Bộ Quốc phòng Mỹ thu gọn cơ quan thử nghiệm vũ khí, đẩy binh sĩ vào rủi ro
Bộ Quốc phòng Mỹ thu gọn cơ quan được lập ra để ngăn tình trạng binh sĩ phải dùng súng trường bị kẹt đạn trong chiến đấu, làm giới chuyên gia lo ngại rằng lịch sử có thể lặp lại.
Động thái này khiến số nhân sự trong DOT&E (cơ quan thử nghiệm vũ khí độc lập của Bộ Quốc phòng Mỹ) chỉ còn một nửa, đồng thời làm giảm mạnh số lượng chương trình được giám sát. Hệ quả là dẫn đến việc giảm đáng kể sự kiểm soát hiệu suất các hệ thống vũ khí mới trước khi bàn giao cho binh sĩ Mỹ.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng việc tái cơ cấu DOT&E (Văn phòng Giám đốc Thử nghiệm và Đánh giá Tác chiến) giúp thúc đẩy hiệu quả để “binh sĩ nhận được thứ họ cần nhanh hơn”. Song theo các chuyên gia bên ngoài từng nghiên cứu DOT&E suốt nhiều thập kỷ, khi số chương trình được xem xét giảm khoảng 40%, nhiều loại vũ khí lỗi sẽ lọt qua và đến tay binh sĩ Mỹ.
“Phần quan trọng bậc nhất trong nhiệm vụ của DOT&E là bảo đảm không đưa vào sử dụng những loại vũ khí không hoạt động đúng chức năng. Chẳng có ích gì khi đưa vào trang bị những hệ thống vũ khí mà chúng ta không biết chắc có hoạt động hay không, hoặc thậm chí biết rõ là chúng không hoạt động”, Greg Williams, Giám đốc Trung tâm Thông tin Quốc phòng thuộc Dự án Giám sát Chính phủ (POGO), chia sẻ với trang Insider.
POGO là tổ chức phi lợi nhuận, phi đảng phái tại Mỹ, được thành lập từ năm 1981. POGO chuyên điều tra, giám sát và công bố các trường hợp lãng phí, tham nhũng, lạm dụng quyền lực hoặc quản lý yếu kém trong chính phủ liên bang Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh quốc gia, năng lượng, tài chính và đạo đức công vụ. Nhiệm vụ của POGO là thúc đẩy sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và cải cách trong chính phủ Mỹ, để bảo đảm rằng tiền thuế của người dân được sử dụng đúng mục đích.
Thử nghiệm vũ khí, minh bạch và an toàn
DOT&E được Quốc hội Mỹ thành lập năm 1983 để giám sát danh mục khổng lồ các hệ thống vũ khí và phê duyệt những giai đoạn thử nghiệm khác nhau. Sau đó, DOT&E đảm bảo các thử nghiệm được tiến hành và đánh giá kết quả. DOT&E cũng có thể tự tiến hành các cuộc thử nghiệm của riêng mình trong các điều kiện thực tế.
Thông tin về thành công hay thất bại của một chương trình được công khai. Nhờ đó, Bộ Quốc phòng Mỹ cũng như Quốc hội sẽ quyết định bước đi tiếp theo trước khi chương trình bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt vũ khí và cấp phát cho binh sĩ. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và các nhà làm luật vẫn có thể tiếp tục một chương trình ngay cả khi DOT&E phát hiện vấn đề nghiêm trọng.
Nhìn chung, công việc của DOT&E giúp minh bạch hóa một quá trình thường khá mù mờ, mang lại thông tin cho mọi người, kể cả người nộp thuế. Điều đó cũng buộc Quân đội Mỹ và các nhà sản xuất vũ khí phải chịu trách nhiệm. DOT&E có thể phát hiện những vấn đề khó lường trước, chẳng hạn súng bị kẹt đạn, trước khi chúng đến tay người lính và gây hậu quả chết người trên chiến trường.
“Nhiều binh sĩ tử trận với khẩu súng M16 kẹt đạn trên tay”
Hiện nay, khi năng lực bị cắt giảm, danh mục chương trình của DOT&E cũng nhỏ đi rất nhiều. Theo báo cáo tháng 8 của POGO, DOT&E chỉ còn thử nghiệm tác chiến cho 152 chương trình, ít hơn 99 so với con số 251 của năm ngoái. Một chương trình quan trọng không nằm trong danh mục này là súng trường XM7 mới của Lục quân Mỹ, kế nhiệm dòng M16 và M4.
