Một ngách thị trường nông sản giàu tiềm năng cần đẩy mạnh xuất khẩu
Ngày 5.9, đã diễn ra hội thảo quốc tế với chủ đề “Xu hướng thị trường và cơ hội xuất khẩu nông sản, thực phẩm chế biến Việt Nam vào các thị trường Halal” tại TP.HCM.
Chỗ đứng nào của Việt Nam trong thị trường tỉ đô?
Con số 2.000 tỉ USD - đó là quy mô của thị trường Halal toàn cầu, phục vụ hơn 2,2 tỉ người tiêu dùng Hồi giáo trên thế giới. Đây không chỉ là một thị trường thích hợp, mà còn là cơ hội vàng cho Việt Nam - quốc gia đang sở hữu những lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ trong nông sản, thực phẩm chế biến, mỹ phẩm và dược phẩm. Với khí hậu nhiệt đới ẩm ướt, đất đai màu mỡ và nguồn nhân lực dồi dào, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trong những nhà cung cấp Halal hàng đầu thế giới.
Tuy nhiên, con số thống kê từ Cục Hải quan lại cho thấy một bức tranh khác. Tổng kim ngạch thương mại song phương của Việt Nam với một số đối tác lớn thuộc các nước Hồi giáo chỉ đạt 24,7 tỉ USD (Indonesia với 9,9 tỉ USD, Malaysia với 9,2 tỉ USD, UAE với 3,38 tỉ USD và Ả Rập Saudi với 1,8 tỉ USD) trong 7 tháng đầu năm 2025, trong đó xuất khẩu chỉ 10,9 tỉ USD. So với tiềm năng thị trường 2.000 tỉ USD, con số này quả thật còn khiêm tốn.
Bà Hồ Thị Quyên - Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM nhận định thẳng thắn: "Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vào thị trường Halal chưa tương xứng với tiềm năng vốn có". Điều này đặt ra câu hỏi: Vì sao Việt Nam chưa thể tận dụng tối đa cơ hội này?
Những rào cản cần vượt qua
Câu trả lời nằm ở những thách thức không hề đơn giản. Trước hết, Việt Nam vẫn chưa có nhiều tổ chức chứng nhận Halal được công nhận rộng rãi ở cấp độ quốc tế. Hoạt động cấp chứng nhận trong nước còn mang tính phân tán, thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan liên quan.
Hãy tưởng tượng một doanh nghiệp xuất khẩu gạo hay cà phê muốn thâm nhập thị trường Indonesia - quốc gia có dân số Hồi giáo lớn nhất thế giới. Họ phải đối mặt với hàng loạt thủ tục đặc thù: từ xác minh chứng nhận, kiểm định chất lượng đến vận hành logistics chuyên biệt theo yêu cầu nghiêm ngặt của BPJPH (Cơ quan Chính phủ Bảo đảm Halal Indonesia).
Thách thức thứ hai đến từ chính năng lực của doanh nghiệp. Phần lớn các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến thực phẩm và nông sản có quy mô nhỏ và vừa, với năng lực tài chính hạn chế và nguồn nhân lực thiếu kiến thức chuyên sâu về tiêu chuẩn Halal.
Những thị trường trong tầm tay và giàu tiềm năng
Ông Phạm Thế Cường, Tham tán Thương mại tại Indonesia, đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tế đáng quý. Indonesia, với 270 triệu dân và là nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, đang mở ra những cơ hội khổng lồ cho doanh nghiệp Việt Nam.
"Việc đầu tư vào sản phẩm Halal không chỉ giúp mở rộng thị trường, tăng sức cạnh tranh mà còn mang lại hướng đi bền vững", ông Cường nhấn mạnh. Để thành công, doanh nghiệp cần có quyết tâm và đầu tư bài bản, đặc biệt là việc sớm xin cấp chứng nhận Halal từ BPJPH.
Thị trường thương mại điện tử Indonesia cũng là một điểm sáng đặc biệt. Với giá trị giao dịch 51,9 tỉ USD năm 2022, chiếm 52% toàn khu vực ASEAN, các sàn như Shopee, Tokopedia, Lazada đang tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận 270 triệu người tiêu dùng Indonesia.
Ở góc nhìn khu vực, TS. Ir. H. Afriansyah, Phó Chủ tịch, Cơ quan Chính phủ Bảo đảm Halal Indonesia (BPJPH) cũng phân tích về tiềm năng to lớn của thị trường Halal Đông Nam Á, trong đó Indonesia là quốc gia có dân số Hồi giáo lớn nhất thế giới.
Nếu Đông Nam Á là "hàng xóm" thân thiện, thì Trung Đông lại là "miền đất hứa" xa xôi nhưng đầy tiềm năng. Ông Mohammed Alfawaz từ Saudi Food Industry khẳng định nhu cầu nhập khẩu sản phẩm Halal sang Ả Rập Xê Út và khu vực Trung Đông vẫn còn rất lớn.
Ông Trần Trọng Kim, Bí thư thứ nhất Thương vụ Việt Nam tại Ả Rập Saudi, đã chỉ ra những đặc thù của thị trường này. Với GDP bình quân đầu người cao và nhu cầu tiêu dùng thực phẩm chất lượng ngày càng tăng, Ả Rập Saudi hoàn toàn có thể trở thành thị trường xuất khẩu chiến lược của Việt Nam.
Kinh nghiệm chinh phục thị trường Halal
Bà Nguyễn Thị Ngọc Hằng - Giám đốc Marketing, Văn phòng chứng nhận Halal (HCA Việt Nam) đã vạch ra con đường cụ thể để doanh nghiệp chinh phục thị trường này. Quy trình chứng nhận Halal không chỉ đơn thuần là việc xin giấy tờ, mà là cả một hành trình nâng cao chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất.
Từ khâu chọn nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến logistics và phân phối - mọi khâu đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn Halal. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có đội ngũ chuyên gia am hiểu toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến tiếp thị.
Kinh nghiệm từ bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh - Phó giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa và Xúc tiến thương mại Việt Nam - Ả Rập cho thấy, thành công không chỉ đến từ sản phẩm chất lượng mà còn từ việc hiểu rõ văn hóa và thị hiếu của người tiêu dùng.
Để thực sự nắm bắt "chìa khóa vàng" Halal, Việt Nam cần một chiến lược phát triển mang tính toàn diện và có tầm nhìn dài hạn mà có thể tóm gọn lại thành 3 bước.
Đầu tiên, cải cách thể chế để tạo ra hệ thống chứng nhận Halal thống nhất, được quốc tế công nhận. Không thể để tình trạng phân tán, thiếu phối hợp tiếp tục kéo dài.
Thứ hai, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, am hiểu sâu sắc về tiêu chuẩn Halal và thị trường quốc tế.
Thứ ba, thúc đẩy hợp tác quốc tế một cách chủ động và hiệu quả, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và quan hệ ngoại giao để mở rộng thị trường.
Như lời khẳng định của bà Hồ Thị Quyên: "Nếu được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả, Việt Nam hoàn toàn có khả năng phát triển ngành công nghiệp Halal trở thành một trong những trụ cột mới trong cơ cấu kinh tế xuất khẩu".
Cơ hội không chờ đợi ai. Trong khi các quốc gia khác đang tích cực thâm nhập thị trường này, Việt Nam cần nhanh chóng hành động để không bỏ lỡ "chuyến tàu" Halal. Thành công sẽ thuộc về những ai biết nắm bắt thời cơ và có chiến lược đúng đắn để biến tiềm năng thành hiện thực.