Thanh toán xuyên biên giới: Xu hướng toàn cầu và hướng đi cho Việt Nam

Trong bối cảnh xu hướng thanh toán xuyên biên giới đang trở nên phổ biến trên toàn cầu, Việt Nam - nền kinh tế năng động, đang đứng trước cơ hội lớn để tận dụng công nghệ blockchain, stablecoin cùng mô hình sandbox nhằm thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập tài chính quốc tế.

Tại hội thảo “Thanh toán xuyên biên giới: Xu hướng toàn cầu và giải pháp cho Việt Nam” ngày 30.9.2025, đại diện các cơ quan quản lý, định chế tài chính, tập đoàn công nghệ: Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Công an, Ủy ban Chứng khoán nhà nước, Ban Cơ yếu chính phủ, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, Tether, VPBank, MSB, TPBank, Viettel, 1Matrix, Basal Pay... đã cùng chia sẻ quan điểm và giải pháp phát triển lĩnh vực này.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và tài sản số Việt Nam (VBA) nhấn mạnh Luật Công nghệ số cùng Nghị quyết 05/2025/NQ-CP thí điểm thị trường tài sản mã hóa đã mở ra hành lang pháp lý mới giúp Việt Nam chủ động thử nghiệm các mô hình tài chính công nghệ trong môi trường kiểm soát chặt chẽ. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng chính sách phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời hỗ trợ sáng kiến thanh toán xuyên biên giới.

Dẫn con số từ Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS), ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm Ủy ban Ứng dụng Fintech VBA, Giám đốc dự án Basal Pay thuộc AlphaTrue Solutions cho biết quy mô thanh toán xuyên biên giới toàn cầu gần 200.000 tỉ USD năm 2024 và tiềm năng tăng lên 320.000 tỉ USD năm 2032.

“Con số này cho thấy nhu cầu giao dịch xuyên biên giới đang trở thành một dòng chảy khổng lồ, giữ vai trò cốt lõi trong hệ thống tài chính quốc tế. Tuy nhiên, các “đường ray” chủ đạo hiện nay vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Mạng ngân hàng đại lý qua SWIFT được coi là trục xương sống cho giao dịch B2B quy mô lớn, song chi phí cao và thời gian xử lý kéo dài từ vài giờ đến vài ngày do phải qua nhiều tầng trung gian. Các dịch vụ chuyển tiền quốc tế như Western Union, MoneyGram giúp kiều hối đến tay người nhận nhanh hơn, đa dạng kênh tiếp cận, nhưng mức phí vẫn cao và thiếu minh bạch thời gian thực. Trong khi đó, mạng lưới thẻ quốc tế Visa, Mastercard đem lại tiện lợi cho du lịch và bán lẻ, song tổng chi phí toàn cầu phát sinh ước tính lên tới 187 tỉ USD mỗi năm, trong đó ngân hàng phát hành chiếm tỷ lệ lớn nhất. Một số hệ thống thanh toán nhanh nội địa như UPI tại Ấn Độ hay Pix tại Brazil đã giảm đáng kể chi phí trong phạm vi quốc gia, nhưng chưa giải quyết được nhu cầu liên thông toàn cầu”, ông Dinh phân tích.

Chính những giới hạn hiện tại đã tạo nên nhu cầu về một giải pháp mới có thể vận hành liên tục 24/7 xuyên biên giới với chi phí thấp và mức độ minh bạch cao, trong đó Stablecoin được xem là một phương án khả thi nổi bật.

Tại Việt Nam, kiều hối năm 2024 ước đạt 16 - 18 tỉ USD - tương đương 4% GDP, thuộc Top 10 quốc gia nhận kiều hối lớn nhất thế giới, theo World Bank. Ông Dinh đánh giá đây là nguồn lực quan trọng giúp bình ổn cán cân thanh toán và đời sống hàng triệu hộ gia đình, nhưng phí giao dịch cao đang làm giảm hiệu quả dòng tiền này. Ngoài ra, hơn 17 triệu khách quốc tế và khoảng 500.000 freelancer Việt Nam hoạt động trên các nền tảng toàn cầu cũng đặt ra nhu cầu thanh toán xuyên biên giới nhanh gọn, tiết kiệm và minh bạch.

Giải pháp thực tiễn được ông Dinh giới thiệu là Basal Pay - dự án chuyển đổi tài sản mã hóa sang tiền pháp định đầu tiên được cấp phép hoạt động trong sandbox tại Đà Nẵng, do AlphaTrue Solutions triển khai. Basal Pay áp dụng công nghệ blockchain kết hợp regtech tích hợp đầy đủ KYC/AML/CFT và tuân thủ tiêu chuẩn FATF Travel Rule, với chi phí thấp hơn khoảng 30% so với kênh truyền thống và đồng thời tạo dữ liệu phục vụ mở rộng cho kiều hối, thương mại điện tử và thanh toán freelancer.

