Chatbot AI đồng hành cùng học sinh trong học tập và định hướng nghề nghiệp

Ở Việt Nam, một số dự án thử nghiệm từ các trường đại học và startup công nghệ giáo dục đang đưa chatbot vào hỗ trợ học sinh trung học phổ thông. Điểm mạnh của chatbot nằm ở khả năng phản hồi tức thì, hoạt động liên tục 24/7 và cá nhân hóa câu trả lời dựa trên dữ liệu học tập cũng như nguyện vọng riêng của từng học sinh.

Thay vì mất nhiều thời gian tìm kiếm thông tin trên internet hoặc chờ hỏi giáo viên chủ nhiệm, học sinh có thể trò chuyện trực tiếp với chatbot để nhận gợi ý. Chẳng hạn, một học sinh lớp 11 có thể hỏi: “Làm thế nào để cải thiện điểm môn Toán trong kỳ thi học kỳ?” hoặc “Nên phân bổ thời gian ôn tập thế nào giữa các môn khối A?”.

Chatbot sẽ phân tích dữ liệu sẵn có, so sánh với chuẩn năng lực và đưa ra lộ trình phù hợp. Một số nền tảng thậm chí tích hợp tính năng nhắc lịch học, gợi ý tài liệu tham khảo hoặc kiểm tra nhanh kiến thức cơ bản, giúp học sinh tiết kiệm thời gian và hình thành thói quen tự học khoa học.

Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ học tập, chatbot còn mở rộng vai trò sang định hướng nghề nghiệp. Nhiều học sinh phổ thông chưa có cái nhìn rõ ràng về ngành nghề tương lai, dẫn đến việc lựa chọn ngành học thiếu cân nhắc. Với dữ liệu về sở thích, điểm mạnh – điểm yếu và xu hướng thị trường lao động, chatbot có thể đưa ra gợi ý nghề nghiệp tiềm năng.

Ví dụ, học sinh có năng lực tốt về tư duy logic, yêu thích công nghệ và đạt kết quả cao trong các môn Toán – Tin học sẽ được khuyến nghị các ngành khoa học dữ liệu, kỹ thuật phần mềm hoặc trí tuệ nhân tạo. Một số chatbot còn liên kết với cơ sở dữ liệu tuyển sinh đại học để cung cấp thông tin chi tiết về chỉ tiêu, điểm chuẩn, học phí và cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp, nhờ vậy học sinh và phụ huynh có cái nhìn toàn diện hơn trước khi đưa ra quyết định.

Thực tế cho thấy, nhiều trường đại học tại TP.HCM đã tiên phong ứng dụng chatbot AI. Đại học Kinh tế TP.HCM ra mắt UEH AI Chatbot từ tháng 4.2025, hỗ trợ tư vấn tuyển sinh và hướng nghiệp cho học sinh, ghi nhận gần 1.500 lượt sử dụng chỉ trong giai đoạn đầu.

Đại học Công nghệ TP.HCM triển khai HUTECH AI Chatbot, thu hút hàng chục nghìn lượt truy cập mỗi tháng để tra cứu thông tin về hơn 60 ngành học. Đại học Công thương TP.HCM cũng phát triển HUIT Chatbot AI, hoạt động 24/7 trên nền tảng website, Zalo và Facebook, với khoảng 45% người dùng sử dụng công cụ này để tìm hiểu ngành nghề, học phí và cơ hội học bổng. Những ứng dụng này cho thấy chatbot đã và đang trở thành một kênh thông tin quan trọng trong hoạt động hướng nghiệp.

Trên thế giới, mô hình chatbot giáo dục cũng đã được áp dụng thành công. QANDA của Hàn Quốc, ứng dụng giải bài toán và hướng dẫn chi tiết từng bước, hiện có hơn 90 triệu người dùng đăng ký, trong đó có hàng triệu học sinh Việt Nam. Dự án EduChat mã nguồn mở phát triển tại Mỹ tập trung vào học tập cá nhân hóa, sử dụng trí tuệ nhân tạo để đưa ra phản hồi theo phương pháp gợi mở.

Ngoài ra, tổ chức Solve Education! triển khai chatbot trên nền tảng Telegram, áp dụng gamification để học sinh vừa học vừa tích điểm đổi nhu yếu phẩm, mang lại trải nghiệm thiết thực cho cộng đồng.

Theo PGS.TS Nguyễn Kim Long, chuyên gia giáo dục thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM, chatbot không thể thay thế hoàn toàn vai trò của giáo viên tư vấn hay chuyên gia hướng nghiệp, nhưng sẽ là công cụ hữu ích giúp học sinh chủ động tìm kiếm thông tin và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

Tuy vậy, việc ứng dụng chatbot trong giáo dục vẫn tồn tại những thách thức. Độ chính xác và độ tin cậy của dữ liệu là yếu tố then chốt, bởi nếu hệ thống chưa được huấn luyện đầy đủ hoặc cập nhật thường xuyên, thông tin đưa ra có thể thiếu chính xác. Chatbot cũng khó đảm nhận vai trò chia sẻ cảm xúc hay hỗ trợ tâm lý, điều mà giáo viên và chuyên gia con người làm tốt hơn. Ngoài ra, bảo mật dữ liệu cá nhân cần được quan tâm đặc biệt vì chatbot thường xử lý các thông tin nhạy cảm liên quan đến học tập và nguyện vọng nghề nghiệp của học sinh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục, Bộ Giáo dục - Đào tạo khuyến khích các địa phương, trường học thử nghiệm mô hình ứng dụng AI, trong đó có chatbot hỗ trợ học tập. Tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, một số trường phổ thông đã bắt đầu hợp tác với doanh nghiệp công nghệ để đưa chatbot vào hệ thống quản lý học sinh, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Các chuyên gia nhận định rằng, để chatbot thực sự hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và doanh nghiệp công nghệ. Việc xây dựng bộ dữ liệu chuẩn, kiểm chứng thông tin và đào tạo kỹ năng sử dụng cho học sinh là điều kiện quan trọng. Khi được áp dụng đúng cách, chatbot sẽ không chỉ là công cụ hỗ trợ học tập, mà còn trở thành người bạn đồng hành tin cậy trên con đường định hướng nghề nghiệp của thế hệ trẻ.

Nguyễn Tuyết