Nvidia có thể dẫn trước các hãng chip AI Trung Quốc bao lâu?
Trung Quốc từng là thị trường quan trọng với Nvidia, nhưng gã khổng lồ chip AI Mỹ đang vướng vào căng thẳng địa chính trị và phải đối mặt với sự trỗi dậy của các đối thủ mới.
Nvidia từng “cắm rễ” sâu vào Trung Quốc
Tháng 12.2011, ông Jensen Huang, Giám đốc điều hành Nvidia, bước lên sân khấu tại hội nghị lập trình viên ở thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc với một thông báo mà khi đó ít người hiểu hết tầm quan trọng.
Mặc quần jeans và áo khoác vest đen, Jensen Huang tuyên bố sẽ có một bản cập nhật lớn cho nền tảng CUDA độc quyền của Nvidia. Một phần của CUDA sẽ được mở mã nguồn và dễ sử dụng hơn với các nhà phát triển. Với Jensen Huang, đó là một bước đi chiến lược: Nếu có thể chinh phục các kỹ sư Trung Quốc, ông hy vọng họ sẽ trung thành với Nvidia trong nhiều thập kỷ.
CUDA là nền tảng tính toán song song và mô hình lập trình do Nvidia phát triển.
Khi đó, hoạt động kinh doanh của Nvidia tại Trung Quốc đang bùng nổ. Đây là thị trường lớn nhất của hãng tính theo doanh thu, chiếm 1/3 tổng doanh thu nhờ cộng đồng game trực tuyến khổng lồ và các nhà sản xuất thiết bị điện tử để xuất khẩu. Đầu năm 2021, Nvidia đã mở một phòng nghiên cứu và phát triển tại Thiên Tân, sau khi lắp đặt một siêu máy tính tại phòng thí nghiệm được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn ở cùng thành phố này.
“Trong nhiều năm, Trung Quốc là thị trường trọng yếu mà Nvidia muốn giữ vững, thống trị, tạo ảnh hưởng và hợp tác. Nvidia đã cắm rễ vào những phần then chốt của hệ sinh thái phần mềm-phần cứng tại Trung Quốc theo cách mà các công ty phương Tây khác không làm được”, Paul Triolo, đối tác tại công ty tư vấn chiến lược toàn cầu DGA-Albright Stonebridge Group, nhận định.
Ngày nay, sự cộng sinh đó đang bị đe dọa. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang được triển khai đại trà, định hình lại mọi thứ từ cách con người giao tiếp, làm việc đến cách quân đội chiến đấu, chip Nvidia đã trở thành công cụ mặc cả trong chính trị siêu cường. Tầm quan trọng của chip Nvidia lớn đến mức nó giờ đây nằm trong chương trình nghị sự tại các cuộc đàm phán thương mại Mỹ - Trung, cùng với thuế quan và quyền tiếp cận thị trường.
Hệ quả là Nvidia đang chịu giám sát chặt chẽ. Mỹ coi sự phát triển AI của Trung Quốc là mối đe dọa an ninh quốc gia và cấm Nvidia xuất khẩu chip tiên tiến nhất sang cường quốc châu Á. Trong khi Trung Quốc yêu cầu các công ty trong nước ngừng mua chip AI Nvidia và tăng tốc phát triển các lựa chọn thay thế nội địa.
Trở thành “nhà ngoại giao AI toàn cầu” không chính thức nhờ quy mô và tầm ảnh hưởng của Nvidia, Jensen Huang đang nỗ lực bảo vệ mảng kinh doanh ở Trung Quốc. Ông đã đến Trung Quốc ba lần trong năm nay và đến Washington D.C (thủ đô Mỹ) nhiều hơn để vận động chính sách.
“Để dẫn đầu về công nghệ thì cần có những thị trường lớn”, Jensen Huang nói với báo giới tại Bắc Kinh hồi tháng 7, lập luận rằng nếu Nvidia bị chặn khỏi thị trường Trung Quốc thì điều đó sẽ thúc đẩy sự phát triển của các đối thủ địa phương và có thể khiến Mỹ mất vị thế dẫn đầu AI.
Trung Quốc gặp khó khăn nhưng muốn thoát lệ thuộc Nvidia
Với Trung Quốc, quá trình giảm dần sự phụ thuộc vào GPU (bộ xử lý đồ họa) Nvidia đầy rẫy những phức tạp. Tuy nhiên, các nhà phân tích và người trong ngành tin rằng ngay cả với những khó khăn ban đầu này, ngành công nghiệp AI của Trung Quốc, với gã khổng lồ công nghệ Huawei là trung tâm, cuối cùng sẽ thoát khỏi Nvidia.
