Chính sách tiền tệ: Nghệ thuật 'đi dây' giữa lạm phát và tăng trưởng
PGS-TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng chính sách tiền tệ cần chuyển dần sang trạng thái trung lập, đủ linh hoạt để hỗ trợ tăng trưởng, nhưng cũng đủ thận trọng để không làm bùng phát lạm phát.
Lo ngại về lạm phát
Tại Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8, Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu tổng quát thời gian tới vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra, thúc đẩy tăng trưởng 8,3 - 8,5% trong năm nay.
Các báo cáo cho thấy, lạm phát cơ bản trong thời gian qua duy trì trên mức 3%. Theo Cục Thống kê, lạm phát cơ bản tháng 8.2025 tăng 0,19% so với tháng trước và tăng 3,25% so với cùng kỳ năm trước.
Nguyên nhân là áp lực lạm phát toàn cầu vẫn lớn, giá năng lượng, nguyên vật liệu… khiến chi phí sản xuất và nhập khẩu tăng mạnh. Trong nước, giá thuê nhà và chi phí ăn uống ngoài gia đình tăng nhanh, cộng thêm giá vàng cùng một loạt mặt hàng Nhà nước quản lý được điều chỉnh, đã tạo thêm gánh nặng cho lạm phát.
Theo Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đoàn Thái Sơn, đây là chỉ số đáng lo ngại, vì thông thường, ngưỡng 3% đã được coi là dấu hiệu cảnh báo trong điều hành chính sách.
"Với xu hướng này, cần theo dõi sát sao và điều hành một cách rất linh hoạt. Nếu lạm phát tiếp tục có dấu hiệu gia tăng, cần có ngay các biện pháp điều hành trước để đón đầu xu hướng, không thể chủ quan chờ đợi. Kinh nghiệm cho thấy, nếu lạm phát đã vượt một ngưỡng nhất định thì các giải pháp kiểm soát sau đó sẽ phải trả giá rất đắt”, ông Sơn nói.
Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) cho rằng nếu không có các cú sốc lớn từ bên ngoài và chính sách điều hành đủ linh hoạt, mục tiêu làm phát dưới 4,5% vẫn khả thi.
Ông Huân cho hay có một số yếu tố có thể hỗ trợ việc kiềm chế lạm phát, ví dụ như các mặt hàng điện, nước… chưa cần điều chỉnh mạnh; sức cầu tiêu dùng phục hồi nhưng chưa tăng nhanh, đồng thời Chính phủ có thể sử dụng công cụ tài khóa như giảm thuế, phí để kìm đà tăng giá tạm thời...
Dù vậy, theo ông Huân, rủi ro lớn lại nằm ở “lạm phát kỳ vọng”. Khi doanh nghiệp, người dân kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng, họ sẽ điều chỉnh hành vi (ví dụ: tăng giá, tích trữ hàng, tiêu dùng sớm), dẫn đến một vòng xoáy lạm phát khó kiểm soát.
PGS-TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng để kiểm soát thành công mục tiêu lạm phát trong thời gian tới, cần đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa.
“Việc giữ lãi suất thấp quá lâu để hỗ trợ tăng trưởng có thể mang lại rủi ro nếu dòng tiền không đi vào sản xuất mà đổ vào các lĩnh vực đầu cơ”, ông Huân nêu.
Do đó, thay vì tiếp tục nới lỏng, chính sách tiền tệ cần chuyển dần sang trạng thái trung lập, đủ linh hoạt để hỗ trợ tăng trưởng, nhưng cũng đủ thận trọng để không làm bùng phát lạm phát kỳ vọng.
Còn với chính sách tài khóa, cần tập trung hỗ trợ đúng đối tượng và đúng thời điểm, nhất là các nhóm chịu ảnh hưởng lớn bởi biến động giá cả thay vì dàn trải.
Thêm nữa, theo ông Huân, việc điều chỉnh giá hàng hóa và dịch vụ công cần được tính toán kỹ lưỡng, theo lộ trình rõ ràng và minh bạch, tránh dồn dập gây sốc giá trong thời gian ngắn.
“Điều hành lúc này là nghệ thuật cân bằng giữa ổn định và tăng trưởng, giữa niềm tin và thực tế thị trường”, ông Huân nêu.
Không nên nới quá lỏng tiền tệ và tài khóa
TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) cho rằng giải pháp tiên quyết là phải kiểm soát được lạm phát, giữ ổn định giá trị của VNĐ.
“Nền kinh tế không khủng hoảng, không sụt giảm mạnh về cầu từ cú sốc bên ngoài… thì không nên nới lỏng tiền tệ và tài khóa để thúc đẩy tăng trưởng ngắn hạn, mà rất cần tạo áp lực và động lực cho tăng trưởng trung và dài hạn một cách bền vững”, ông Cung nói.
PGS-TS Vũ Sỹ Cường (Học viện Tài chính) cho hay kinh tế vĩ mô của Việt Nam được dự báo sẽ là tăng trưởng cao và lạm phát ở mức chấp nhận được. Tuy vậy, cần xem xét việc điều chỉnh chính sách tài khóa nới lỏng và chuyển sang chính sách tài khóa thận trọng hơn.
Theo ông Cường, việc liên tục mở rộng chính sách tài khóa và duy trì thâm hụt ngân sách cao từ năm 2020 sẽ tạo áp lực đáng kể lên nợ công của Chính phủ và có thể gây rủi ro cho việc huy động nguồn lực công đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế đất nước một cách bền vững.
Hơn nữa, mặc dù lạm phát không tăng nhưng giá nhà đất và thị trường chứng khoán tăng nhanh cũng là hệ quả của chính sách tài khóa và tiền tệ nới lỏng. Vì vậy cần xem xét áp dụng chính sách tài khóa thận trọng hơn.
Ông Cường khuyến nghị cần tập trung vào cải thiện nguồn thu ngân sách nhà nước, hạn chế phụ thuộc nguồn thu từ đất đai - nguồn thu không bền vững.
Cụ thể, giá đất cao, lợi ích từ hoạt động kinh doanh bất động sản lớn sẽ hướng các doanh nghiệp và người dân đầu tư vào đây. Khi dòng tiền tập trung lớn, giá bất động sản tiếp tục tăng, thu ngân sách nhà nước sẽ tăng. Tuy nhiên về dài hạn giá nhà đất cao sẽ làm tăng chi phí, giảm sức cạnh tranh của cả nền kinh tế. Ngoài ra, dòng tiền vay nợ tập trung chính vào bất động sản cũng sẽ gây ra rủi ro cao cho các tổ chức tín dụng.
Cũng theo ông Cường, hiện nay như cầu vốn trong nước, kể cả vốn trung và dài hạn, vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng và tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP cuối năm 2024 đã đạt mức 134% - cao so với nhiều nước. Do đó, cần điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, tăng khả năng tiếp cận tín dụng gắn với kiểm soát rủi ro và xử lý nợ xấu.
“Tăng trưởng kinh tế cao là quan trọng, nhưng sự ổn định của nền kinh tế về dài hạn còn có ý nghĩa lớn hơn với quốc gia. Tăng trưởng kinh tế cần phải dựa vào cải thiện năng suất và hiệu quả hơn là các chính sách trong ngắn hạn”, ông Cường nói.
