Ý kiến trái chiều về bỏ xét tuyển đại học bằng học bạ

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2025, câu chuyện gây chú ý nhiều nhất chính là đề xuất thay đổi phương thức tuyển sinh từ năm 2026. Bộ GD-ĐT cho biết đang tham khảo rộng rãi ý kiến xã hội về việc có nên duy trì hay loại bỏ xét tuyển bằng học bạ trung học phổ thông, một phương thức đã được áp dụng phổ biến trong những năm gần đây. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật trong quy chế mà còn là lựa chọn chính sách ảnh hưởng lớn đến quyền lợi thí sinh, chiến lược tuyển sinh của các trường và định hướng cải cách giáo dục ở tầm quốc gia.

Theo thống kê, năm 2025 có tới 17 phương thức xét tuyển được các cơ sở đào tạo sử dụng. Trong đó, xét tuyển bằng học bạ chiếm tỷ lệ đáng kể với hơn 42 phần trăm thí sinh lựa chọn, cao hơn cả điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, vốn chỉ chiếm khoảng 39 phần trăm. Con số này cho thấy học bạ đang trở thành một kênh quan trọng, góp phần giảm áp lực thi cử và đa dạng hóa cách tiếp cận đại học. Tuy nhiên, cũng chính sự phổ biến này làm dấy lên nhiều lo ngại về tính công bằng và độ tin cậy, bởi chất lượng đánh giá ở bậc phổ thông còn chênh lệch khá lớn.

Nhiều chuyên gia cảnh báo nếu thiếu chuẩn hóa và giám sát, xét tuyển học bạ dễ dẫn đến tình trạng lạm dụng, làm giảm chất lượng đầu vào. Điểm trung bình học tập ở một số tỉnh thành cao hơn hẳn so với mức điểm thi, cho thấy có sự “nương tay” trong quá trình chấm điểm. Việc nâng điểm quá mức trong học bạ có thể tạo lợi thế không tương xứng, khiến các trường đại học khó bảo đảm chất lượng tuyển sinh. TS Lê Viết Khuyến - Phó chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, cho rằng điểm học bạ chỉ nên được coi là tiêu chí phụ, bổ trợ cho kết quả kỳ thi tốt nghiệp. Theo ông, việc bỏ phương thức này sẽ không làm giảm cơ hội vào đại học, mà ngược lại giúp hệ thống tuyển sinh minh bạch hơn, bởi những hạn chế của nó đã được chỉ ra từ nhiều năm qua.

Dù vậy, không ít cơ sở giáo dục đại học vẫn ủng hộ duy trì xét học bạ. Bà Trần Thị Lệ Quyên - Phó giám đốc Trung tâm Đào tạo từ xa, Trường Đại học Mở TP.HCM cho rằng học bạ cần được coi là một kênh quan trọng, vì phản ánh quá trình học tập lâu dài, giảm áp lực thi cử và tạo sự linh hoạt trong cơ hội vào đại học. Tuy nhiên, bà Quyên nhấn mạnh chỉ nên dành một tỷ lệ nhất định để tránh lệch cán cân giữa các phương thức. Bà cũng lưu ý, khi bước vào bậc học cao hơn, sinh viên phải có năng lực tự học và tư duy độc lập, nên kết quả học bạ chỉ là một phần, không thể thay thế các tiêu chí đánh giá khác.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Một Thế Giới, thầy Nguyễn Hữu Danh - Tổng giám thị Trường TH-THCS-THPT Thanh Bình (TP.HCM) cho rằng bỏ hẳn xét tuyển học bạ là không phù hợp. Theo thầy Danh, mỗi trường có thể dành khoảng 2 - 3 phần trăm chỉ tiêu cho phương thức này để mở rộng cơ hội, thay vì loại bỏ hoàn toàn. Với các ngành đặc thù như kiến trúc, vẫn bắt buộc thi năng khiếu, nhưng với nhiều ngành khác thì xét học bạ vẫn là lựa chọn khả thi. Cách làm này vừa bảo đảm sự cân bằng, vừa hạn chế những rủi ro từ việc phụ thuộc quá nhiều vào kỳ thi duy nhất.

Đứng ở góc độ phụ huynh có 3 con lần lượt thi đại học, chị Lê Bình (TP.HCM) phân tích rõ sự chênh lệch giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp. Điểm học bạ của học sinh thường cao hơn, thậm chí có nơi khoảng cách rất lớn, khiến nhiều trường đại học lo ngại về tính chính xác. Dù vậy, nếu loại trừ yếu tố dễ dãi trong chấm điểm, kết quả học bạ vẫn có thể được coi là thước đo tương đối phản ánh nỗ lực học tập. Thực tế, nhiều trường đại học lớn vẫn dùng kết quả này nhưng kèm điều kiện chặt chẽ, chẳng hạn như các trường thành viên Đại học Quốc gia TP.HCM chỉ xét học sinh có học lực giỏi tại các trường chuyên, năng khiếu hoặc trong danh sách trường phổ thông do đại học này quy định.

Chị Bình cũng chỉ ra một bất cập khác: việc quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS chưa thống nhất, dẫn đến thiếu công bằng, và chị đề nghị nên quy định rõ chỉ được cộng điểm khuyến khích ở mức hợp lý.

Những tranh luận đa chiều cho thấy sự giằng co giữa yêu cầu công bằng, minh bạch với nhu cầu mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học. Với thí sinh và gia đình, mối quan tâm lớn nhất là tìm một cơ chế tuyển sinh vừa công bằng, vừa giảm áp lực. Với các trường đại học, lựa chọn phương thức tuyển sinh gắn trực tiếp với chiến lược phát triển, uy tín và khả năng cạnh tranh. Còn với cơ quan quản lý, đây là bài toán hài hòa giữa bảo đảm chất lượng đào tạo và tạo công bằng xã hội trong tiếp cận giáo dục.

Hiện Bộ GD-ĐT vẫn đang lấy ý kiến rộng rãi trước khi ban hành quy chế tuyển sinh năm 2026. Dự kiến, những điều chỉnh sẽ được công bố sớm để thí sinh và các trường có thời gian chuẩn bị. Quyết định giữ hay bỏ phương thức xét tuyển bằng học bạ không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật mà còn thể hiện định hướng lâu dài của ngành giáo dục, trong việc tìm kiếm điểm cân bằng giữa chất lượng, công bằng và áp lực thi cử.

Khi nhìn rộng hơn, vấn đề này cũng gắn liền với yêu cầu cải cách đồng bộ giữa giáo dục phổ thông và đại học. Nếu hệ thống đánh giá ở bậc phổ thông chưa được chuẩn hóa, kết quả học bạ khó tránh khỏi nghi ngại. Nhưng nếu việc đánh giá được minh bạch, khách quan và đồng đều trên phạm vi cả nước, học bạ sẽ trở thành kênh bổ sung hợp lý trong tuyển sinh. Vì vậy, kết quả của quá trình tham vấn hiện nay sẽ không chỉ tác động đến mùa tuyển sinh năm 2026 mà còn góp phần định hình chính sách lâu dài cho giáo dục Việt Nam trong giai đoạn tới.

Nguyễn Tuyết