M16 từng có lịch sử thất bại gây chết người khi được đưa vào sử dụng trong một cuộc chiến năm xưa. “Khi vừa được trang bị, M16 thường xuyên bị kẹt đạn. Có nhiều báo cáo về nhiều binh sĩ tử trận với khẩu M16 kẹt đạn trên tay”, Greg Williams cho biết. Những sự cố như vậy chính là lý do DOT&E ra đời sau này.
Có những điểm tương đồng đáng chú ý giữa M16 và XM7: Cả hai đều là súng trường duy nhất kể từ Thế chiến II được trang bị loại đạn chuẩn mới, đi kèm yêu cầu mới về chiến thuật và huấn luyện. “Tính chất mang tính cách mạng khiến XM7 dường như xứng đáng được thử nghiệm nhiều hơn, chứ không phải ít đi”, Greg Williams nói thêm.
Một loại vũ khí được đưa vào sử dụng trong khi vẫn tiềm ẩn vấn đề và chưa được đánh giá đầy đủ để đảm bảo hoạt động tối ưu sẽ làm dấy lên lo ngại về sự an toàn cho binh sĩ Mỹ. Greg Williams khẳng định: “Trường hợp của M16 chính xác là điều mà chúng ta tuyệt đối không muốn lặp lại”.
Nhiều bên hưởng lợi khi DOT&E suy yếu
Khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố cắt giảm nhân sự quy mô lớn, thay đổi lãnh đạo và định hướng của DOT&E hồi tháng 5, giới chuyên gia đã rất lo ngại. Đây là đợt cắt giảm lớn nhất trong lịch sử cơ quan này.
Các chính quyền Mỹ trước đây và một số người trong ngành công nghiệp quốc phòng từng cố gắng hạn chế hiệu quả của DOT&E, vì giúp dễ dàng thông qua các chương trình và đưa hệ thống vũ khí mới vào sử dụng. Chính quyền Trump thực tế đã làm điều đó mà không cần Quốc hội phải giải thể DOT&E. Ông Pete Hegseth nói việc cắt giảm nhân sự DOT&E nhằm giảm quan liêu và triển khai vũ khí mới nhanh hơn cho binh sĩ Mỹ.
“Điều mà chính quyền hiện nay làm là cắt mỏng năng lực của DOT&E, giảm số lượng giám sát mà họ có thể cung cấp”, Dan Grazier, nghiên cứu viên cao cấp kiêm Giám đốc dự án cải cách an ninh quốc gia tại Trung tâm Stimson, nói với Insider.
Theo Dan Grazier, có rất nhiều bên hưởng lợi khi cơ quan giám sát như DOT&E suy yếu, từ các chương trình quân sự, công ty quốc phòng cho tới giới chức chính quyền Trump. “Tất cả đều không muốn một cơ quan độc lập đưa ra bằng chứng để biện minh cho sự hoài nghi với các dự án vốn phần nhiều là có lỗi”, Dan Grazier nhận định.
Một quan chức Bộ trưởng phòng Mỹ nói với Insider rằng ông Pete Hegseth vẫn “cam kết tuân thủ yêu cầu pháp lý để DOT&E cung cấp phân tích, đánh giá và báo cáo độc lập về các thử nghiệm tác chiến đối với các chương trình thuộc danh mục giám sát của DOT&E”. Quan chức đó nhấn mạnh mọi thay đổi liên quan đến chương trình phát triển và thử nghiệm vũ khí, khí tài quân sự hoàn toàn do DOT&E quyết định.
Dan Grazier, Greg Williams và nhiều chuyên gia cải cách quân sự thường lấy máy bay chiến đấu tàng hình F-35 là ví dụ điển hình về những gì có thể xảy ra nếu các chương trình giám sát vũ khí tiếp tục với những vấn đề chưa được giải quyết. Những trường hợp khác có thể kể đến là khu trục hạm lớp Zumwalt hoặc tên lửa đạn đạo xuyên lục địa mới Sentinel của Không quân Mỹ.
DOT&E từng cảnh báo hàng trăm lỗi thiết kế ở F-35 nhưng nhiều lần bị phớt lờ, khi Quân đội Mỹ vẫn dự kiến mua hơn 2.400 chiếc ở cả ba phiên bản.
Theo Greg Williams, những rắc rối hiện nay, từ việc F-35 ít khi sẵn sàng để sử dụng, chi phí ngày càng tăng cho đến tình trạng giao hàng chậm trễ, đều bắt nguồn từ điều đó.
