Hà Nội: Chiếm dụng đất vàng, núi phế thải bủa vây trường học
Hàng trăm khối phế thải, vật liệu xây dựng và rác thải chất đống quanh một trường học ở phường Hà Đông (TP. Hà Nội), tạo nên cảnh nhếch nhác, ô nhiễm. Dù tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý triệt để.
Trái ngược với kỳ vọng về một khu dân cư mới đạt chuẩn đô thị loại 1, khu đất gần 19ha tại phường Vạn Phúc (quận Hà Đông cũ, nay thuộc phường Hà Đông, TP. Hà Nội) lại trở thành điểm tập kết phế thải xây dựng, vật liệu và rác thải trái phép kéo dài. Thực trạng nhếch nhác này không chỉ lãng phí nguồn lực công, mà còn trực tiếp đe dọa sức khỏe, an toàn của học sinh Trường Mầm non và Tiểu học Vạn Bảo. Trong khi đó, việc xử lý thiếu triệt để từ phía chính quyền địa phương đang khiến dư luận ngày càng bức xúc.
Khu 'đất vàng' Vạn Phúc: Dự án “treo” và sự lãng phí
Dự án Xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu dân cư mới phường Vạn Phúc, do UBND Quận Hà Đông phê duyệt đầu tư từ năm 2014 với tổng mức đầu tư hơn 741 tỉ đồng trên diện tích 18,87ha, là một trong những dự án trọng điểm nhằm giải quyết nhà ở giãn dân, tạo ra một khu dân cư mới theo quy hoạch đô thị tiêu chuẩn loại 1". Dự án được giao cho Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng quận Hà Đông (cũ) làm chủ đầu tư.
Khu đất này tọa lạc ở vị trí đắc địa, giá trị giao dịch đất khu vực này hiện đang dao động từ 250 triệu đồng/m2 đến 300 triệu đồng/m2, xứng đáng được ví là "đất vàng"của Hà Đông.
Thế nhưng, dự án triển khai từ năm 2014 đến năm 2019 thì dừng thi công từ đó cho đến nay. Khu đất với cơ sở hạ tầng đã được xây dựng một phần (cột đèn gãy gập, vỉa hè võng lún, bong tróc), nhiều thửa đất đã được bàn giao cho người dân đưa vào xây dựng và sinh sống. Song vẫn còn nhiều diện tích chưa được bàn giao, bỏ không đã và đang bị chiếm dụng hàng nghìn mét vuông, biến thành nơi tập kết phế thải, vật liệu xây dựng, thậm chí trở thành nơi vứt bỏ rác thải trái phép.
Núi rác và phế thải bủa vây trường học
Trái với mục tiêu xây dựng đô thị tiêu chuẩn, hiện trạng tại khu đất dự án Vạn Phúc là một bức tranh ô nhiễm và hỗn loạn.
Hàng nghìn mét vuông đất dự án, đất dịch vụ, đất cây xanh, vỉa hè bị các tổ chức, cá nhân kinh doanh VLXD chiếm dụng, quây tôn. Khu đất bị biến thành bãi tập kết vật liệu xây dựng hỗn tạp (cát, gạch, xi măng) và phế thải xây dựng quy mô lớn.
Theo phản ánh của người dân, dự án giãn dân Vạn Phúc - Hà Đông (nay thuộc phường Hà Đông Mới), đã được thu hồi đất từ hàng chục năm, hệ thống hạ tầng cơ bản như đường, điện, cống thoát nước đã được xây dựng, tuy nhiên đến nay vẫn chưa được bàn giao hoặc đưa vào sử dụng đúng mục đích. Khu vực bị bỏ hoang, không quản lý, dẫn đến tình trạng người dân và các tổ chức, cá nhân đổ phế liệu xây dựng, tập kết vật liệu xây dựng, vứt xả rác thải, đốt rác.
Việc vi phạm pháp luật về môi trường nói trên, đặc biệt là việc đốt rác thải, nhất là nhựa và các chất độc hại, đã và đang gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, phát tán khói độc, bụi mịn và mùi hôi nồng nặc. Khói độc từ hoạt động đốt rác ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân xung quanh.
Ngoài ra, một số tổ chức/cá nhân đã tự ý tận dụng khu hạ tầng này làm nơi kinh doanh vật liệu xây dựng, tập kết cát, đá, xi măng... gây nên tình trạng bụi bẩn nghiêm trọng. Xe tải nặng, máy xúc hoạt động liên tục, gây tiếng ồn lớn, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn và làm hư hại đường sá xung quanh. Không có biển cảnh báo, rào chắn hay giám sát tại khu vực này, dẫn đến môi trường sống của người dân xung quanh bị xâm hại nặng nề, mất an toàn, mất mỹ quan đô thị và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
Tình trạng này có thể tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp, tim mạch, thậm chí là ung thư.
