Tổng thống Mỹ chuẩn bị tiếp lãnh đạo châu Âu để bàn về chiến sự Ukraine

Phát biểu với các phóng viên sau khi trở về từ giải quần vợt Mỹ mở rộng ở New York, ông Trump cũng cho hay sẽ sớm có cuộc trao đổi với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông Trump nói: “Một vài lãnh đạo châu Âu sẽ sang đây vào thứ hai hoặc thứ ba, đi riêng lẻ”.

Tuy nhiên, ông không nêu rõ đó là những ai và Nhà Trắng cũng chưa đưa ra phản hồi khi được yêu cầu cung cấp thêm chi tiết. Câu hỏi đặt ra là tại sao một số lãnh đạo châu Âu lại tới Mỹ sau khi họ đã đến vào tháng 8.

Vì sao cuộc gặp tháng 8 thất bại?

Tháng 8 vừa qua, Washington bất ngờ trở thành điểm hẹn của nhiều nhà lãnh đạo châu Âu. Cuộc gặp ngày 18.8, với sự tham gia của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte và cả Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, từng được kỳ vọng là bước ngoặt trong việc tái định hình cách phương Tây ứng phó với khủng hoảng Ukraine trong thời kỳ Donald Trump. Thế nhưng, rốt cuộc hội nghị này gần như không mang lại giải pháp cụ thể nào ngoài những tuyên bố mơ hồ về “cùng tìm kiếm hòa bình bền vững”

Việc cuộc gặp tháng 8 không giải quyết được những gì EU kỳ vọng do 3 yếu tố chính. Thứ nhất, chia rẽ quan điểm trong nội bộ EU. Các nước Đông Âu như Ba Lan, Lithuania, Latvia vẫn muốn tiếp tục siết chặt sức ép quân sự với Nga. Ngược lại, Pháp, Đức và thậm chí Anh lại thiên về kịch bản thỏa hiệp sau khi ông Trump gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin ở Alaska. Khi không thể thống nhất, EU không đưa ra được một thông điệp chung đủ sức nặng trước Washington.

Thứ hai, lập trường “Nước Mỹ trên hết” của Trump. Ông chủ Nhà Trắng không che giấu mong muốn châu Âu tự gánh phần lớn chi phí an ninh Ukraine, đồng thời để ngỏ khả năng Mỹ sẽ thu hẹp vai trò. Điều này đặt EU vào thế khó: họ vẫn cần Mỹ làm “chốt chặn” chiến lược, nhưng lại chưa sẵn sàng gánh vác trách nhiệm nhiều hơn.

Thứ ba, sự lo lắng từ phía Kyiv. Tổng thống Volodymyr Zelensky xuất hiện tại Washington trong tâm thế vừa kỳ vọng vừa bất an. Sau hội nghị Alaska, Kiev chưa rõ Mỹ sẽ bảo đảm cho Ukraine ở mức nào, trong khi EU chưa có gói viện trợ mới đủ lớn. Do đó, cuộc gặp tháng 8 chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, thiếu cơ chế ràng buộc.

Những ngày đầu tháng 9, tình hình trở nên khẩn cấp hơn. Nga liên tiếp mở các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV hiện đại, trong đó có vụ tập kích ngày 1.9 khiến tòa nhà chính phủ tại Kyiv bốc cháy, theo giới chức Ukraine. Đây là điều khiến châu Âu lo ngại rằng mùa đông tới sẽ đặc biệt khắc nghiệt nếu không có chiến lược phòng thủ chung mới.

Châu Âu có thể trông đợi gì khi quay lại Mỹ vào tháng 9?

Điều này đặt châu Âu vào thế phải trở lại Mỹ ngay tháng 9, vừa để tìm hiểu lập trường thật sự của Trump, vừa để ngăn nguy cơ Mỹ – Nga tự dàn xếp một thỏa thuận khiến lợi ích của EU và Ukraine bị gạt ra bên lề. Ngoài ra, châu Âu còn nhận thấy Mỹ dường như thay đổi một chút lập trường khi đe dọa áp phần 2 của lệnh trừng phạt dành cho Nga. Đó là cơ sở để một số lãnh đạo châu Âu hy vọng cho chuyến cho trở lại Washington.

Tuy nhiên, khó có khả năng cuộc gặp này lập tức tạo ra “hòa ước” hay một lộ trình cụ thể cho Ukraine. Mặc dù vậy, thế giới vẫn có thể chờ đợi ba kết quả:

Thứ nhất, châu Âu được một thông điệp đoàn kết tượng trưng: nhằm trấn an Ukraine và gửi tín hiệu tới Moscow rằng phương Tây chưa bỏ rơi Kyiv.

Thứ hai, Mỹ được định hình trật tự an ninh kiểu Trump: vai trò của Mỹ giảm dần, châu Âu buộc phải nâng cấp khả năng phòng thủ độc lập.

Thứ ba, cả 2 đạt được một cơ chế chia sẻ gánh nặng mới: EU buộc phải cam kết tăng chi phí tài chính và quân sự, đổi lại Mỹ duy trì mức bảo đảm an ninh nhất định.

Cái thứ nhất có vẻ hơi "khẩu hiệu" còn hai cái sau tuy thực dụng nhưng đều lợi cho Mỹ. Tuy nhiên, thực tế sẽ dễ xảy ra như vậy nhất. Sở dĩ nói thế vì Reuters ngày 4.9 dẫn hai nguồn tin cho biết Mỹ sẽ dần cắt giảm một số khoản hỗ trợ an ninh cho các nước châu Âu gần biên giới với Nga. Kế hoạch này được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump theo đuổi chính sách đối ngoại "Nước Mỹ trên hết", trong đó, chính quyền của ông đã cắt giảm viện trợ nước ngoài và thúc đẩy các nước châu Âu tự chi trả nhiều hơn cho chi phí quân sự của mình.

Nguồn tin nêu rõ, Quốc hội Mỹ đã phê duyệt ngân sách cho kế hoạch viện trợ, nhưng chỉ kéo dài đến hết tháng 9.2026. Theo báo cáo của Financial Times được một trong các nguồn tin xác nhận, chính quyền của Tổng thống Trump chưa yêu cầu gia hạn chương trình viện trợ này. Khi được hỏi ý kiến, một quan chức Nhà Trắng đã đề cập đến sắc lệnh mà ông Trump đã ký ngay sau khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai vào tháng 1 năm nay về việc đánh giá lại và điều chỉnh viện trợ nước ngoài của Mỹ.

Trong tình huống tệ nhất mà chuyến đi của lãnh đạo châu Âu sang Mỹ tháng 9 vẫn thiếu kết quả cụ thể, nguy cơ “hội chứng mệt mỏi Ukraine” sẽ càng rõ rệt, cả ở Mỹ lẫn châu Âu, mở đường cho một kịch bản mà Moscow mong muốn: phương Tây giảm hỗ trợ, tạo lợi thế cho Nga trên bàn đàm phán.

Bùi Tú