Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: 'Không thể đánh giá chất lượng Mưa đỏ chỉ bằng doanh thu'
Trao đổi với Một Thế Giới, đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải nhìn nhận: “Thành công lớn nhất của Mưa đỏ là tái hiện được không khí chiến tranh ác liệt của cuộc chiến bảo vệ Thành cổ Quảng trị năm 1972. Chắc chắn Mưa đỏ sẽ tạo đà phát triển cho phim đề tài chiến tranh - lịch sử trong thời gian tới”.
Phim Mưa đỏ của đạo diễn Đặng Thái Huyền lấy ý tưởng kịch bản từ cuộc chiến đấu 81 ngày đêm (từ 28.6 đến 16.9) bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Phim chính thức ra rạp từ ngày 22.8, và sau hơn nửa tháng công chiếu trên toàn quốc, Mưa đỏ đã đạt hơn 600 tỉ đồng doanh thu - một kỷ lục của phòng vé Việt. Hiện tại, sức hút của Mưa đỏ vẫn rất lớn, các rạp vẫn chật kín người xem và hứa hẹn tạo nên nhiều cột mốc kỷ lục mới về doanh thu.
Và như cũng như nhiều bộ phim thu hút được sự quan tâm của đông đảo khán giả, bên cạnh luồng ý kiến ca ngợi, Mưa đỏ cũng nhận được những ý kiến xây dựng, góp ý từ nhiều khán giả, trong đó có các cựu chiến binh trực tiếp chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị.
Để rộng đường dư luận, Một Thế Giới đã có cuộc phỏng vấn NSƯT, đạo diễn Bùi Trung Hải – là đạo diễn thứ hai và quay phim chính của phim Hà Nội 12 ngày đêm nổi tiếng của đạo diễn, NSND Bùi Đình Hạc. Ở cương vị đạo diễn Bùi Trung Hải cũng từng đoạt giải Remi Vàng (Gold Remi Award) dành cho phim đầu tay xuất sắc tại Liên hoan phim (LHP) Quốc tế Houston lần thứ 41 (Mỹ) năm 2008 với phim Khi nắng thu về và nhiều giải thưởng, đề cử khác.
Sau gần 1 tháng công chiếu, các rạp chiếu phim Mưa đỏ vẫn chật kín khán giả. Theo ông, điều gì đã tạo nên sức hút của Mưa đỏ?
- Đạo diễn Bùi Trung Hải: Tôi cho rằng, thành công lớn nhất của Mưa đỏ là tái hiện được không khí chiến tranh ác liệt ở trận Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Đạo diễn Đặng Thái Huyền cùng ê kíp đã đi sâu vào sự căng thẳng, khốc liệt của bản thân cuộc chiến, cho thấy rõ những tổn thất về cả thể xác và tinh thần của người lính. Phim có nhiều trường đoạn gây xúc động. Ví dụ như cảnh nhân vật Tạ hi sinh. Các tác giả đã khéo léo đi sâu vào đời sống và ước vọng cá nhân của nhân vật trước giây phút ra đi. Trường đoạn này đã chạm tới trái tim khán giả.
Trong chiến tranh, ranh giới sinh tử vô cùng mong manh, đôi khi được quyết định chỉ trong trong tích tắc. Sự căng thẳng của hoàn cảnh chiến tranh được đẩy tới cực điểm sẽ bộc lộ những nét tâm lý, hành động cực đoan, bộc lộ bản năng sâu thẳm nhất của con người. Ví dụ như tình huống nhân vật Sen bị điên, Tạ hi sinh… gợi xúc cảm mạnh cho người xem. Mưa đỏ đã cố gắng đi sâu miêu tả những nét khốc liệt trong hoàn cảnh đặc biệt của chiến tranh, tạo nên nét khác biệt so với nhiều phim Việt Nam đang chiếu rạp hiện nay.