"Đó chỉ là vấn đề thời gian. Bất kỳ ai coi thường Huawei và năng lực sản xuất của Trung Quốc đều là những người cực kỳ ngây thơ", Jensen Huang khẳng định.
Ông nhấn mạnh Trung Quốc sở hữu một nửa số nhà nghiên cứu AI của thế giới. Trong khi phương Tây là nơi đầu tiên dùng GPU Nvidia cho tác vụ AI, Trung Quốc mới là quốc gia đầu tiên sử dụng chúng để thương mại hóa hàng loạt hệ thống AI tiên tiến.
Jensen Huang đã dành nhiều thập kỷ xây dựng sự hiện diện của Nvidia tại Trung Quốc, nơi nhiều hãng công nghệ phương Tây khác thất bại. Với ông, mất thị trường Trung Quốc và nguồn nhân lực AI ở đây không chỉ là mất hàng chục tỉ USD doanh thu, mà còn đe dọa tham vọng duy trì ngôi vương chip AI trong nhiều thập kỷ.
“Việc các công ty Trung Quốc chuyển sang sử dụng chip AI Huawei sẽ tạo ra hệ sinh thái đối thủ hoàn chỉnh, được hỗ trợ bởi phần mềm và phần cứng của Huawei. Điều này có thể đe dọa vị thế của Nvidia không chỉ ở Trung Quốc mà còn trên toàn thế giới nếu Huawei và các công ty Trung Quốc khác bắt đầu xuất khẩu AI ra nước ngoài”, ông George Chen, đối tác tại công ty tư vấn chiến lược The Asia Group, bình luận.
Từ game, tiền mã hóa đến AI
Trung Quốc luôn ở tuyến đầu trong mọi làn sóng công nghệ do GPU Nvidia thúc đẩy. Quốc gia này có cộng đồng game thủ lớn nhất thế giới, thị trường ô tô rộng lớn ứng dụng xe tự lái và lực lượng nghiên cứu AI đông đảo.
Trước khi Trung Quốc siết chặt quy định vào năm 2017, nơi đây từng có số thợ đào tiền mã hóa đông đảo nhất. Trong tất cả những hoạt động này, GPU được sử dụng để xử lý các khối lượng công việc đòi hỏi tính toán cao.
Nvidia từng đầu tư mạnh vào Trung Quốc: Mở cơ sở nghiên cứu & phát triển, tài trợ cho công ty khởi nghiệp, tổ chức hackathon, giải eSports, bán siêu máy tính cho các trường đại học. Bằng việc mở mã nguồn một phần của CUDA, Nvidia khuyến khích lập trình viên, gồm cả nhiều người Trung Quốc, đóng góp vào phát triển phần mềm, tạo ra hệ sinh thái gắn chặt với phần cứng công ty.
Hackathon là sự kiện thường kéo dài từ vài giờ đến vài ngày, nơi các lập trình viên, kỹ sư, nhà thiết kế, và đôi khi cả chuyên gia kinh doanh cùng nhau làm việc trong một khoảng thời gian ngắn để phát triển ý tưởng mới, xây dựng nguyên mẫu sản phẩm, giải quyết một bài toán hoặc thử thách cụ thể bằng công nghệ.
Cuối những năm 2000, GPU của Nvidia, thiết kế cho game, rất được ưa chuộng tại Trung Quốc. “Ngành game Trung Quốc bùng nổ cuối những năm 2000, với PC, internet cafe và eSports, tạo ra nhu cầu GPU Nvidia cực lớn”, Chenyu Cui, nhà phân tích cấp cao tại hãng Omdia, cho biết. Từ năm 2009 đến 2010, doanh thu của Nvidia ở Trung Quốc tăng 20%.
Đầu những năm 2010, các thợ đào tiền mã hóa đổ xô mua GPU Nvidia để tăng tốc các phép tính cần thiết tạo ra token.
Sau đó, các thợ đào bitcoin bắt đầu thay thế GPU Nvidia bằng các chip chuyên dụng là ASIC, được thiết kế riêng cho nhiệm vụ này. Tuy nhiên, nhu cầu về GPU Nvidia tiếp tục tăng từ khi tiền mã hóa Ethereum ra mắt vào năm 2015 và sử dụng các thuật toán phức tạp hơn.