Ông giải thích rằng nếu những nhận định của DOT&E được coi trọng hơn thì việc triển khai F-35 có thể đã thuận lợi hơn. Song với việc cơ quan này bị cắt giảm sâu nhân sự, giờ đây năng lực để đưa ra những nhận định như vậy cũng bị ảnh hưởng.
Triển khai nhanh hơn, an toàn ít hơn
Trong nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ thứ hai của ông Trump, Bộ Quốc phòng đang theo đuổi cuộc cải tổ lớn nhằm tái xây dựng lực lượng sau các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan, tập trung đẩy nhanh công nghệ mới nổi như máy bay không người lái (drone) chiến đấu hoặc nền tảng tích hợp AI. Với việc giám sát giảm sút, Bộ Quốc phòng Mỹ có thể tiến nhanh hơn, nhưng đi kèm là nguy cơ gặp vấn đề về sau.
Trong số 152 chương trình mà DOT&E vẫn giám sát, một số dự án lớn nổi bật gồm máy bay ném bom tầm xa B-21 Raider, tàu ngầm tên lửa đạn đạo hạt nhân lớp Columbia, tên lửa đạn đạo liên lục địa Sentinel, nhiều loại phương tiện không người lái, tên lửa và hệ thống phòng thủ Vòm Vàng. Đây đều là những dự án được giới chức quốc phòng Mỹ xếp ưu tiên hàng đầu.
Vòm Vàng là dự án đầy tham vọng về hệ thống phòng thủ tên lửa thế hệ mới của Mỹ, được thiết kế để bảo vệ toàn bộ lãnh thổ nước này khỏi nhiều mối đe dọa trên không, gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa siêu vượt âm và tên lửa hành trình tiên tiến.
Điểm nổi bật của Vòm Vàng
Phạm vi rộng lớn: Không giống hệ thống Vòm Sắt của Israel vốn tập trung vào tên lửa tầm ngắn, Vòm Vàng có mục tiêu bảo vệ toàn bộ lãnh thổ Mỹ khỏi các mối đe dọa tầm xa và đa dạng.
Hệ thống nhiều tầng: Vòm Vàng sẽ là hệ thống phòng thủ đa lớp, kết hợp các cảm biến không gian, hệ thống đánh chặn trên không và trên mặt đất. Vòm Vàng được thiết kế để phát hiện, theo dõi và tiêu diệt tên lửa ở nhiều giai đoạn bay, thậm chí có khả năng vô hiệu hóa chúng trước khi phóng hoặc đánh chặn trên không.
Công nghệ tiên tiến: Dự án này dự kiến sẽ sử dụng các công nghệ tiên tiến như mạng lưới vệ tinh toàn cầu trang bị cảm biến hồng ngoại và radar độ phân giải cao, vũ khí năng lượng định hướng đặt trên vệ tinh hoặc máy bay không người lái, tích hợp AI để phân tích dữ liệu và ra quyết định đánh chặn nhanh chóng.
Chi phí khổng lồ: Ước tính chi phí cho Vòm Vàng có thể lên tới hàng trăm tỉ USD, cho thấy quy mô và tham vọng lớn của dự án.
Tranh cãi quốc tế: Dự án này đã vấp phải sự chỉ trích từ một số quốc gia như Nga và Trung Quốc, vì lo ngại nó có thể châm ngòi cho cuộc chạy đua vũ trang trong không gian và làm mất ổn định an ninh toàn cầu.
Để đánh giá những dự án này, lực lượng lao động của DOT&E đang phải làm việc quá sức. Trước khi ông Pete Hegseth ban hành bản ghi nhớ, DOT&E có 94 nhân viên, gồm 82 dân sự và 12 quân nhân. Giờ đây, DOT&E chỉ còn 30 nhân viên dân sự, 15 quân nhân và một lãnh đạo cấp cao, không có hỗ trợ từ nhà thầu (nhân viên hợp đồng).
Trong Quân đội Mỹ đang nổi lên xu hướng tăng cường thử nghiệm trực tiếp trên thực địa, để lực lượng tác chiến tự học hỏi từ sai lầm và cải tiến nhanh chóng. Cách tiếp cận này lấy cảm hứng từ giới công nghệ với triết lý “thất bại nhanh để tiến nhanh”, nhưng Greg Williams lập luận rằng vẫn cần một cơ quan giám sát độc lập, có tổ chức để tránh những bài học xương máu chỉ được rút ra khi đã quá muộn.
“Thất bại nhanh với một phần mềm là một chuyện. Thất bại nhanh với vũ khí trong chiến đấu lại là chuyện hoàn toàn khác”, ông bình luận.