báo khoa học hoặc các công cụ đo lường khác được áp dụng phổ biến.

Vì vậy, Bộ KH&CN nhận thấy việc tăng cường quản lý để nâng cao chất lượng bài báo khoa học giúp khẳng định uy tín trong cộng đồng học thuật, vừa là mục tiêu, vừa là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với hoạt động xuất bản bài báo khoa học ở nước ta.

Để thực hiện điều đó, ngoài các cơ chế, chính sách và hoạt động hỗ trợ hiện hành, theo Bộ KH&CN, việc ban hành quy định về quản lý bài báo khoa học nhằm “khắc phục khoảng trống pháp lý”, thống nhất quản lý nhà nước hoạt động xuất bản bài báo khoa học, bảo đảm công khai, minh bạch, liên chính khoa học trong hoạt động KH-CN, đưa hoạt động xuất bản công bố khoa học của Việt Nam tiếp cận, hội nhập với thông lệ và chuẩn mực quốc tế - là điều cần thiết.

Dự thảo Thông tư đề xuất quy định quản lý bài báo khoa học và đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học áp dụng với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động xuất bản bài báo khoa học, tạp chí khoa học và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan tại Việt Nam.

Theo dự thảo, trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày được phát hành, bài báo khoa học xuất bản tại Việt Nam phải được cập nhật toàn văn trên hệ thống thông tin quốc gia về KH-CN và đổi mới sáng tạo để bảo đảm công khai, minh bạch thông tin, phục vụ tham khảo và đánh giá khoa học.

Chương 2 của dự thảo bao gồm 5 điều, quy định chi tiết về quản lý bài báo khoa học, bao gồm các nội dung: Nguyên tắc xuất bản bài báo khoa học; cấu trúc của bài báo khoa học; đo lường chất lượng bài báo khoa học; quyền lợi và trách nhiệm của tác giả bài báo khoa học; quyền và trách nhiệm của tổ chức KH-CN.

Việc đo lường, đánh giá chất lượng và năng suất công bố được giao cho cơ quan có thẩm quyền, trong đó Cục Thông tin, Thống kê có nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu công bố khoa học, trích dẫn khoa học phục vụ đánh giá và xếp hạng tạp chí, cơ sở nghiên cứu, nhà khoa học.

Bài báo khoa học có gian lận học thuật, như đạo văn, làm giả dữ liệu, mua bán bài viết sẽ bị rút và không được công nhận trong đánh giá...

Nhật Anh