10 năm Ngày quốc tế Podcast – Từ ‘chiếm sóng’ radio đến kỷ nguyên AI
Chúng ta ít nhiều đều đã nghe các chương trình podcast nhưng có lẽ ít ai biết rằng hôm nay, ngày 30.9.2025 là đúng 10 năm Ngày quốc tế Podcast.
10 năm Ngày quốc tế Podcast – Từ ‘chiếm sóng’ radio đến kỷ nguyên AI
Chúng ta ít nhiều đều đã nghe các chương trình podcast nhưng có lẽ ít ai biết rằng hôm nay, ngày 30.9.2025 là đúng 10 năm Ngày quốc tế Podcast.
Podcast là một khái niệm ra đời từ đầu thế kỷ 21 nhưng lại được thai nghén từ ý tưởng phát thanh qua internet – hay còn gọi là “internet radio”.
Lịch sử ra đời của podcast và hành trình “chiếm sóng” radio truyền thống
Từ những năm 1990, khi mạng toàn cầu bắt đầu mở rộng, nhiều nhóm phát thanh nghiệp dư đã thử nghiệm việc đưa các chương trình âm thanh lên mạng, cho phép người dùng tải xuống và nghe lại bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, lúc đó khái niệm vẫn còn sơ khai, thiếu công nghệ hỗ trợ và hạ tầng nghe – lưu trữ.
Đến năm 2004, nhà báo công nghệ Ben Hammersley lần đầu tiên dùng thuật ngữ “podcast” trên tờ The Guardian, ghép từ “iPod” (máy nghe nhạc nổi tiếng của Apple) và “broadcast” (phát sóng). Ý tưởng là các chương trình âm thanh có thể được sản xuất, phân phối và nghe lại theo yêu cầu, không bị giới hạn bởi lịch phát sóng cứng nhắc như radio. Điều này nhanh chóng thu hút cộng đồng công nghệ và những người yêu thích truyền thông độc lập.
Chỉ vài năm sau, podcast đã trở thành hiện tượng. iTunes của Apple chính thức tích hợp mục “Podcast” vào năm 2005, mở đường cho sự bùng nổ khi hàng triệu người dùng iPod và iPhone dễ dàng tiếp cận. Từ đó, podcast bắt đầu thách thức vị thế của radio truyền thống.
Vì sao podcast “chiếm sóng” radio truyền thống cho dù các nhà đài có cơ sở vật chất tốt và đội ngũ nhân lực hùng hậu? Có thể phân tích trên ba khía cạnh.
Thứ nhất, tính tự do về thời gian. Radio phát sóng theo khung giờ, ai lỡ nghe thì phải chờ phát lại. Podcast cho phép người dùng chủ động, nghe bất kỳ lúc nào, dừng, tua lại, thậm chí tải xuống để nghe offline. Đây là bước tiến căn bản, biến podcast thành “radio theo nhu cầu” (on-demand radio).
Thứ hai, tính cá nhân hóa nội dung. Radio thường phát nội dung đại trà để đáp ứng số đông, trong khi podcast đa dạng hơn, có kênh về công nghệ, văn hóa, lịch sử, tài chính cá nhân, phát triển bản thân… Người nghe tìm thấy đúng chủ đề họ quan tâm. Càng về sau, với sự hỗ trợ của thuật toán gợi ý, podcast càng dễ “bắt trúng mạch” người dùng.
Thứ ba, chi phí sản xuất thấp – tính độc lập cao. Để duy trì một kênh radio truyền thống cần giấy phép, cơ sở vật chất, nhân lực chuyên nghiệp. Trong khi đó, bất kỳ cá nhân nào có micro và phần mềm chỉnh sửa cơ bản cũng có thể sản xuất podcast. Điều này mở ra một làn sóng sáng tạo độc lập, đa giọng nói, đa quan điểm, góp phần dân chủ hóa truyền thông.
Thực tế tại Việt Nam cũng cho thấy quá trình này. Trước đây, người Việt chỉ quen với dò các đài radio trên sóng FM. Nhưng từ 2018–2019, podcast bắt đầu được giới trẻ quan tâm, nhất là khi Spotify vào thị trường Việt Nam và mở riêng mục podcast. Những kênh như Have A Sip của Vietcetera, The Present Writer Podcast của Chi Nguyễn, hay Hà Nội FM nhanh chóng thu hút hàng trăm nghìn lượt nghe. Người trẻ ít còn bật radio như trước mà chọn nghe podcast trên điện thoại, tai nghe không dây, lúc tập thể dục, khi lái xe hay thậm chí trước khi ngủ. Đây chính là bằng chứng sống động cho sự dịch chuyển thói quen nghe từ radio sang podcast.
Có thể nói, podcast đã không chỉ kế thừa tinh thần của radio mà còn tiến thêm một bước dài: nó mang đến sự linh hoạt, cá nhân hóa và dân chủ hơn, khiến radio truyền thống dần trở thành “lựa chọn hoài niệm”, trong khi podcast trở thành xu hướng chủ đạo.
Sự phát triển mạnh mẽ và sự ra đời của Ngày Quốc tế Podcast
Khi podcast ngày càng phổ biến, cộng đồng quốc tế đã mong muốn có một ngày để tôn vinh hình thức truyền thông mới mẻ này. Năm 2014, chuyên gia phát thanh Dave Lee lần đầu tiên tổ chức sự kiện “National Podcast Day” tại Mỹ, với mục tiêu nâng cao nhận thức và khuyến khích nhiều người tham gia sản xuất – lắng nghe podcast. Sự kiện nhận được hưởng ứng tích cực từ khắp nơi, không chỉ ở Mỹ mà còn tại nhiều quốc gia khác.