.jpeg)
Trong Mưa đỏ, người xem cũng chứng kiến hình ảnh chiếc khăn rằn bị xé làm đôi, rồi vô tình được ghép lại thàng hình chữ S đất nước Việt Nam, nằm ở giữa hai nhân vật đối lập Quang và Cường, như một biểu tượng về vấn đề hoà giải dân tộc. Đây là một hàm ý đúng đắn, cần được thể hiện, và cũng có sự tiếp nối của quan điểm làm phim chiến tranh của nhiều nhà làm phim thế hệ trước.
Ví dụ như cái kết nhân văn, xúc động của phim Cánh đồng hoang hay âm hưởng chung của phim Hà Nội 12 ngày đêm, khi chiếu ở Liên hoan phim Fukuoka, ông Tadao Sato, chủ tịch LHP Fukuoka đã cảm nhận và nói rõ: “Hà Nội 12 ngày đêm là một bộ phim hay, một bộ phim trí tuệ. Mỗi trường đoạn chiến tranh diễn ra rất ác liệt nhưng người xem vẫn thấy người Việt Nam để hòa bình lên trên chiến tranh, để tình hữu nghị giữa các dân tộc lên trên sự hận thù giữa các dân tộc”.
Cấu trúc điện ảnh, cấu trúc kịch tính của Mưa đỏ được xây dựng tương đối tốt. Tính đối kháng liên tục, tăng dần giữa hai bên đối lập được khai thác, phát triển dựa trên nguyên tắc “cân tài cân sức”, kết hợp với những tuyến truyện phụ đi vào đời sống cá nhân của các nhân vật, từ đó tạo ra sự hấp dẫn, cuốn hút khán giả.
Cũng phải thấy rằng thành công của Mưa đỏ cũng gắn với khoảng thời gian kỷ niệm 80 năm thành lập nước, khi mọi người dân Việt Nam đều hướng tới những cột mốc trong hành trình lịch sử. Xu hướng của những tình cảm tri ân đó cũng đóng góp cho thành công của Mưa đỏ về mặt doanh thu.
Nhưng tới lúc này, vẫn còn những ý kiến góp ý đối với Mưa đỏ liên quan đến giá trị lịch sử, yếu tố hiện thực của cuộc chiến chưa được thể hiện trong phim. Quan điểm của ông ra sao?
- Đạo diễn Bùi Trung Hải: Không có bộ phim nào là hoàn hảo và một bộ phim có nhiều sức hút, đông khán giả như Mưa đỏ nhận được những ý kiến, góp ý là đương nhiên. Những ý kiến đó xoay quanh một số điểm có thể gây tranh cãi… Đó đều là những góp ý rất đáng trân trọng. Và các nhà làm phim, theo tôi hiểu, luôn sẵn sàng tiếp thu.
Tuy nhiên, theo suy nghĩ của tôi, chúng ta nên nhìn vào âm hưởng chung của cả bộ phim. Các nhà làm phim, với tâm huyết của mình, thường cố gắng lựa chọn những gì có thể gây ấn tượng mạnh nhất, biểu cảm nhất để thể hiện ý tưởng của mình. Trong Mưa đỏ là bùn, máu, nước mưa hoà quyện vào nhau, là cái chết, là sự tàn khốc, là những tổn thất cả thể chất và tinh thần cho cả hai bên...
Tất nhiên, khi làm một bộ phim về đề tài lịch sử, chiến tranh, quá trình tìm hiểu, tham khảo ý kiến của những người trực tiếp tham gia cuộc chiến thường sẽ là một quá trình công phu và rất cần thiết.
Ví dụ, khi làm phim Hà Nội 12 ngày đêm, chúng tôi đã đọc một số lượng lớn hồi ký, tham khảo tài liệu, phim ảnh… của cả hai phía Việt Nam và Mỹ nói về sự kiện này. Như vậy, chúng tôi sẽ hình dung được một cách tương đối chính xác về sự kiện một cách toàn cục.
