Logistics xanh là xu thế bắt buộc để vươn ra thế giới

Xanh là tiêu chí tất yếu và then chốt của ngành logistics

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Phú Lữ - Giám đốc ITPC nhấn mạnh, logistics xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là tiêu chí then chốt để đánh giá sự phát triển bền vững của ngành. Khi doanh nghiệp ứng dụng logistics xanh, họ không chỉ mở rộng khách hàng, gia tăng nguồn thu mà còn cắt giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh. Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp đang ngày càng quan tâm, đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực này, thể hiện rõ qua những dự án hạ tầng trọng điểm như mạng lưới đường cao tốc, hệ thống cảng biển hiện đại, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm thiểu tác động môi trường.

Song song đó, các doanh nghiệp logistics trong nước đang tích cực đổi mới phương thức vận hành, mở rộng hợp tác quốc tế và ứng dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông Lữ lưu ý rằng những doanh nghiệp đã xác định logistics xanh là mục tiêu chiến lược cần thường xuyên cập nhật, đánh giá và điều chỉnh để phù hợp thực tiễn. Doanh nghiệp cần thay thế phương tiện cũ bằng các dòng xe tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa kho bãi nhờ GPS và công nghệ quản lý hiện đại, đồng thời phát triển hệ thống kho lạnh tiết kiệm điện để nâng cao hiệu quả bảo quản.

Về phía nhà nước, ông Lữ cho rằng cần ban hành chính sách hỗ trợ thiết thực cho logistics xanh, từ việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận nguồn vốn, đến hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ sạch. Đồng thời, đầu tư nâng cấp hệ thống hạ tầng logistics, quy hoạch kho bãi phù hợp cũng là giải pháp quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Logistics xanh là giấy thông hành thương mại

Ở góc độ hiệp hội, ông Trương Tấn Lộc - Phó chủ tịch Hiệp hội Logistics TP.HCM (HLA) chỉ rõ rằng dù Việt Nam đã vươn lên vị trí 43/139 trong bảng xếp hạng Chỉ số Hiệu quả Logistics (LPI), nhưng những hạn chế về hạ tầng và dịch vụ vẫn khiến chi phí vận tải cao, phát thải carbon lãng phí. Thêm vào đó, áp lực từ các quy định quốc tế mới như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) và Chỉ thị về Thẩm định Tính bền vững Doanh nghiệp (CSDDD) của EU đang tạo ra những “luật chơi” mới. Ông nhấn mạnh, logistics xanh nay không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà đã trở thành “giấy thông hành thương mại”, giúp doanh nghiệp duy trì xuất khẩu và gia tăng sức hút với các nhà mua hàng quốc tế.

Minh họa cho hiệu quả thực tế, ông Lộc dẫn chứng, tại Cảng Tân Cảng Cát Lái, việc áp dụng 100% giao dịch qua ePort đã rút ngắn thời gian giao nhận xuống chỉ còn 15–20 phút, tiết kiệm 1,5–2 triệu USD chi phí nhiên liệu mỗi năm và giảm mạnh lượng khí thải nhờ hệ thống cẩu điện. Tương tự, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tối ưu hóa lộ trình giúp giảm 15% nhiên liệu và 25% thời gian giao hàng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là sự phụ thuộc quá nhiều vào vận tải đường bộ và tình trạng kết nối hạ tầng còn bất cập. Để giải quyết, HLA kiến nghị cần sớm xây dựng bộ tiêu chí đo lường logistics xanh thống nhất trên cả nước; triển khai các chính sách tài chính xanh như tín dụng ưu đãi, giảm thuế nhập khẩu cho xe tải điện, hay giảm thuế thu nhập cho doanh nghiệp đạt chứng nhận logistics xanh. Bên cạnh đó, việc sớm hoàn thiện thị trường tín chỉ carbon sẽ tạo thêm nguồn lực tái đầu tư công nghệ sạch.

Về hạ tầng, HLA đề xuất Chính phủ đẩy nhanh tiến độ các dự án logistics trọng điểm, ưu tiên những địa bàn có khả năng kết nối đa phương thức. Một giải pháp quan trọng là xây dựng “Hệ sinh thái dữ liệu logistics” (Port Community System) chung cho cả Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Còn về nhân lực, cần cải cách đào tạo theo mô hình ba bên: nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp, kết hợp tổ chức các diễn đàn, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức về xu hướng và quy định xanh toàn cầu.

Vai trò của ngành hải quan

Ở lĩnh vực hải quan, ông Bùi Tuấn Hải - Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực II cho biết ngành đã có bước chuyển đổi số toàn diện, từ hệ thống VNACCS/VCIS giúp thông quan hàng hóa luồng xanh chỉ trong 1–3 giây, đến Cơ chế một cửa quốc gia và ASEAN, hệ thống nộp thuế điện tử 24/7 và giám sát hải quan tự động (VASSCM). Những nền tảng này không chỉ rút ngắn thời gian, minh bạch hóa thủ tục mà còn giảm đáng kể chi phí cho doanh nghiệp.

Hướng tới mục tiêu xây dựng “Hải quan số, Hải quan thông minh” vào năm 2030, Hải quan Khu vực II đang nghiên cứu áp dụng các công nghệ của Cách mạng công nghiệp 4.0 như AI, Big Data và Blockchain. Ông Hải dẫn chứng, tại Bahamas, nhờ ứng dụng AI, hải quan đã phát hiện và thu hồi hơn 115 triệu USD tiền thuế gian lận chỉ trong bốn năm; đồng thời, doanh nghiệp ứng dụng AI trong chuỗi cung ứng có thể giảm 15% chi phí logistics, tăng 65% chất lượng dịch vụ.

Ông Hải nhấn mạnh, để tận dụng tối đa lợi ích của hệ sinh thái số, doanh nghiệp không thể thụ động mà phải chủ động cập nhật quy định, chuẩn bị hồ sơ chính xác, đào tạo nhân sự chuyên nghiệp và phối hợp chặt chẽ với hải quan. Đây chính là chìa khóa giúp nâng cao hiệu quả thông quan, giảm rủi ro và xây dựng mối quan hệ đối tác bền chặt với cơ quan quản lý.

Bùi Tú