Chỉ một năm sau, vào 2015, sự kiện mở rộng thành International Podcast Day – Ngày Quốc tế Podcast, diễn ra hằng năm vào ngày 30.9. Đây trở thành dịp để những người làm podcast trên toàn cầu kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa sức mạnh của loại hình truyền thông này. Trong ngày này, nhiều hội thảo trực tuyến, chiến dịch truyền thông, buổi phát sóng đặc biệt được tổ chức.
Sự ra đời của Ngày Quốc tế Podcast phản ánh hai điều. Thứ nhất, podcast không còn là một trào lưu nhất thời, mà đã trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái truyền thông toàn cầu. Thứ hai, podcast có sức hút đặc biệt nhờ sự gắn kết cộng đồng: từ người sáng tạo, nền tảng phân phối, cho đến thính giả đều có thể tham gia, tạo nên một môi trường chia sẻ mở.
Tại Việt Nam, những năm gần đây, nhiều cộng đồng podcast cũng đã hưởng ứng Ngày Quốc tế Podcast qua các buổi tọa đàm trực tuyến, workshop sản xuất podcast, hay các chiến dịch khuyến khích người nghe chia sẻ tập yêu thích. Điều này cho thấy Việt Nam đang hòa mình vào dòng chảy podcast toàn cầu, dần hình thành một “văn hóa podcast” trong giới trẻ đô thị.
Podcast bùng nổ trong kỷ nguyên AI – kỹ thuật mới và thực tế tại Việt Nam
Bước sang kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), podcast đang chứng kiến một cuộc cách mạng cả về sản xuất lẫn trải nghiệm nghe.
Trước hết, AI thay đổi cách sản xuất podcast. Nếu trước đây, một podcaster cần nhiều thời gian chỉnh sửa, lọc nhiễu, ghép nhạc nền, thì nay AI có thể tự động hóa phần lớn công đoạn. Các công cụ như Adobe Podcast hay Descript dùng AI để khử tiếng ồn, cân bằng âm lượng chỉ bằng một nút bấm. AI cũng có thể tạo transcript tự động, hỗ trợ biên tập nhanh chóng.
Đặc biệt, công nghệ Text-to-Speech (TTS) đã tiến bộ vượt bậc, cho phép biến văn bản thành giọng đọc tự nhiên, cảm xúc gần như con người. Điều này giúp những người không tự tin về giọng nói hoặc không có điều kiện phòng thu vẫn có thể sản xuất podcast chất lượng. Một số podcaster còn thử nghiệm AI voice cloning, giữ nguyên giọng nói cá nhân nhưng cho phép tạo nội dung nhanh hơn.
Tại Việt Nam, nhiều kênh nhỏ và startup truyền thông đã ứng dụng AI để giảm chi phí sản xuất. Ví dụ, có nhóm sinh viên dùng AI để tạo podcast tóm tắt sách, mỗi tuần ra 2–3 tập mà không cần thu âm thủ công. Một số báo điện tử cũng tích hợp AI để chuyển bài viết thành podcast đọc tự động, giúp độc giả vừa nghe vừa làm việc khác.
Thứ hai, AI nâng cao trải nghiệm nghe. Người nghe ngày nay không chỉ “bật và nghe” mà còn mong muốn sự tiện lợi và cá nhân hóa. AI giúp gợi ý podcast phù hợp dựa trên thói quen nghe, độ dài yêu thích, thậm chí cả thời gian trong ngày.
Một xu hướng khác là tóm tắt podcast bằng AI: thay vì nghe cả 60 phút, AI có thể rút gọn thành bản 5 phút hoặc bản văn bản. Tính năng dịch tự động cũng cho phép một tập podcast tiếng Anh được phát hành kèm bản tiếng Việt, mở rộng đối tượng người nghe.
Ở Việt Nam, Spotify và YouTube Music đã bắt đầu ứng dụng AI đề xuất, khiến podcast Việt dễ dàng tiếp cận nhiều khán giả hơn. Một số ứng dụng startup trong nước cũng thử nghiệm AI tóm tắt podcast, phục vụ nhóm người bận rộn.
Dù vậy, một hiện tượng mới là podcast được tạo hoàn toàn bằng AI – từ kịch bản đến giọng đọc cũng gây ra tranh luận. Điều này mở ra khả năng sản xuất nhanh, rẻ nhưng cũng dấy lên lo ngại về sự mất đi tính “người thật” vốn là linh hồn của podcast. Ở Việt Nam, một số kênh thử nghiệm dạng này, chủ yếu trong mảng giáo dục và tóm tắt kiến thức, nhưng chưa tạo được kết nối cảm xúc mạnh như podcast có người dẫn thật.
Với dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng smartphone cao và thói quen nghe nội dung khi di chuyển, Việt Nam được đánh giá là thị trường tiềm năng cho podcast AI. Từ cá nhân, doanh nghiệp đến cơ quan báo chí đều có thể khai thác công nghệ này. Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc duy trì bản sắc và tính chân thực của nội dung. Người nghe Việt Nam vẫn trân trọng những podcast có giọng nói thật, mang cảm xúc và câu chuyện cá nhân.