Nông dân Nhật tăng sản lượng lúa gạo bằng công nghệ
Vụ mùa mới đã đến, nhưng không có dấu hiệu cho thấy cuộc khủng hoảng lúa gạo tại Nhật Bản sắp kết thúc.
Với giá bán lẻ trung bình ở mức kỷ lục, ngày càng nhiều nông dân nỗ lực tăng sản lượng gạo, chuyển đổi sang nông nghiệp thông minh bằng cơ giới hóa, tự động hóa và phương pháp canh tác mới.
Dân số già hóa
Tại phía đông tỉnh Tochigi, thị trấn Nakagawa được bao bọc bởi rừng cùng đồng lúa vừa thu hoạch. Cụ Koichi Oka (76 tuổi) gặt số lúa chín vàng óng bằng máy gặt đập liên hợp cỡ lớn vào giữa tháng 9. Ông đánh giá năng suất năm nay ở mức trung bình.
Cư dân từ 65 tuổi trở lên chiếm 40% dân số thị trấn, ngày càng có nhiều người từ bỏ nghề nông. Do sở hữu máy móc hiện đại nên cụ Oka nhận rất nhiều yêu cầu giúp trồng và thu hoạch lúa. Thỉnh thoảng cụ còn sang thị trấn lân cận làm việc. Người nông dân 76 tuổi chia sẻ: “Làm nông không ổn định nên tôi không thể khuyến khích con mình chọn nghề này. Ta cần xây dựng một môi trường nơi thế hệ trẻ cảm thấy an toàn khi chọn nông nghiệp”.
Tại thành phố Usa thuộc tỉnh Oita, nông dân Sakai (46 tuổi) mở rộng diện tích trồng lúa từ 8 hecta năm ngoái lên 22 hecta năm nay. Ngoài quản lý cánh đồng bằng ứng dụng công nghệ, ông còn bắt đầu dùng đến máy kéo và máy cấy tự động: “Một khi đã đầu tư thì rất khó quay về phương thức cũ. Tôi hy vọng chính sách tăng sản lượng lúa sẽ không dễ dàng bị đảo ngược dù cho chính phủ thay đổi”.
Giải pháp cho sự thiếu hụt lao động
Một giải pháp tiềm năng cho tình trạng thiếu hụt người lao động là phương thức canh tác “Kanden-chokuhan” – trực tiếp gieo mạ trên đất khô. Không như canh tác truyền thống đòi hỏi làm lúa giống nảy mầm, nuôi dưỡng rồi gieo mạ, “Kanden-chokuhan” loại bỏ nhu cầu trộn đất, dẫn nước và sản xuất giống.
Công ty nông nghiệp Tatomi Noen (tỉnh Yamanashi) chuyển sang dùng phương thức mới cho ruộng lúa 30 hecta của mình. Ruộng lúa cho năng suất tuyệt vời, công lao động giảm một nửa.
“Chúng tôi có hơi lo lắng vì phải tự tìm hiểu, nhưng lúa đã phái triển tốt”, theo đại diện công ty.
Bộ Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản Nhật cho biết tính đến năm 2023, “Kanden-chokuhan” được áp dụng trên khoảng 20.000 hecta đất canh tác lúa trên toàn quốc – chỉ chiếm 1,5% tổng diện tích. Phương thức mới đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, năng suất ban đầu cũng thấp nên cần hợp nhất đất canh tác để tăng hiệu quả.
Tatomi Noen cần mở rộng diện tích canh tác lên khoảng 40 hecta thì mới có lợi nhuận. Ngoài ra, chi phí máy gieo hạt lên đến hơn 10 triệu yen. Công ty hy vọng chính phủ hỗ trợ người dân đầu tư vào thiết bị.
Chính sách tăng sản lượng
Theo Bộ Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản Nhật, giá gạo trung bình cho 5kg được bán tại các siêu thị trên toàn quốc từ ngày 15 - 21.9 là 4.246 yen, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Vào tháng 7 lúc chính phủ giải phóng gạo dự trữ giá từng giảm xuống còn 3.500 yen, nhưng sau đó tăng trở lại và tiệm cận mức kỷ lục 4.285 yen thiết lập vào tháng 5.
Trước tình hình trên, giới chức Nhật đề ra chính sách tăng sản lượng lúa lên 8,18 triệu tấn vào năm 2030, nhiều hơn năm 2023 khoảng 300.000 tấn. Cả 5 ứng viên tranh cử Chủ tịch Đảng Dân chủ tự do (LDP) cầm quyền cũng đều kêu gọi tăng thu nhập cho nông dân và thúc đẩy sản xuất quy mô lớn.
Do chính sách giảm diện tích trồng lúa thực thi bấy lâu nay, diện tích gieo trồng đã giảm 60% từ 3,17 triệu hecta năm 1969 xuống còn 1,36 triệu hecta năm 2024. Sản lượng thu hoạch giảm gần 50%.
Giáo sư Nobuhiro Suzuki (Đại học Tokyo) cảnh báo giá gạo có thể giảm mạnh nếu sản lượng gạo tăng mà không cân nhắc kỹ lưỡng: “Có khoảng cách giữa mức giá mà nhà sản xuất mong muốn với mức giá mà người tiêu dùng mong muốn, thu hẹp khoảng cách đó chính là vai trò của chính trị. Nhưng thay vì phản ứng nóng vội, cách tiếp cận nên là thảo luận về tương lai của ngành nông nghiệp trong trung và dài hạn”.