Ông Dinh nhấn mạnh blockchain và stablecoin không phải là công nghệ thay thế hoàn toàn mà là giải pháp nâng cao hiệu quả, bảo mật và trải nghiệm người dùng, đồng thời giảm chi phí giao dịch. Nhờ khả năng truy vết minh bạch, stablecoin còn đóng vai trò quan trọng trong việc tuân thủ các quy định quốc tế về phòng chống rửa tiền, giúp Việt Nam cải thiện uy tín quốc tế và hướng tới thoát khỏi “danh sách xám” FATF.

Ông Matthew Crow, Giám đốc phát triển của Tether - một tổ chức phát hành stablecoin hàng đầu thế giới, nhìn nhận các hạn chế chi phí và tốc độ của hệ thống thanh toán xuyên biên giới truyền thống đang tạo đà cho việc ứng dụng stablecoin như công cụ bổ sung hiệu quả. Ông dẫn báo cáo Coin Metrics cho thấy giao dịch stablecoin năm 2024 vượt 26.000 tỉ USD với gần 6 tỉ giao dịch, trong đó 8% là thanh toán thực tế như kiều hối, thương mại điện tử và freelancer, khẳng định vị thế ngày càng rõ nét của stablecoin trên thị trường thanh toán quốc tế.

Đại diện Tether cũng cho rằng xu thế này đặc biệt có ý nghĩa với các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam - nơi kiều hối, du lịch và lao động kỹ thuật số chiếm tỷ trọng lớn. Việc thử nghiệm stablecoin qua Basal Pay trong sandbox Đà Nẵng sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng, nhằm mở rộng khả năng xây dựng hạ tầng thanh toán đa dạng và thúc đẩy hội nhập tài chính toàn cầu.

Tại hội thảo, TS Võ Trí Thành - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương - nhấn mạnh rủi ro kinh tế vĩ mô và quản lý xuyên biên giới là nhiệm vụ trọng tâm của nhà nước, đặt ra yêu cầu tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền người tiêu dùng và xử lý tranh chấp hiệu quả.

Ông Phan Đức Trung cho rằng các ngân hàng thương mại cần tận dụng công nghệ blockchain và stablecoin để giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh đồng thời đảm bảo an toàn hoạt động. Nghiên cứu McKinsey & Company ghi nhận chi phí xử lý giao dịch xuyên biên giới có thể giảm tới 60% nếu chuyển sang hạ tầng blockchain thay cho mạng SWIFT hiện hành.

Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Hải Nam nhìn nhận kênh thanh toán mới vừa là cơ hội vừa có thách thức về pháp lý và quản lý. Ông đánh giá các chính sách như Luật Công nghệ số đã tạo nền tảng pháp lý phù hợp cho công nghệ mới, nhưng Việt Nam vẫn cần thận trọng, áp dụng từng bước trước những quan điểm khác nhau trên thế giới về blockchain và stablecoin.

Ông Đỗ Văn Thuật - Giám đốc Giải pháp blockchain, Công ty 1Matrix nhận định Việt Nam tận dụng tốt nguồn nhân lực công nghệ trẻ và thị trường fintech phát triển nhanh, cùng chiến lược hợp tác quốc tế mạnh mẽ. Song thách thức lớn vẫn là cân bằng đổi mới sáng tạo với tuân thủ quy định pháp luật khi các chuẩn mực toàn cầu liên tục nâng cao. Báo cáo IMF năm 2025 cũng cho thấy 80% ngân hàng trung ương nghiên cứu hoặc thử nghiệm tiền tệ kỹ thuật số, mở ra cuộc đua hạ tầng thanh toán toàn cầu mà Việt Nam cần theo sát.

Ông Nguyễn Minh Tuấn - Tổng giám đốc AFA Capital cho rằng đa dạng hóa kênh thanh toán, đặc biệt với stablecoin, mang lại cơ hội nâng cao minh bạch thị trường, nhưng cũng cần chú trọng vấn đề lưu ký nhằm đảm bảo ổn định hệ thống.

Luật sư Nguyễn Trần Minh Quân - CEO Krysos Trust, khẳng định thanh toán xuyên biên giới là một hệ thống phức tạp, đòi hỏi quản trị rủi ro và tuân thủ chuẩn mực toàn cầu nghiêm ngặt. Các dự án thử nghiệm như Basal Pay cùng sự phối hợp với tổ chức quốc tế sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ và đóng góp vào xây dựng hạ tầng thanh toán mới của khu vực.

Lê Hà