Phòng không Ukraine liệu có đủ sức vô hiệu hóa siêu cường kích Su-34 của Nga?
Tập đoàn Thống nhất chế tạo máy bay Nga (UAC) phối hợp cùng Rostec thông báo đã bàn giao thêm một lô tiêm kích ném bom Su-34 mới cho Bộ Quốc phòng Nga.
Đây là một phần trong chương trình Vũ trang nhà nước Nga, nhằm bảo đảm dòng cung ứng đều đặn cho Lực lượng không không vũ trụ Nga (VKS).
Đợt bàn giao này nối tiếp nhiều lô Su-34 đã được chuyển giao từ đầu năm, cho thấy ngành công nghiệp hàng không Nga đang tăng tốc sản xuất, bất chấp sức ép kinh tế và các lệnh trừng phạt quốc tế. Tất cả máy bay đều hoàn thành thử nghiệm mặt đất và bay thử trước khi đưa vào biên chế. Một phi công VKS nhấn mạnh, Su-34 có thể thực hiện nhiều loại nhiệm vụ ngày lẫn đêm, trong mọi điều kiện thời tiết, với đa dạng vũ khí.
Theo UAC, tháng 8 được coi là giai đoạn đạt kỷ lục về số lượng máy bay bàn giao. Các đợt sản xuất theo quý hiện duy trì nhịp độ đều đặn, cho phép mỗi năm bổ sung hàng chục chiếc, vừa bù đắp thiệt hại chiến trường, vừa củng cố đơn vị hiện có.
Nga hiện đối mặt khó khăn trong việc tiếp cận linh kiện điện tử và vật liệu tiên tiến. Dù vậy, giám đốc UAC Vadim Badekha khẳng định tốc độ sản xuất không chậm lại, thậm chí đạt mức cao nhất trong nhiều năm. Rostec gọi đây là các đợt bàn giao “nhịp nhàng”, thể hiện sự kiên định của công nghiệp quốc phòng. Với Điện Kremlin, việc duy trì nhịp độ này không chỉ nhằm bổ sung cho chiến trường, mà còn mang tính biểu tượng, chứng minh năng lực công nghiệp quốc phòng Nga vẫn vận hành.
Đặc tính kỹ thuật
Su-34, có định danh NATO là “Fullback”, được phát triển dựa trên khung thân Su-27 nhằm thay thế cho Su-24. Máy bay sở hữu buồng lái bọc titan, bố trí hai phi công ngồi cạnh nhau, nhờ đó tăng mức độ an toàn và sự thoải mái trong các nhiệm vụ kéo dài. Với hai động cơ AL-31F, Su-34 có thể đạt tốc độ tối đa Mach 1,8 (tương đương 2.223 km/h), tầm bay khoảng 4.000km và còn được trang bị khả năng tiếp dầu trên không để mở rộng phạm vi hoạt động.
Hệ thống điện tử hàng không gồm radar mảng pha thụ động B-004, có thể vừa theo dõi mục tiêu trên không vừa lập bản đồ mặt đất. Máy bay cũng được trang bị hệ thống ngắm quang - điện Platan cùng bộ dẫn đường tích hợp GLONASS. Về khả năng phòng thủ, Su-34 có thiết bị cảnh báo radar và các pod gây nhiễu Sorbtsiya-S gắn ở đầu cánh, giúp đối phó với những hệ thống tên lửa đất đối không hiện đại.
Su-34 được thiết kế với 12 giá treo vũ khí. Ngoài pháo GSh-30-1 cỡ 30mm, cường kích này có thể mang nhiều loại tên lửa đối không như R-73, R-27 hoặc RVV-AE để tự vệ. Với các nhiệm vụ tấn công mặt đất, Su-34 có khả năng triển khai tên lửa Kh-29, Kh-31, Kh-59 và bom dẫn đường KAB-500 hoặc KAB-1500. Trong tác chiến chống hạm, máy bay có thể mang theo tên lửa siêu thanh 3M-80EA.
Chính sự đa dạng về vũ khí cùng hệ thống điện tử hiện đại đã giúp Su-34 trở thành một nền tảng linh hoạt, có thể đảm nhiệm nhiều vai trò từ tấn công tầm xa, chế áp phòng không cho đến ném bom chiến thuật và trinh sát.
Vai trò trong thực chiến tại Ukraine
Từ tháng 2.2022, Su-34 được triển khai rộng rãi tại Ukraine, thực hiện các phi vụ tấn công tầm xa bằng bom và tên lửa dẫn đường, nhắm vào hạ tầng trọng yếu cũng như vị trí quân sự. Trong giai đoạn đầu, chúng chủ yếu sử dụng bom FAB-250, FAB-500 M62, BetAB-500 xuyên bê tông, FAB-500 ShR nổ mảnh và một số loại tên lửa như Kh-31, Kh-59 hay Kh-35U. Dù Kh-35U vốn là tên lửa chống hạm, Nga vẫn dùng để đánh mục tiêu mặt đất.