Các nhà làm phim Mưa đỏ chắc chắn cũng đã thực hiện công đoạn này. Tuy nhiên việc chọn chi tiết nào, đường dây câu chuyện nào, hình ảnh nào sẽ được đưa vào phim để đạt hiệu quả cao nhất phù hợp với ý đồ nghệ thuật... thì đó sẽ là sự lựa chọn của chính các nhà làm phim.
Có ý kiến quả quyết Mưa đỏ là bộ phim “bom tấn” về đề tài chiến tranh. Ông suy nghĩ gì?
- Đạo diễn Bùi Trung Hải: Tôi nghĩ Mưa đỏ chính là sự tiếp nối thành công của các bộ phim về đề tài chiến tranh của điện ảnh Việt Nam như Cánh đồng hoang, Hà Nội 12 ngày đêm, Mùi cỏ cháy, Ngã ba Đồng Lộc, Chị Tư Hậu, Vĩ tuyến 17 ngày và đêm…
Chúng ta nên nhìn Mưa đỏ trong tổng thể chung của sự phát triển điện ảnh Việt Nam. Mưa đỏ có cái nhìn của một thế hệ chưa từng trải qua chiến tranh, có những quan niệm, có phong cách, có cách thu hút khán giả riêng của mình. Tuy nhiên, cũng cần hiểu rõ, nhà văn Chu Lai, tác giả kịch bản, là người đã trải qua chiến tranh, có những đồng đội nằm lại ở Quảng Trị, là người đã thể hiện những quan điểm cốt lõi của mình trong kịch bản này. Nhìn rộng ra, bộ phim này là sự phối hợp sáng tác của nhiều thế hệ, và tính kế thừa, tiếp nối là khá rõ.
Mưa đỏ dĩ nhiên là “bom tấn” của điện ảnh Việt Nam ở thời điểm này, xét cả về mặt đầu tư, tác động xã hội, doanh thu... Về mặt nghệ thuật rõ ràng cũng đã có những ưu điểm nổi bật như đã nói ở trên, mặc dù cũng cần có thêm thời gian để đánh giá trong tương quan về sự phát triển của truyền thống làm phim chiến tranh, lịch sử của Việt Nam.
Về đề tài chiến tranh, trong khoảng chục năm gần đây, thế giới đã có những bộ phim rất nổi tiếng với góc nhìn hiện thực, trực tiếp những trận đánh và cũng rất thành công về mặt doanh thu. Ví dụ như phim American Sniper/Người lính bắn tỉa Mỹ của đạo diễn Clint Eastwood. Cấu trúc phim cực tốt, kịch tính, đối kháng mạnh, đồng thời cũng đi rất sâu vào tâm lý nhân vật. Bộ phim vừa nói lên sự khốc liệt, tàn nhẫn của chiến tranh, nêu bật sự kiên cường của người lính, vừa bộc lộ rõ những tổn thương tâm lý nặng nề của những người lính Mỹ trong chiến tranh Iraq. Bộ phim này đã được rất nhiều đề cử giải Oscar và có doanh thu toàn cầu lên đến khoảng 550 triệu USD trong năm 2014, với chi phí sản xuất chỉ khoảng 59 triệu USD.
Hoặc phim Dunkirk của đạo diễn Christopher Nolan với ngôn ngữ, phong cách điện ảnh, hấp dẫn, độc đáo. Phim 1917 của đạo diễn Sam Mendes, với góc nhìn chiến tranh khá đặc biệt: từ đầu tới cuối bộ phim được cấu trúc chỉ bằng một cảnh quay duy nhất. Hoặc phim Darkest Hour/Giờ đen tối của đạo diễn Joe Wright – bộ phim điển hình về sức mạnh của đoàn kết dân tộc.
Đó là những phim chiến tranh tiêu biểu gần đây mà điện ảnh Việt Nam có thể học hỏi, để phát triển, làm phong phú mảng đề tài phim chiến tranh của mình.
Sau “cú đột phá” Mưa đỏ, ông có kỳ vọng điện ảnh Việt Nam sẽ có thêm nhiều phim chất lượng, có giá trị lịch sử về đề tài chiến tranh?
