Gặp gỡ 'Bộ trưởng AI' chống tham nhũng đầu tiên trên thế giới của Albania

Mới đây, Thủ tướng Albania Edi Rama gây bất ngờ khi công bố trong nội các mới của ông sẽ xuất hiện một “bộ trưởng” đặc biệt: không hiện diện về mặt thể chất, không chịu tác động từ đe dọa, hối lộ hay quan hệ cá nhân.

Theo Thủ tướng Rama, cái tên Diella có nghĩa là “mặt trời” trong tiếng Albania, hàm ý mang lại sự minh bạch, ánh sáng và công bằng cho một lĩnh vực vốn bị chỉ trích nhiều năm qua. “Diella là thành viên nội các đầu tiên không hiện diện về mặt con người, mà chỉ tồn tại trên môi trường số. Nhưng cô ấy sẽ giúp biến Albania thành quốc gia mà các gói thầu công hoàn toàn không còn tham nhũng” ông Rama nhấn mạnh trong bài phát biểu ra mắt nội các mới.

Trong nhiều năm, các gói thầu công ở Albania là tâm điểm của hàng loạt bê bối, nơi lợi ích nhóm và tham nhũng len lỏi đến tận thượng tầng quyền lực. Giới quan sát cho rằng tình trạng này không chỉ làm suy yếu niềm tin của người dân vào chính phủ, mà còn là một trong những rào cản lớn khiến quá trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU) của Albania bị trì hoãn. Thủ tướng Rama kỳ vọng đến năm 2030 quốc gia Balkan này có thể chính thức trở thành thành viên EU, song các nhà phân tích nhận định mục tiêu đó là “tham vọng lớn” trong bối cảnh cải cách còn nhiều thách thức.

Chính phủ Albania không tiết lộ chi tiết về cơ chế giám sát đối với Diella, cũng như khả năng phòng ngừa việc AI bị thao túng. Tuy nhiên, việc trao cho một công cụ công nghệ vai trò then chốt trong quản trị quốc gia được xem là bước đi táo bạo, thể hiện quyết tâm làm trong sạch hệ thống.

Trước khi được bổ nhiệm làm “bộ trưởng”, Diella vốn đã quen thuộc với người dân Albania khi xuất hiện đầu năm nay trên nền tảng dịch vụ công trực tuyến e-Albania. Trong diện mạo một phụ nữ mặc trang phục truyền thống Albania, Diella hỗ trợ người dân và doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính, từ cung cấp giấy tờ, cấp dấu điện tử đến trả lời các câu hỏi qua lệnh giọng nói. Nhờ đó, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, giảm thiểu tình trạng quan liêu vốn tồn tại lâu đời.

Việc nâng cấp Diella từ một công cụ hỗ trợ hành chính lên vị trí thành viên nội các là bước ngoặt, không chỉ về mặt biểu tượng mà còn thể hiện cách Albania đang tìm giải pháp mới để đối phó với căn bệnh tham nhũng kinh niên.

Mặc dù chính phủ kỳ vọng cao, dư luận Albania vẫn bày tỏ nhiều hoài nghi. Trên mạng xã hội, một người dùng Facebook mỉa mai: “Ngay cả Diella rồi cũng sẽ bị tham nhũng ở Albania”. Một người khác bình luận: “Ăn cắp vẫn sẽ tiếp diễn và khi đó người ta sẽ đổ lỗi cho Diella”.

Những ý kiến này phản ánh tâm trạng phổ biến của xã hội Albania: niềm tin mong manh sau nhiều năm chứng kiến tham nhũng tràn lan, bất chấp các nỗ lực cải cách.

Trong bối cảnh chuẩn bị bước vào nhiệm kỳ thứ tư, Thủ tướng Rama muốn gửi đi thông điệp rằng chính phủ của ông sẵn sàng thử nghiệm những giải pháp táo bạo để thay đổi hình ảnh đất nước. Diella không chỉ là công cụ quản lý thầu công, mà còn là biểu tượng cho chiến lược số hóa toàn diện, nơi AI trở thành một phần trong cấu trúc quyền lực nhà nước.

Giới chuyên gia nhận định việc sử dụng AI trong quản trị công là xu hướng đang hình thành ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự phụ thuộc vào cơ chế giám sát, sự minh bạch trong vận hành và khả năng ngăn ngừa những lỗ hổng công nghệ có thể bị lợi dụng. Với Albania, nơi tham nhũng đã ăn sâu trong nhiều lĩnh vực, Diella sẽ vừa là phép thử, vừa là thước đo cho cam kết cải cách mà chính phủ Rama đưa ra trước người dân và cộng đồng quốc tế.

PV