Với Nvidia, làn sóng tiền mã hóa ở Trung Quốc vừa là một cơ hội kiếm lời lớn, vừa là một bài toán nan giải. Doanh số tăng vọt, nhưng sự biến động của giá tiền mã hóa lại khiến công ty gặp phải những khó khăn về GPU tồn kho. “Hồi đó Trung Quốc là thị trường lớn nhất của Nvidia nhờ hoạt động đào tiền mã hóa. Thế nhưng, việc đào tiền mã hóa có tính chu kỳ, nên Nvidia gặp rất nhiều vấn đề về GPU tồn kho. Giá cổ phiếu của hãng cũng biến động mạnh”, lãnh đạo cấp cao tại công ty là đối thủ với Nvidia tại Trung Quốc nhớ lại.
Nvidia đã cố gắng ngăn chặn các thợ đào chiếm dụng GPU bằng cách yêu cầu các nhà bán lẻ ưu tiên game thủ, nhưng rồi một thị trường xám sôi động lại xuất hiện. Tại trung tâm thương mại điện tử rộng lớn Hoa Cường Bắc ở thành phố Thâm Quyến, các đại lý đã tinh chỉnh GPU Nvidia dành cho game để tăng cường bộ nhớ và bán chúng cho các thợ đào. Những kỹ năng này sau đó tỏ ra hữu ích với các hãng công nghệ Trung Quốc muốn lách lệnh cấm xuất khẩu GPU Nvidia của Mỹ.
Cuối cùng, sự sụp đổ của tiền mã hóa vào năm 2018, kết hợp với việc Trung Quốc hạn chế loại tiền này, dẫn đến nhu cầu GPU Nvidia từ các thợ đào giảm. Song chẳng bao lâu sau, các công ty AI đã lấp đầy khoảng trống đó.
Năm 2017, Trung Quốc ban hành kế hoạch hành động nhằm trở thành một “siêu cường AI” vào 2030. Làn sóng đầu tư ồ ạt thúc đẩy sự phát triển của các công ty khởi nghiệp AI giám sát tại Trung Quốc như SenseTime, iFlytek và Megvii, vốn thương mại hóa công nghệ thị giác máy tính ở quy mô công nghiệp. Tất cả công ty này đều vận hành bằng GPU Nvidia.
Nhân lực và nguy cơ rò rỉ công nghệ
Ngay từ khi bắt đầu hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc, Nvidia đã rất thận trọng trong việc quyết định mức độ chuyên môn cần bố trí cho các hoạt động tại địa phương. Nvidia hiện có khoảng 4.000 nhân viên ở Trung Quốc, chiếm hơn 10% tổng số nhân sự toàn cầu. Con số này gồm cả nhóm kỹ thuật giúp khách hàng áp dụng công nghệ của Nvidia.
“Chính phủ Trung Quốc yêu cầu Nvidia tuyển kỹ sư ở đây để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường”, một cựu nhân viên cho biết. Nvidia cẩn thận trong việc xây dựng đội ngũ của mình tại Trung Quốc, nhận thức được rằng nhân viên của họ có thể rời đi để thành lập các công ty đối thủ.
Trong lúc Nvidia mở rộng tại Trung Quốc, Mỹ thay đổi thái độ. Năm 2017, xuất hiện các báo cáo về vi phạm nhân quyền ở khu vực Tân Cương. Sự thành công của các công ty thị giác máy tính Trung Quốc, nhiều trong số đó giám sát lao động ở Tân Cương, đã thu hút sự chú ý của các nhà hoạch định chính sách Mỹ. Mối lo ngại ngày càng tăng rằng công nghệ Mỹ đang được sử dụng để đàn áp người Duy Ngô Nhĩ thiểu số.
Các nhà hoạch định chính sách cũng lo rằng Mỹ đang tụt hậu về AI so với Trung Quốc, vốn đã trở thành nước cung cấp bằng sáng chế, công ty khởi nghiệp và nghiên cứu AI lớn nhất.
Từ 2015, Mỹ đưa nhiều trường và trung tâm siêu máy tính Trung Quốc vào danh sách đen thương mại. Năm 2019, Huawei, SenseTime, iFlytek, Hikvision cũng bị đưa vào danh sách đen của Mỹ. Khi các công ty Trung Quốc tìm cách lách lệnh cấm để mua GPU Nvidia, Mỹ tiếp tục siết chặt xuất khẩu.
Năm 2022, chính quyền Biden cấm Nvidia bán GPU hàng đầu sang Trung Quốc. Một năm sau, lệnh cấm mở rộng sang cả phiên bản GPU yếu hơn. Nvidia đáp lại bằng mẫu H20 cho thị trường Trung Quốc tuân thủ luật xuất khẩu, nhưng GPU này cũng bị chính quyền Trump cấm bán hồi tháng 4 trước khi được nới một phần vào tháng 8.