- Đạo diễn Bùi Trung Hải: Điện ảnh Việt Nam còn nhiều dư địa về đề tài lịch sử, chiến tranh. Trong những năm gần đây, trước Mưa đỏ, tôi muốn nhắc tới phim Đào, Phở và Piano. Đây là bộ phim, tuy không được phát hành đúng mức do quá nhiều rào cản của cơ chế, nhưng có ý nghĩa “thức tỉnh” đối với các làm phim, nhà sản xuất, nhà phát hành… Tất cả đột nhiên nhận ra đề tài phim chiến tranh, lịch sử đang là một “khoảng trống” mà phim thị trường Việt Nam nhiều năm gần đây còn thiếu vắng. Thành công vượt bậc của Mưa đỏ vừa qua đã chứng minh thêm một lần nữa rằng sự đầu tư nghiêm túc vào các đề tài lịch sử, chiến tranh có thể mang tới những thành công lớn.
Tuy nhiên, theo tôi, thành công lớn không thể tới từ trào lưu, cũng không hẳn đến từ nguồn đầu tư kinh phí lớn, mà phải do bản thân tâm huyết, tính chuyên nghiệp của người làm phim, nó nằm trong quyết tâm sáng tạo, quyết tâm đổi mới trong cách nhìn, cách diễn tả, cách thể hiện. Đó mới là điều quan trọng.
Mưa đỏ đang được kỳ vọng vượt 700 tỉ đồng doanh thu – một kỷ lục khó tin trước khi khởi chiếu. Ông nhìn nhận thế nào về con số này?
- Đạo diễn Bùi Trung Hải: Tôi cũng tin Mưa đỏ có thể vượt 700 tỉ đồng doanh thu, tuy nhiên theo tôi, khó có thể so sánh doanh thu của những phim ra đời hiện nay và những phim ra đời những thời kỳ trước.
Nhiều phim của điện ảnh Việt Nam thời kỳ trước cũng có chất lượng cao, làm xúc động không chỉ cho khán giả Việt Nam mà cả khán giả quốc tế, tuy nhiên do cơ chế phát hành phim lạc hậu, bất cập nên không thể có chi phí phát hành, không có chi phí quảng bá… Trong một ý nghĩa nào đó, nhiều bộ phim có thể được coi là chưa được phát hành rộng rãi trong hệ thống rạp chiếu phim toàn quốc tại Việt Nam.
Trường hợp của Đào, Phở và Piano là một ví dụ điển hình: dù đã tạo được trào lưu hưởng ứng, nhưng cũng không thể được phát hành rộng rãi đến với công chúng vì không có phương án chia phần trăm cho rạp, không có kinh phí quảng bá… nên chỉ có thể phát hành ở Trung tâm chiếu phim Quốc gia, và một số hệ thống rạp nhỏ, với tinh thần tự nguyện không lấy bất cứ phần trăm lợi nhuận nào.
Tới Mưa Đỏ, nhờ những nỗ lực đặc biệt của Bộ Quốc phòng, là nhà sản xuất của bộ phim, phim không những được phát hành rộng rãi, đồng thời có được sự liên kết, hợp đồng với các nhà phát hành phim tư nhân, nên đã được quảng cáo, truyền thông tốt ở mức tối đa. Điều đó cũng là tiền đề vững chắc cho thành công rất lớn về mặt doanh thu tại Việt Nam.
Đây chắc chắn là một hướng đi đúng mà các nhà quản lý văn hóa, điện ảnh của Việt Nam cần phải suy nghĩ, nghiên cứu để thay đổi chính sách, mở đường cho sự phát triển của dòng phim chiến tranh, lịch sử trong tương lai.
Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện cởi mở cùng Một Thế Giới! Xin chúc ông tiếp tục thành công, có nhiều đóng góp hơn nữa cho điện ảnh Việt Nam.
.jpg)
.jpg)
