Báo chí KH-CN có vai trò tôn vinh, thu hút nhân tài
Báo chí KH-CN có vai trò quan trọng trong việc phát hiện, tôn vinh và thu hút nhân tài KH-CN, cung cấp nền tảng cho sự kết nối và lan tỏa tri thức.
Tạp chí khoa học đóng vai trò tập hợp lực lượng trí thức KH-CN
Sáng 18.9, Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã tổ chức hội thảo "Phát huy sự đóng góp của báo chí Liên hiệp hội trong việc tập hợp và xây dựng đội ngũ trí thức khoa học công nghệ (KH-CN) vững mạnh".
PGS-TS Phạm Ngọc Linh - Phó chủ tịch VUSTA cho biết liên hiệp hội là một trong những tổ chức có số lượng cơ quan báo chí và đội ngũ phóng viên, biên tập viên lớn trong nước (với 70 cơ quan báo chí). Các tạp chí khoa học trong hệ thống Liên hiệp hội đóng vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức và tập hợp lực lượng trí thức KH-CN.
Theo PGS-TS Phạm Ngọc Linh, báo chí và đội ngũ trí thức KH-CN có mối quan hệ chặt chẽ, biện chứng. "Báo chí của Liên hiệp hội luôn song hành và thực hiện sứ mệnh của Liên hiệp hội. Đó là tập hợp đoàn kết và phát huy trí tuệ của các đội ngũ KH-CN".
"Sự hiện diện của báo chí trong KH-CN biến KH-CN khô khan thành thông tin sống động hấp dẫn, từ đó, khơi dậy tình yêu KH-CN trong cộng đồng", ông Linh nhấn mạnh.
Ông Linh cho rằng báo chí của Liên hiệp hội đã làm tốt công tác tư tưởng đối với đội ngũ trí thức KH-CN Việt Nam. Qua báo chí, đội ngũ trí thức càng nhận thức được trách nhiệm, vai trò của KH-CN trong sự phát triển của đất nước.
Báo chí thu hút nhân tài KH-CN
Chia sẻ về những đóng góp của báo chí trong việc xây dựng lực lượng trí thức mới, nhà báo Lưu Quang Định - Tổng biên tập Tạp chí Một Thế Giới cho biết báo chí KH-CN có vai trò không thể phủ nhận trong việc đưa KH-CN đến gần với công chúng. Với đặc thù của lĩnh vực KH-CN thường được mô tả là "khó, khô, khổ", nhà báo phải am hiểu bản chất của vấn đề, giải thích những thuật ngữ hóc búa vừa chính xác, vừa dễ hiểu, gần gũi với đời sống.
Tạp chí Một Thế Giới - Tạp chí của Hội Thông tin khoa học và công nghệ - xác định nhiệm vụ phổ biến tri thức khoa học như nhiệm vụ thường xuyên hàng đầu, đã xây dựng cơ cấu nội dung với trọng tâm là các ngành KH-CN mũi nhọn, chiến lược, với ý thức tham gia tích cực vào việc xây dựng một cộng đồng tri thức rộng lớn.
Theo nhà báo Lưu Quang Định, báo chí còn định hướng nghề nghiệp, thu hút nhân tài vào các ngành KH-CN; thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp và xã hội, tạo môi trường phát triển cho lực lượng trí thức KH-CN.
Minh chứng cho điều này, nhà báo Lưu Quang Định cho biết không chỉ truyền tải thông tin về các chính sách và công nghệ mới, Tạp chí Một Thế Giới còn xác định nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng nhận thức và tạo động lực cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong việc áp dụng đổi mới sáng tạo (ĐMST). Các sản phẩm báo chí trên Một Thế Giới còn hướng đến mục tiêu giúp KH-CN "gần gũi với đời sống người dân" và cùng với công chúng giải các bài toán thực tiễn của xã hội.
Theo nhà báo Lưu Quang Định, báo chí cũng đã chứng minh khả năng tổ chức và điều phối các sự kiện quy mô lớn, tạo ra các không gian trao đổi giữa các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và công chúng.
Các sự kiện do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức gần đây như như Diễn đàn Nhân lực ngành ngân hàng trước làn sóng công nghệ (Hà Nội, tháng 7.2025), Hội thảo Vai trò của thông tin KH-CN trong phát triển kinh tế xã hội (TP.HCM, tháng 8.2025) và tới đây là Hội thảo Nâng cao năng lực về trí tuệ nhân tạo cho học sinh, sinh viên (Hà Nội, tháng 10.2025) là minh chứng cho khả năng này.