Tuy nhiên, hiệu quả của các loại bom thông thường bị hạn chế bởi lưới phòng không dày đặc và tiêm kích Ukraine. Sau một số tổn thất, Nga dần thu hẹp mục tiêu về khu vực tiền tuyến, vùng giáp biên và triển khai nhiều đợt xuất kích từ Belarus. Bước ngoặt xuất hiện khi Su-34 được trang bị bộ dẫn đường UMPK.
Từ năm 2023, Nga gắn UMPK (Universal Gliding and Correction Module) cho bom thường, biến chúng thành bom lượn chính xác tương tự JDAM của Mỹ. Sau khi tách khỏi máy bay, bộ UMPK bung cánh, dẫn hướng bằng quán tính kết hợp tín hiệu vệ tinh GPS, Glonass hoặc Beidou, nâng tầm đánh lên 50–60 km và tăng độ chính xác. Ở khoảng cách này, Su-34 hầu như nằm ngoài tầm với của hầu hết phòng không Ukraine, trừ Patriot và SAMP/T. Để đạt hiệu quả tối đa, máy bay phải bay cao 10–12 km, khiến chúng có nguy cơ bị tiêm kích Ukraine, đặc biệt là F-16, chặn đánh. Hiệu quả phòng thủ phụ thuộc vào loại tên lửa đối không đi kèm, trong đó AIM-120 phiên bản mới được đánh giá có thể cải thiện đáng kể khả năng tác chiến.
Ban đầu, Nga áp dụng UMPK cho bom 250 và 500 kg, sau đó mở rộng sang FAB-1500, RBK-500 và thậm chí cả FAB-3000 nặng 3 tấn. Đầu 2024, Nga giới thiệu FAB-1500-M54 gắn UMPK với cánh lớn hơn và thuật toán điều khiển mới, giúp tăng tầm bay. Tháng 3 cùng năm, Moscow thông báo tăng sản xuất FAB-500 và FAB-1500, đồng thời bắt đầu sản xuất hàng loạt FAB-3000. Đến tháng 6, loại bom này lần đầu được dùng tại Ukraine, với một quả rơi xuống làng Lyptsi (Kharkiv), gây thiệt hại cho nhiều công trình.
FAB-3000 chứa 1,4 tấn thuốc nổ, dài hơn 3 m, có bán kính hủy diệt tới 300 m. Ban đầu thiết kế cho Tu-22M3, nay loại bom này cũng có thể được Su-34 mang theo, đủ sức phá hủy hầm ngầm, sở chỉ huy hay công trình kiên cố.
Su-34, được phát triển để thay thế Su-24, hiện là lực lượng ném bom chiến thuật chủ lực của Nga. Nhờ UMPK, các phi vụ trở nên an toàn và hiệu quả hơn, mở rộng đáng kể khả năng tấn công. Tuy nhiên, chúng vẫn phải đối mặt với nguy cơ từ phòng không hiện đại và tiêm kích Ukraine. Một số đã bị bắn hạ, song Nga liên tục bổ sung từ dây chuyền sản xuất, cho thấy tầm quan trọng của Su-34 trong chiến lược không kích hiện nay.
Phòng không Ukraine liệu có đủ sức chặn cường kích Su-34
Phòng không Ukraine đã thể hiện khả năng đáng kể trong việc đối phó với cường kích Su-34 của Nga, nhờ vào hệ thống phòng không đa tầng hiện đại như Patriot, NASAMS, S-300, và các tổ hợp MANPADS như Stinger.
Theo dữ liệu phân tích tình báo nguồn mở của Hà Lan - Oryx (tính đến tháng 7.2025), Ukraine đã bắn hạ hoặc phá hủy ít nhất 41 chiếc Su-34, với các vụ tấn công nổi bật như sử dụng drone tầm xa phá hủy 2-4 chiếc tại sân bay Marinovka.
Các hệ thống phòng không này buộc Su-34 phải hoạt động ở khoảng cách xa, sử dụng bom lượn, giảm hiệu quả tấn công trực diện. Tuy nhiên, Nga vẫn duy trì ưu thế về số lượng, với khoảng 120 Su-34 đang hoạt động và khả năng sản xuất thêm.
Phòng không Ukraine, dù hiệu quả, vẫn gặp thách thức do nguồn cung đạn dược hạn chế và áp lực từ các đợt không kích liên tục của Nga. Sự hỗ trợ liên tục từ phương Tây, bao gồm cung cấp thêm radar và tên lửa, là yếu tố quyết định để Ukraine duy trì khả năng phòng thủ trước Su-34.
Tóm lại, đối với Nga, Su-34 là tài sản vừa mang giá trị tác chiến, vừa có tính biểu tượng. Mỗi chiếc bàn giao mới không chỉ tăng cường sức mạnh cho VKS, mà còn là thông điệp ra bên ngoài rằng lực lượng ném bom chiến thuật của Nga vẫn được duy trì và tái bổ sung đều đặn.
Câu hỏi đặt ra là liệu nhịp độ sản xuất này có đủ để bù đắp hao hụt chiến trường và duy trì dài hạn hay không. Song ở thời điểm hiện tại, Su-34 tiếp tục thể hiện vai trò trung tâm trong chiến lược không kích của Nga, vừa là thành tựu kỹ thuật, vừa là minh chứng cho quyết tâm giữ sức mạnh không quân trong cấu trúc chiến tranh hiện đại.