Ba ‘mắt thần’ Y-9 Trung Quốc cùng xuất hiện: Liệu Mỹ còn giữ thế thượng phong trên không và trên biển?

Cùng xuất hiện trong đội hình này còn có sáu tiêm kích J-16 với các cấu hình vũ khí khác nhau, thể hiện định hướng tác chiến thực tế thay vì chỉ phô trương. Đây là lần hiếm hoi những dòng máy bay chuyên trách trinh sát và tác chiến điện tử vốn thường hoạt động bí mật được đưa ra trước công chúng.

Theo Army Recognition, đội hình bay gồm Y-9Q tuần tra biển và săn ngầm, Y-9 trinh sát điện tử và Y-9 gây nhiễu radar. Việc ba loại máy bay này cùng xuất hiện trong một gói tác chiến cho thấy cách Trung Quốc đang tích hợp năng lực tình báo, chiến tranh điện tử và chống ngầm với sức mạnh không quân đa nhiệm, nhằm thách thức cán cân kiểm soát trên không và trên biển của Mỹ cũng như các đồng minh.

Tuần tra và săn ngầm đường dài

Y-9Q, còn gọi là KQ-200 trong biên chế hải quân Trung Quốc, là phiên bản tuần tra biển và chống ngầm của dòng Y-9. Máy bay này được nhận diện nhờ radar trinh sát mặt biển dưới mũi, tháp cảm biến quang điện tử gắn bụng, và cần dò từ trường ở đuôi để phát hiện tàu ngầm. Ngoài ra, Y-9Q còn được trang bị các ống phóng phao âm thanh ở khoang sau, giúp rải cảm biến thủy âm để định vị mục tiêu dưới nước. Trong khoang chứa có thể lắp ngư lôi hạng nhẹ hoặc bom chìm.

Được đưa vào biên chế từ khoảng 2015, Y-9Q nhanh chóng hiện diện ở cả ba hạm đội lớn của Trung Quốc. Đến năm 2023, loại máy bay này đã xuất hiện hầu như hàng ngày ở eo biển Đài Loan và triển khai tới các căn cứ tiền tiêu ở khu vực. Y-9Q đóng vai trò chủ lực trong việc mở rộng khả năng chống ngầm của không quân hải quân Trung Quốc.

Mắt thần thu thập tín hiệu

Biến thể trinh sát điện tử của Y-9 thường được gọi là Y-9JB hoặc Y-9JZ, nằm trong chương trình “Cao Tân 8”. Đây là thế hệ thứ hai của dòng máy bay tình báo tín hiệu, thay thế cho các nền tảng dựa trên Y-8 trước đó. Đặc điểm dễ nhận diện của Y-9JZ là mũi hình cầu lớn, bốn ăng-ten hình chữ nhật dọc thân, vòm liên lạc vệ tinh trên lưng, cùng tháp quang điện tử gắn bụng.

Y-9JZ thường thực hiện các chuyến bay dài gần Nhật Bản và Đài Loan, thu thập phát xạ radar, tín hiệu liên lạc để bổ sung vào cơ sở dữ liệu tình báo của quân đội Trung Quốc. Đáng chú ý, tháng 8.2024, một chiếc Y-9JZ bị phát hiện xâm nhập không phận Nhật gần quần đảo Danjo, đánh dấu lần đầu tiên máy bay quân sự Trung Quốc bay vào không phận chủ quyền Nhật Bản.

Tuy nhiên, trong đội hình duyệt binh 2025, chiếc Y-9 trinh sát điện tử được cho là phiên bản GX-12 (còn gọi là Y-9DZ), thế hệ mới hơn. Khác biệt chính là các dãy ăng-ten dọc thân sau, radar khẩu độ tổng hợp dưới mũi và nhiều ăng-ten bổ sung trên thân và đuôi. GX-12 không chỉ thu tín hiệu radar và thông tin liên lạc, mà còn có thể lập bản đồ mặt đất bằng radar, thậm chí phát sóng phục vụ tác chiến tâm lý.

Phiên bản này được thử nghiệm từ 2017, xuất hiện với sơn ngụy trang từ 2022, và đến cuối 2023 cũng đã được Nhật Bản phát hiện triển khai trong khu vực.

“Lá chắn điện tử” tầm xa

Biến thể gây nhiễu radar của Y-9 gắn liền với chương trình “Cao Tân 11”, thường được gọi là Y-9G, và có báo cáo nhắc đến Y-9LG như bản cải tiến tầm xa hơn. Máy bay này có nhiều ăng-ten cỡ lớn dọc thân, vòm radar dưới mũi, các pod ở đuôi và nhiều cụm ăng-ten trên sống đứng, tạo vùng phủ sóng 360 độ.

Nhiệm vụ chính của Y-9G là gây nhiễu radar và thông tin liên lạc ở cấp chiến dịch - chiến lược. Nó có thể bay ngoài tầm bắn của tên lửa phòng không đối phương nhưng vẫn phát sóng gây rối để làm suy yếu mạng lưới cảm biến. Nhờ công nghệ mảng pha chủ động và nhiều dãy ăng-ten, Y-9G còn thực hiện thu thập và định vị nguồn phát xạ, kết hợp chức năng tấn công điện tử và trinh sát trong một nền tảng.