Các diễn đàn, hội thảo này không chỉ là nơi trình bày tham luận, nghiên cứu, mà còn là không gian để các bên liên quan thảo luận, xây dựng những mối quan hệ hợp tác và đề xuất giải pháp cho các vấn đề thực tiễn.
Các diễn đàn và hội thảo do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức giúp thực hiện vai trò cầu nối giữa nhà khoa học và thị trường. Một trong những hoạt động đang được tiến hành là việc xúc tiến xuất bản Sách trắng công nghệ thường niên, nhằm giới thiệu và kết nối các cá nhân, cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp, thị trường.
Tạp chí Một Thế Giới cũng đang thực hiện các bước chuẩn bị để ra mắt một giải thưởng chuyên về những công nghệ ứng dụng trong thực tiễn, giúp kết nối và hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, từ phòng thí nghiệm ra thị trường, giúp các sáng chế có giá trị ứng dụng cao được hiện thực hóa...
Mặc dù có những đóng góp quan trọng, nhà báo Lưu Quang Định nhìn nhận rằng báo chí KH-CN vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong kỷ nguyên số. Các thách thức này đan xen và tạo thành vòng luẩn quẩn khó giải quyết.
Vấn đề đầu tiên là thách thức về nguồn nhân lực. Yêu cầu về nhân lực vừa có kỹ năng báo chí tốt, vừa am hiểu KH-CN là đòi hỏi rất cao, nhưng thực tế nguồn nhân lực hiện tại vừa thiếu, vừa chưa chuyên nghiệp, khiến việc truyền tải thông tin phức tạp trở nên khó khăn. Thiếu hụt nhân lực chuyên sâu lại dẫn đến chất lượng nội dung không đồng đều, khó thu hút độc giả, từ đó ảnh hưởng đến nguồn thu và khả năng đầu tư lại cho công nghệ và đào tạo.
Thách thức thứ 2 đến từ bối cảnh chuyển đổi số và sự cạnh tranh khốc liệt. Các cơ quan báo chí phải đối mặt với áp lực lớn trong việc đầu tư vào công nghệ và hạ tầng kỹ thuật, đồng thời phải liên tục đổi mới để theo kịp các xu hướng công nghệ mới, nếu không sẽ có nguy cơ bị loại bỏ khỏi "cuộc chơi". Áp lực này càng lớn hơn khi báo chí phải cạnh tranh với các nền tảng truyền thông thế hệ mới hơn.
"Để vượt qua những thách thức này, chúng tôi xây dựng một chiến lược với 3 trụ cột chính gồm: Phát triển nguồn nhân lực đa năng, thành thạo kỹ năng đa phương tiện kết hợp với nền tảng nhân văn; đẩy mạnh chuyển đổi số có chiến lược và phù hợp với nguồn lực của mình; tăng cường phối hợp với cộng đồng và doanh nghiệp", nhà báo Lưu Quang Định nhấn mạnh.
Đồng quan điểm với nhà báo Lưu Quang Định, TS Lê Công Lương - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng ban Khoa học, công nghệ và môi trường (của VUSTA) cho rằng báo chí có vai trò quan trọng trong việc phát hiện, tôn vinh và thu hút nhân tài KH-CN.
Tôn vinh nhân tài KH-CN là động lực khích lệ báo chí cống hiến cho đất nước. Báo chí đảm nhận sứ mệnh quan trọng trong việc lan tỏa những thành tựu KH-CN. Thông qua các chương trình truyền thông, phóng sự chân dung, các tuyến bài về "nhà khoa học của năm", "gương mặt trẻ tiêu biểu", hay các lễ vinh danh được truyền hình trực tiếp, báo chí đã góp phần khắc họa hình ảnh nhà khoa học như những "người hùng thầm lặng" của thời đại.
Không chỉ tôn vinh cá nhân, báo chí còn làm nổi bật các tập thể, nhóm nghiên cứu mạnh, doanh nghiệp KH-CN tiêu biểu, qua đó nhân lên niềm tin và sự tự hào xã hội đối với tri thức Việt Nam.
"Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, việc thu hút nhân tài KH-CN không chỉ dừng ở chính sách của Nhà nước mà còn phụ thuộc vào môi trường văn hóa - xã hội. Báo chí, với sức mạnh truyền thông, có thể lan tỏa các chủ trương, chính sách trọng dụng nhân tài; kết nối cộng đồng khoa học trong nước và kiều bào trí thức ở nước ngoài; đồng thời góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của nhân tài KH-CN", TS Lê Công Lương khẳng định.
