Sản phẩm làm từ AI có được đăng ký bản quyền?

Đó là một phần liên quan tới khung pháp lý, Luật AI đang được Bộ Khoa học và Công nghệ (KH-CN) chủ trì soạn thảo. Trao đổi về câu hỏi trên, TS. Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ KH-CN bày tỏ quan điểm: "Nếu coi AI là một công cụ và khi sử dụng đó để tạo ra một sản phẩm và sản phẩm đó không vi phạm bản quyền gì thì về nguyên tắc, người tạo ra sản phẩm cũng có quyền sở hữu đối với sản phẩm đó."

Ông Thắng cũng chỉ ra điểm đặc biệt của AI: "Các luật thông thường không phải liên quan tới AI thì bao giờ cũng quản lý các hành vi của con người, xử lý hành vi theo con người. Riêng AI hơi đặc biệt có khả năng tự động không cần qua con người thì người phát triển sản phẩm AI chịu trách nhiệm hay sản phẩm AI chịu trách nhiệm, những thứ không có sự xuất hiện của con người ở bên trong này sẽ rất khó giải quyết."

Dữ liệu là tài nguyên quốc gia: Mua bán và tư nhân hóa

Một câu hỏi khác được đặt ra là liệu có nên đưa ra một kế hoạch để mua hoặc nhập khẩu dữ liệu từ nước ngoài, và nên mua dữ liệu thô hay dữ liệu sạch?

Theo TS. Hồ Đức Thắng: "Từ trước đến nay, vẫn có giao dịch mua dữ liệu của nước ngoài và không có quy định cấm." Ông cho hay, dữ liệu cho AI cũng có giá của nó và dần dần trên thế giới sẽ coi dữ liệu như là một tài sản có giá trị.

"Trong dự thảo Luật AI cũng sẽ có một số điểm coi dữ liệu hay tài sản số như là một dạng tài sản," ông Thắng nói. Ông lấy ví dụ trong hợp tác công - tư: "Nhà nước có dữ liệu, doanh nghiệp có công nghệ, thì khi hợp tác công - tư có được mang dữ liệu để hợp tác không hay phải quy đổi ra tiền? Nếu như không cho mang dữ liệu ra, thì về bản chất chúng ta cũng không coi dữ liệu là tài sản. Nhưng định giá dữ liệu như thế nào lại là một câu chuyện rất khó?"

Về câu hỏi "dữ liệu là tài nguyên quốc gia, vậy có được tư nhân hóa hay không?", bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia, đã chia sẻ: "Dữ liệu chia thành hai mảng gồm: dữ liệu của Nhà nước... thì dữ liệu này chắc chắn sẽ không được tư nhân hóa theo quyền sở hữu. Còn dữ liệu được sinh ra từ các đơn vị tư nhân, thì quyền kiểm soát vẫn thuộc về tư nhân và phải tuân thủ các nội dung trong Luật Dữ liệu, đặc biệt là các dữ liệu liên quan đến cá nhân."

Bà Nhung nhấn mạnh: "Mục tiêu của chúng ta không phải là xác định ai là người sở hữu dữ liệu đó, mà điều quan trọng là phải khai thác được dữ liệu, liên thông và kết nối được dữ liệu." Bà cho biết thêm, các doanh nghiệp, tổ chức muốn khai thác dữ liệu của Nhà nước đều được quyền yêu cầu chia sẻ đối với những nội dung dữ liệu đã được quy định cụ thể.

Chiến lược AI và dữ liệu cho doanh nghiệp

Th.S. Đoàn Hữu Hậu, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số FPT và nhóm nghiên cứu Dữ liệu và AI của IGNITE cho biết, năm 2025, thị trường AI toàn cầu đã đạt 244 tỉ USD và dự kiến đến năm 2030 sẽ đạt 800 tỉ USD. Có 78% tổ chức toàn cầu sử dụng AI trong ít nhất một chức năng kinh doanh năm 2025, tăng 72% so với năm 2024. 35% doanh nghiệp toàn cầu triển khai đầy đủ AI, 42% đang thử nghiệm.

Tại Việt Nam, 80% doanh nghiệp sử dụng AI, vượt trung bình khu vực 69%. Việt Nam hiện xếp hạng 59 toàn cầu về độ sẵn sàng AI, dẫn đầu Đông Nam Á về nhận thức AI (top 10 thế giới).

Tuy nhiên, theo Th.S. Đoàn Hữu Hậu, trong xây dựng và triển khai chiến lược AI, dữ liệu, các doanh nghiệp luôn phải đối mặt với những thách thức như: tầm nhìn, nhân sự, chất lượng dữ liệu, ngân sách, phương pháp đo lường hiệu quả...

"Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050"; Việt Nam đã có hàng trăm startup AI và học máy, đứng thứ 2 Đông Nam Á; tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam sử dụng Al trong hoạt động bán hàng lên tới 75%; nhiều doanh nghiệp lớn đều đã đầu tư phát triển Al, coi đây là công nghệ then chốt để đẩy mạnh tăng trưởng, khả năng cạnh tranh dài hạn.

“

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, tiềm năng phát triển lĩnh vực AI của Việt Nam rất lớn, dự báo có thể đóng góp khoảng 79,3 tỉ USD, tương đương 12% vào GDP của Việt Nam năm 2030 nếu được áp dụng rộng rãi. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, các quy định pháp lý cho sự phát triển của AI đã dần hình thành.

Nam Phong