Chuẩn bị nguồn nhân lực công nghệ cao: Định hướng chiến lược đến năm 2045

Bộ GD-ĐT vừa ban hành Công văn số 5695/BGDĐT-GDĐH gửi tới các cơ sở giáo dục đại học về việc triển khai thực hiện Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045.

Đây là bước đi cụ thể hóa Quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 24.5.2025 của Thủ tướng Chính phủ, trong bối cảnh khoa học công nghệ được xác định là động lực then chốt của tăng trưởng và cạnh tranh quốc gia.

Mục tiêu của đề án là đào tạo đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học có trình độ cao, có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế, tham gia nghiên cứu, phát triển và ứng dụng ở các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Việt Nam đặt trọng tâm vào các ngành như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, công nghệ sinh học, tự động hóa, năng lượng sạch và công nghệ môi trường.

Bộ GD-ĐT nhấn mạnh nhân lực chất lượng cao chính là nền tảng để hình thành lợi thế cạnh tranh, thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu, đồng thời bảo đảm sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Một trong những yêu cầu trọng tâm của đề án là hiện đại hóa chương trình đào tạo, đặc biệt trong nhóm ngành STEM. Các trường được đề nghị rà soát, đổi mới nội dung giảng dạy để phù hợp với chuẩn mực quốc tế, chú trọng tính liên ngành và năng lực thực hành.

Phương thức đào tạo cũng cần được đa dạng hóa, từ mô hình kết hợp trực tuyến - trực tiếp, học liệu mở đến ứng dụng công nghệ thực tế ảo và không gian số nhằm tạo điều kiện học tập linh hoạt. Bên cạnh đó, các cơ sở đào tạo phải quan tâm phát triển chương trình kỹ sư và thạc sĩ tài năng, coi đây là lực lượng nòng cốt cho hoạt động nghiên cứu, sáng tạo trong tương lai.

Theo hướng dẫn, các trường đại học phải xây dựng kế hoạch cụ thể để triển khai chương trình tài năng ngay từ năm học đầu tiên, đồng thời chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn kế tiếp. Người học sẽ được lựa chọn từ những sinh viên có thành tích xuất sắc, được tham gia vào các nhóm nghiên cứu mạnh và được giảng dạy bởi đội ngũ giảng viên trình độ cao. Bộ cũng khuyến khích cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa trường học và doanh nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên được thực tập, tham gia dự án thực tế và sớm hình thành kỹ năng nghề nghiệp.

Để bảo đảm chất lượng, Bộ GD-ĐT đưa ra tiêu chí lựa chọn chặt chẽ. Các chương trình tham gia phải có chỉ tiêu tuyển sinh đủ lớn, duy trì tỷ lệ nhất định sinh viên đạt chuẩn đầu vào tài năng. Hệ thống phòng thí nghiệm, cơ sở vật chất nghiên cứu của nhà trường phải đáp ứng ít nhất 60% nhu cầu thực hành, nghiên cứu.

Bên cạnh đó, giảng viên của chương trình cần có công bố quốc tế, bằng sáng chế hoặc công trình ứng dụng trong 3 năm gần nhất. Hợp tác quốc tế cũng là tiêu chí bắt buộc, yêu cầu trường phải có liên kết với các đại học uy tín thế giới và doanh nghiệp công nghệ để xây dựng chương trình, đồng thời tạo cơ hội cho sinh viên trải nghiệm môi trường học tập và làm việc toàn cầu.

Đề án cũng đề ra giải pháp về đội ngũ giảng viên. Các trường được khuyến khích thu hút tiến sĩ, chuyên gia trong lĩnh vực STEM từ nước ngoài về giảng dạy, đồng thời cử cán bộ trẻ đi học tiến sĩ ở các cơ sở đào tạo hàng đầu quốc tế.

Đối với giảng viên trẻ, bộ khuyến nghị cần có chính sách đãi ngộ, hỗ trợ điều kiện nghiên cứu và sinh hoạt để khuyến khích họ gắn bó lâu dài. Song song đó, các cơ sở cần ưu tiên giao nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cho giảng viên, phát huy vai trò chủ động sáng tạo trong hoạt động chuyên môn.

Đề án đặt ra định hướng đến năm 2035 hình thành một đội ngũ nhân lực trình độ cao, có khả năng làm chủ công nghệ mới, đóng góp trực tiếp vào các ngành công nghệ mũi nhọn của đất nước. Xa hơn, đến năm 2045, tầm nhìn là xây dựng lực lượng chuyên gia và nhà khoa học hàng đầu trong khu vực, có khả năng dẫn dắt, sáng tạo công nghệ, đồng thời tạo ra các trung tâm nghiên cứu và đào tạo xuất sắc, đạt chuẩn quốc tế.

Đề án đào tạo nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao là bước đi chiến lược, bởi trong bối cảnh toàn cầu đang cạnh tranh mạnh mẽ về trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo, Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở vai trò thị trường mà phải vươn lên trở thành trung tâm sáng tạo.

Muốn vậy, con người chính là yếu tố quyết định. Nếu các trường đại học triển khai hiệu quả, kết hợp sự đồng hành của doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, đề án sẽ góp phần quan trọng đưa khoa học công nghệ trở thành động lực then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội.

Thủy Long