Lý do tiêm kích ‘già gân’ F-15 vẫn được Mỹ trọng dụng
Máy bay tiêm kích F-15EX Eagle II không đơn thuần là bản nâng cấp hiện đại của dòng F-15 huyền thoại do Boeing phát triển.
Việc đượckhông quân Mỹ (USAF) đưa vào biên chế thể hiện sự thay đổi trong cách tổ chức sức mạnh trên không của Mỹ.
Eagle II không chỉ được đánh giá bằng tốc độ, tải trọng hay độ bền bỉ, mà còn được thiết kế như một “nhạc trưởng” trên bầu trời. Với buồng lái kỹ thuật số, kiến trúc mạng tiên tiến và cấu hình hai chỗ ngồi, F-15EX được xem là trung tâm của khái niệm phối hợp tác chiến người - máy bay không người lái (Manned-Unmanned Teaming) và chỉ huy hợp nhất mọi miền tác chiến (JADC2).
“Đại bàng kỹ thuật số”
Dòng F-15 xuất hiện từ thập niên 1970, khi biến thể F-15A ra đời với nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không trước mối đe dọa từ Liên Xô. Các phiên bản sau như F-15C/D được cải thiện radar và điện tử hàng không, trong khi F-15E Strike Eagle cuối thập niên 1980 biến nền tảng này thành chiến đấu cơ đa nhiệm, có khả năng tấn công sâu với phi công phụ đảm nhiệm quản lý vũ khí. F-15E đã chứng minh giá trị qua nhiều chiến dịch, từ Bão táp Sa mạc năm 1991 đến Afghanistan.
Trên nền tảng đó, F-15EX không phải thiết kế hoàn toàn mới, mà là bước nhảy vọt vào kỷ nguyên số. Ra mắt nhằm thay thế các F-15C/D đã già cỗi, F-15EX kết hợp khả năng chiến đấu mạnh mẽ với công nghệ hiện đại.
Máy bay được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động APG-82 AESA, hệ thống chiến tranh điện tử EPAWSS, cùng buồng lái kỹ thuật số giúp phi công kiểm soát tình huống tốt hơn trong môi trường phức tạp. Chiếc F-15EX đầu tiên thực hiện chuyến bay thử ngày 2.2.2021 tại St. Louis, Missouri, và từ năm 2024 chính thức được đưa vào biên chế.
Nâng cấp vượt trội
F-15EX có thể mang tải trọng vũ khí tới 13,4 tấn, bao gồm tên lửa không đối không, không đối đất và bom dẫn đường chính xác – mức cao nhất trong kho USAF. Tốc độ tối đa đạt Mach 2,5 (3.087,5 km/h), tầm bay hơn 2.400km, cho phép thực hiện nhiều loại nhiệm vụ từ không chiến, oanh kích đến hỗ trợ chiến thuật.
Máy bay tích hợp hệ thống điều khiển bay fly-by-wire (hệ thống dùng máy tính xử lý tín hiệu phi công, truyền lệnh điện tử thay liên kết cơ học) giúp tăng độ ổn định, khả năng cơ động và độ tin cậy. So với tiêm kích thế hệ 5 như F-35, F-15EX có chi phí vận hành thấp hơn, nhưng lại bổ sung khả năng mang vũ khí hạng nặng, yếu tố khiến nó trở thành lựa chọn chiến lược nhằm duy trì ưu thế trên không.
Điểm nhấn của F-15EX là hệ thống buồng lái tiên tiến (Advanced Cockpit System) với màn hình hiển thị diện rộng và kiến trúc mở, cho phép nhanh chóng cập nhật phần mềm và tích hợp công nghệ mới. Động cơ F110-GE-129 mang lại hiệu suất mạnh mẽ, trong khi khung thân có tuổi thọ tới 20.000 giờ - gấp nhiều lần so với phiên bản F-15C/D, giúp giảm chi phí bảo dưỡng dài hạn.
Hệ thống tự vệ chủ động - thụ động EPAWSS cung cấp năng lực cảnh báo radar, gây nhiễu và phóng mồi bẫy, cho phép máy bay sống sót trong môi trường phòng không hiện đại. Trong khi các máy bay tàng hình thường bị ràng buộc bởi chu kỳ nâng cấp dài, F-15EX có thể nhanh chóng tích hợp cảm biến, pod tác chiến điện tử hoặc vũ khí mới nhờ kiến trúc mở. Nó có thể mang tới 22 tên lửa hoặc vũ khí cỡ lớn, điều ít tiêm kích nào có được. Đặc biệt, F-15EX có thể tích hợp vũ khí siêu vượt âm, mở ra khả năng tấn công tầm xa chưa từng có đối với một nền tảng tiêm kích thế hệ 4.
“Nhạc trưởng” trong đội hình người - máy bay không người lái
Trước đây, các máy bay thế hệ 4 như F-15C/D hay F-16 thường phụ thuộc vào trung tâm chỉ huy trên không AWACS hoặc căn cứ mặt đất. Tuy nhiên, khi các đối thủ như Nga và Trung Quốc phát triển mạnh tác chiến điện tử và tấn công mạng, mô hình chỉ huy tập trung bộc lộ điểm yếu.
Chiến lược chỉ huy hợp nhất mọi miền tác chiến (JADC2) của Mỹ hướng đến việc phân tán quyền chỉ huy thành nhiều nút linh hoạt. Trong bối cảnh đó, F-15EX, với tầm hoạt động xa, tải trọng lớn và năng lực kết nối cao, được coi là nút chỉ huy bay lý tưởng.
Buồng lái hiện đại cho phép phi công chính tập trung bay và chiến đấu, trong khi phi công phụ quản lý dữ liệu, điều khiển UAV và phối hợp với lực lượng hải - lục quân. F-15EX được thiết kế để chỉ huy các UAV tác chiến hợp tác (loyal wingman) và máy bay không người lái chiến đấu (UCAV). UAV có thể tiến vào vùng nguy hiểm để trinh sát, gây nhiễu hoặc tấn công, trong khi F-15EX giữ vai trò chỉ huy từ xa, cập nhật dữ liệu cho toàn đội hình.
So với F-35 hay B-21 Raider vốn hạn chế về tải trọng và liên lạc do yêu cầu giữ bí mật, F-15EX không cần ẩn mình, mà đóng vai trò nút kết nối mạnh mẽ, duy trì liên lạc, chỉ huy và phối hợp giữa các nền tảng.
Các quốc gia như Israel, Nhật Bản hay Ả Rập Saudi, vốn đang vận hành nhiều biến thể F-15, có thể dễ dàng tiếp nhận F-15EX với chi phí đào tạo và hậu cần thấp. Đây cũng là giải pháp chi phí, hiệu quả, giúp các nước duy trì năng lực tác chiến mạng lưới mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào máy bay thế hệ 5 vốn đắt đỏ.
Việc không quân Mỹ tiếp tục đầu tư F-15EX cho thấy Washington không đặt toàn bộ kỳ vọng vào máy bay tàng hình hay các chương trình thế hệ 6. Trong chiến tranh hiện đại, ưu thế thông tin và khả năng phối hợp mạng lưới quan trọng không kém khả năng tàng hình, Eagle II nổi lên như công cụ then chốt, duy trì nhịp điệu tác chiến và khả năng đồng bộ hóa của toàn bộ lực lượng.