Gần đây, Trung Quốc yêu cầu các hãng công nghệ trong nước dừng mua GPU Nvidia. “Trung Quốc sẽ không thay đổi quan điểm rằng cuối cùng phải dựa vào các công ty nội địa về lâu dài”, George Chen nhận định.
Huawei – đối thủ lớn nhất của Nvidia
Huawei và Cambricon từng thuê TSMC (cũng là đối tác Nvidia) sản xuất chip AI nhưng vì lệnh cấm của Mỹ nên nay buộc phải dựa vào SMIC.
TSMC (Đài Loan) là hãng sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới. SMIC là hãng sản xuất chip theo hợp đồng số 1 Trung Quốc.
Huawei vừa đưa ra lộ trình 3 năm với chip AI mới với dung lượng bộ nhớ được nâng cao và kết nối liên chip được cải thiện. Ngoài ra, gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc đang phát triển GPU thế hệ mới vừa đào tạo mô hình AI vừa hỗ trợ quá trình suy luận.
Về phần mềm, Huawei đang đầu tư nguồn lực để làm cho chip AI của mình hấp dẫn hơn với các nhà phát triển. Tháng trước, công ty đã công bố kế hoạch mở mã nguồn cho nhiều phần mềm CANN hơn. CANN là kiến trúc tính toán dành cho mạng nơ-ron do Huawei phát triển.
Huawei đã đầu tư mạnh vào công nghệ kết nối hàng chục nghìn chip AI của mình trong một cụm máy tính duy nhất, cho phép hãng khắc phục hiệu năng so sánh yếu hơn của từng chip riêng lẻ.
Các công ty AI Trung Quốc như DeepSeek, Alibaba vẫn dựa vào GPU Nvidia cho huấn luyện mô hình. Tuy nhiên, họ đã bắt đầu tối ưu hóa mô hình AI để chạy trên chip Ascend của Huawei. Điều này đặt ra mối đe dọa với Nvidia trên toàn thế giới, do Huawei sở hữu các trung tâm dữ liệu toàn cầu, nơi các nhà phát triển có thể sử dụng để chạy các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc đang ngày càng phổ biến.
Các chuyên gia tin rằng Mỹ khó có thể làm gì để ngăn chặn sự trỗi dậy của Huawei. "Tốc độ chuyển đổi sang các giải pháp thay thế chip Nvidia ở Trung Quốc sẽ không do Jensen Huang hay các quan chức trong Bộ Thương mại Mỹ quyết định", Paul Triolo nói.
Nvidia: Tăng trưởng bùng nổ nhưng lo lắng ở Trung Quốc
Với bối cảnh chính trị chống lại hoạt động kinh doanh của Nvidia tại Trung Quốc, nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi về tương lai của công ty Mỹ ở thị trường này.
Nvidia đang quảng bá các cơ hội tăng trưởng ngoài mảng trung tâm dữ liệu, như sản xuất tiên tiến, robot và xe tự hành. Đây là những lĩnh vực mà các công ty Trung Quốc đang nổi bật. Song đến nay, chúng vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ so với tiềm năng khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu AI.
Nvidia vẫn ghi nhận doanh số bùng nổ ngay cả khi không tính thị trường Trung Quốc. Riêng quý 3/2025, Nvidia được dự báo đạt doanh thu 54 tỉ USD, góp phần vào kỷ lục 206 tỉ USD trong cả năm tài chính. Do đó, khoản thất thu từ 2 - 5 tỉ USD từ doanh số H20 bán sang Trung Quốc trong quý 3/2025 chẳng đáng kể. Nvidia đã ngừng đưa doanh thu từ Trung Quốc vào các dự báo tài chính của mình.
Trong khi lực lượng lao động của Nvidia ở ngoài Trung Quốc đang hưởng lợi từ nhu cầu tăng mạnh (mở rộng thị trường mới, ký kết các hợp đồng lớn), bầu không khí tại Trung Quốc lại kém sôi động hơn nhiều.
“Tâm trạng năm nay chắc chắn đã thay đổi. Trong khi công việc ở nơi khác rất thuận lợi, thì ở Trung Quốc, ai cũng băn khoăn mọi chuyện sẽ đi về đâu. Nếu không còn được phép bán chip ở đây thì chuyện gì sẽ xảy ra với đội ngũ? Dù chưa rõ tình hình sẽ diễn biến thế nào, có một điều rõ ràng là cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung sẽ không biến mất”, một nhân viên Nvidia tại Trung Quốc chia sẻ với trang FT.