Gỡ nút thắt giao thông cửa ngõ Đông - Tây TP.HCM
Ùn tắc tại cửa ngõ Đông và Tây TP.HCM gây lãng phí lớn về thời gian, chi phí. Thành phố đang đẩy nhanh nhiều dự án hạ tầng trọng điểm nhằm khơi thông giao thông và thúc đẩy phát triển bền vững.
Trong giờ cao điểm, các tuyến như xa lộ Hà Nội, quốc lộ 13, đại lộ Mai Chí Thọ, cầu Sài Gòn, cầu Rạch Chiếc và nút giao An Phú luôn trong tình trạng xe ken cứng đến mức gần như tê liệt. Nguyên nhân một phần xuất phát từ việc cấm ôtô qua cầu Bình Triệu 1 để thi công sửa chữa cuối tháng 8, khiến lượng xe dồn sang cầu Bình Triệu 2 và đường Phạm Văn Đồng, gây ùn tắc kéo dài đến 2 - 3km.
Tại nút giao An Phú, khi hướng lên cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây bị đóng để giảm tải, hướng ngược lại lại hẹp do công trình cầu N2, gây lấn làn và kéo dài thời gian di chuyển.
Không chỉ phía đông, cửa ngõ phía tây TP.HCM, đặc biệt tuyến quốc lộ 1A, cầu Bình Điền, đường Nguyễn Văn Linh cũng trở thành “điểm nóng” ùn tắc hằng ngày. Đây là tuyến kết nối quan trọng giữa thành phố và Tây Nam Bộ. Một tài xế xe khách cho biết lẽ ra đi từ Bến xe miền Tây đến đường cao tốc chỉ mất 20 - 30 phút, nhưng giờ có thể kéo dài đến gần 2 tiếng khi gặp ùn tắc tại cầu Bình Điền. Bên cạnh đó, tình trạng mặt đường xuống cấp, chật hẹp tại giao lộ Nguyễn Văn Linh - quốc lộ 1A khiến việc lưu thông càng tại hại.
Các chuyên gia và cơ quan quản lý đều nhấn mạnh rằng các biện pháp tạm thời như điều tiết giao thông, điều chỉnh đèn tín hiệu hay phân luồng chỉ làm giảm vấn đề tức thời. Cứ tạm ổn là chạy, nhưng ùn tắc quay lại lúc hạ tầng không cải thiện được. Theo PGS-TS Vũ Anh Tuấn (Trung tâm Nghiên cứu GTVT Việt Đức), cần tổ chức lại giao thông ngắn hạn, song giải pháp lâu dài là mở rộng các tuyến quốc lộ, xây dựng đường trên cao, triển khai metro và BRT. PGS-TS Nguyễn Anh Tuấn (Trường ĐH Giao thông Vận tải TP.HCM) khẳng định mở rộng quốc lộ 13 và quốc lộ 1 cùng các tuyến cao, BRT là cấp bách, cần bắt tay ngay nhằm tạo lực cho phát triển bền vững.
Thực tế là TP.HCM đã phê duyệt kế hoạch đầu tư mở rộng quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình (dài gần 6km), với quy mô mở rộng lên 60m gồm 10 làn xe, kèm một đoạn đường trên cao dài 3,2km và hai hầm chui tại Bình Lợi, Bình Phước. Tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 20.900 tỉ đồng, khởi công vào quý 3/2026 và hoàn thành năm 2028.
Song song đó, mở rộng quốc lộ 1 từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An với chiều rộng 60m, 10 - 12 làn xe, bổ sung cầu vượt và hầm chui tại các nút giao trọng điểm. Vốn đầu tư hơn 16.285 tỉ đồng, dự kiến hoàn thành vào năm 2028.
Không chỉ tập trung vào hệ thống đường bộ, hạ tầng kết nối liên vùng như Vành đai 3 cũng được đặc biệt quan tâm. Tuyến đường cao tốc dài hơn 76km, kết nối TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, đang được đẩy nhanh và dự kiến thông xe kỹ thuật cuối năm 2025. Việc bàn giao và quản lý toàn tuyến cho UBND TP.HCM đang được xem xét để đảm bảo khai thác hiệu quả sau khi đưa vào sử dụng.
Ở phía Tây, dự án mở rộng quốc lộ 50 qua huyện Bình Chánh dài 7km, rộng 34m với 6 làn xe, bổ sung cầu Bà Lớn và cầu Ông Thìn, vốn đầu tư gần 1.500 tỉ đồng, dự kiến hoàn thành năm 2024. Ngoài ra, dự án quốc lộ 50B (TP.HCM – Long An – Tiền Giang) dài 55km, rộng 78m, tổng đầu tư khoảng 18.600 tỉ đồng cũng đã được Thủ tướng phê duyệt.
Bên cạnh các công trình đường bộ, tình trạng kẹt xe tại cửa ngõ phía Đông còn xuất phát từ nhiều công trình cùng lúc triển khai như sửa chữa cầu Long Thành, rào chắn nghiêm ngặt khiến các phương tiện buộc điều chỉnh lộ trình và chậm chạp. Lực lượng CSGT đã phối hợp cùng các đơn vị thi công thu hẹp rào chắn, điều tiết từ xa và khuyến cáo người dân điều chỉnh thời gian di chuyển.
Các vụ ùn tắc kéo dài cũng ảnh hưởng đến logistics và chi phí kinh doanh. Một doanh nghiệp cho biết họ từng mất hơn 4 giờ để di chuyển quãng đường dài 50 km giữa các vùng lân cận do tắc đường nghiêm trọng. Theo Sở Xây dựng TP.HCM, hiện thành phố có gần 9,6 triệu phương tiện (1 triệu ôtô, 8,6 triệu xe máy), tăng lần lượt 9% và 2% so với cùng kỳ năm 2024. Mật độ đường chỉ đạt 2,5km/km² (thấp hơn tiêu chuẩn 10 - 13km/km²), trong khi đường nhỏ chiếm trên 50%, khiến hệ thống giao thông công cộng chưa đủ sức thay thế xe cá nhân.
Mức thiệt hại do ùn tắc giao thông tại TP.HCM khiến mỗi năm thành phố mất khoảng 6 tỉ USD. Đó là khoản chi phí thời gian bị lãng phí, nhiên liệu tăng, hiệu quả logistics giảm sút và ảnh hưởng đến môi trường.
Tóm lại, cách thức ngắn hạn như phân luồng hay điều tiết giao thông chỉ mang lại hiệu ứng tạm thời. Giải pháp bền vững là dứt khoát đẩy nhanh các dự án mở rộng quốc lộ 13, quốc lộ 1, quốc lộ 50, hoàn thiện vành đai 3, cùng những công trình kết nối đa phương tiện khác. Việc này sẽ giảm tổn thất về thời gian, chi phí, và tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông, giao thương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của TP.HCM và vùng lân cận.