Sự xuất hiện của Y-9G tại các cuộc duyệt binh từ 2019 và các chuyến bay gần các vùng biển chiến lược cho thấy dòng máy bay này đã trở thành một phần thường trực trong hoạt động của không quân - hải quân Trung Quốc.

Thông điệp tác chiến tổng hợp

Sáu tiêm kích J-16 bay kèm ba biến thể Y-9 trong đội hình duyệt binh không chỉ mang tính biểu diễn. Mỗi chiếc J-16 được trang bị vũ khí khác nhau, phản ánh cách chúng có thể phối hợp cùng các máy bay đặc nhiệm trong thực chiến như Y-9Q săn ngầm và tuần tra, Y-9DZ thu thập tình báo điện tử, và Y-9G gây nhiễu hỗ trợ, trong khi J-16 làm nhiệm vụ hộ tống và tấn công. Đây là minh chứng cho tư duy tác chiến hợp nhất gồm kết hợp trinh sát, chế áp điện tử và hỏa lực tấn công trong một gói nhiệm vụ.

Việc Trung Quốc công khai danh tính và vai trò của từng biến thể Y-9 cũng hiếm thấy, bởi các loại máy bay trinh sát thường ít được nhắc đến. Điều này không chỉ phục vụ tuyên truyền mà còn phát đi tín hiệu rằng Bắc Kinh đã hình thành vành đai tác chiến điện tử, tình báo, chống ngầm hoàn chỉnh, có thể triển khai phối hợp với không quân tiêm kích.

Sự kiện duyệt binh 2025 với màn trình diễn chung của ba biến thể Y-9 gửi đi nhiều thông điệp. Thứ nhất, nó cho thấy Trung Quốc đã hoàn thiện một chuỗi năng lực trên không gồm phát hiện - theo dõi - gây rối - tấn công, kết nối giữa máy bay đặc nhiệm và chiến đấu cơ. Thứ hai, quân đội Trung Quốc đang chuyển từ việc “có công nghệ” sang khả năng triển khai đồng bộ, tích hợp nhiều năng lực trong cùng một gói tác chiến.

Đối với Mỹ và đồng minh, đây là lời nhắc rằng ưu thế tuyệt đối về giám sát, trinh sát và tác chiến điện tử trên không đang bị thách thức. Việc triển khai Y-9Q, Y-9DZ, và Y-9G phản ánh cách Trung Quốc mở rộng phạm vi hoạt động, tiếp cận các vùng tranh chấp và vùng biển chiến lược.

Tóm lại, Y-9 không chỉ còn là một máy bay vận tải, mà đã trở thành “nền tảng chung” cho nhiều năng lực nhạy cảm, từ săn ngầm, thu thập tình báo tín hiệu đến gây nhiễu và cảnh báo sớm. Việc ba biến thể phối hợp công khai trong đội hình duyệt binh năm 2025 cho thấy Trung Quốc đang củng cố khả năng thách thức sự hiện diện quân sự Mỹ ở Thái Bình Dương, không chỉ bằng hỏa lực, mà còn bằng “bức màn điện tử” phủ khắp bầu trời và mặt biển.

Bí mật công nghệ Y-9

Cả ba biến thể đề cấp ở trên đều dựa trên khung thân máy bay vận tải Y-9 do tập đoàn Máy bay Thiểm Tây phát triển, bay thử lần đầu năm 2010 và đưa vào sử dụng từ 2012 để thay thế Y-8. Y-9 sử dụng bốn động cơ tuốc bin cánh quạt WJ-6C với cánh quạt sáu lá, có trọng lượng cất cánh tối đa 65 tấn, chở được 25 tấn hàng hoặc 106 lính dù, với tầm bay trên 5.000km.

Thiết kế cánh cao, đuôi chữ T và cửa khoang phía sau cho phép thực hiện thả hàng, thả dù và vận chuyển quân y. Khung thân Y-9 được dùng cho nhiều phiên bản đặc nhiệm khác nhau như cảnh báo sớm trên không KJ-500 và KJ-700, máy bay tác chiến tâm lý Y-9XZ, máy bay tiếp sóng thông tin Y-9T, trinh sát đa nhiệm Y-9DZ, cùng các mẫu gây nhiễu tầm xa Y-9LG.

Cách phát triển này tương tự việc Mỹ khai thác khung thân máy bay vận tải quân sự đa năng Lockheed C-130 Hercules để tạo ra hàng loạt phiên bản từ vận tải, trinh sát, đến tác chiến điện tử.

C-130 ban đầu được thiết kế để vận chuyển hàng hóa và binh lính, nhưng do thân máy bay có khả năng tùy biến linh hoạt nên nó còn được sử dụng trong nhiều vai trò khác như máy bay hỗ trợ hỏa lực mặt đất (AC-130), tìm kiếm cứu nạn, nghiên cứu thời tiết, tiếp nhiên liệu trên không và cứu hỏa.

Hoàng Vũ