Mối họa với hàng trăm học sinh
Những bãi tập kết này nằm bao quanh trực tiếp Trường Tiểu học Vạn Bảo và Trường Mầm non Vạn Bảo. Bên trong các khu đất đã được các tổ chức, cá nhân tự ý quây tôn chiếm dụng luôn túc trực 3-4 máy múc lớn nhỏ, xe nâng, xe điện tự chế, xe tải… liên tục hoạt động. Đáng nói là các xe chở vật liệu không che chắn hoạt động ầm ầm suốt cả ngày, ngay cả khi các học sinh tan trường khiến cát, bụi, gạch rơi tung tóe khắp tuyến đường. Bụi bặm và tiếng ồn này ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập, ăn nghỉ của thầy cô và học trò.
Các chủ kinh doanh chiếm toàn bộ vỉa hè để chất chồng gạch cao quá đầu người kéo dài cả tuyến. Người dân, đặc biệt là phụ huynh và học sinh, buộc phải đi bộ dưới lòng đường, đối diện nguy cơ tai nạn giao thông tại khu vực có lưu lượng phương tiện đông đúc.
Sai phạm tồn tại lâu do thiếu xử lý triệt để
Sự tồn tại kéo dài của sai phạm này gây bức xúc tột độ. Ông L.T.V, một người dân sống tại Vạn Phúc bày tỏ: "Ngày trước, chúng tôi xây nhà chỉ cần đổ cát, tập kết vật liệu xây dựng ra đường là có lực lượng chức năng của phường, quận xuống nhắc nhở. Thế nhưng không hiểu sao, toàn bộ vỉa hè, đất cây xanh, đất dự án bị chiếm dụng làm bãi tập kết vật liệu xây dựng trong suốt thời gian dài mà không bị xử lý?"
Thậm chí, việc các hạng mục dự án xuống cấp, hư hỏng do xe tải trọng lớn ra vào và hoạt động tập kết nguyên vật liệu khiến người dân đặt câu hỏi về sự lãng phí tiền ngân sách và đặt nghi vấn: "Sai phạm mà không bị xử lý, phải chăng đang có sự bao che cho sai phạm?”
Trách nhiệm chính thuộc về Ban quản lý dự án Đầu tư xây dựng quận Hà Đông (chủ đầu tư) và UBND Phường Vạn Phúc/Hà Đông (đơn vị quản lý địa bàn), 2 đơn vị này nay thuộc phường Hà Đông, TP.Hà Nội.
Chỉ đạo nhiều, xử lý ít: Sự bất lực của chính quyền
Vấn đề sai phạm tại khu đất dự án Vạn Phúc đã được UBND Thành phố Hà Nội có văn bản chỉ đạo UBND quận Hà Đông giải quyết dứt điểm. Quận Hà Đông sau đó cũng có văn bản chỉ đạo các đơn vị liên quan (Ban quản lý đầu tư xây dựng, Phòng quản lý đô thị, Đội quản lý trật tự xây dựng, UBND phường Vạn Phúc cũ) xử lý.
Gần đây nhất, trước phản ánh của công dân, đại diện Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị - UBND phường Hà Đông (sau khi sáp nhập) đã có thông báo kết quả. Cơ quan này thừa nhận: Phần hạ tầng cơ bản đã hoàn thành nhưng chưa được BQLDA nghiệm thu bàn giao lại cho phường quản lý (tạo kẽ hở pháp lý). Lợi dụng đất trống và ngày nghỉ, thời gian đêm tối không có đèn chiếu sáng, một số người dân thiếu ý thức đổ trộm rác thải, phế liệu.
Phường Hà Đông cho biết đã xây dựng kế hoạch tăng cường công tác, và cụ thể từ ngày 28.7.2025 đã chỉ đạo dọn toàn bộ phế thải, rác thải, cắm biển báo cấm đổ rác.
Thế nhưng ghi nhận của Phóng viên Một Thế Giới trong ngày 2.10.2025, các xe nâng, xe tự chế chở phế thải về đổ tại đây cùng máy xúc vẫn hoạt động xúc gom phế thải, chất “cao thành núi”. Phóng viên Một Thế giới sau đó đã phản ánh tới Công an phường Hà Đông.
Lực lượng Công an phường Hà Đông đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường, lập biên bản. Đáng nói, ngay cả khi lực lượng công an phường đang có mặt tại hiện trường, một số người vẫn ngang nhiên chở vật liệu xây dựng, phế thải về đây để đổ. Hành vi này như ngang nhiên thách thức pháp luật và các cơ quan chức năng.
Tình trạng đất công bị chiếm dụng, gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường sống và môi trường giáo dục kéo dài tại phường Vạn Phúc nay là phường Hà Đông là minh chứng rõ ràng cho sự lỏng lẻo trong quản lý, thiếu kiên quyết của chính quyền cấp cơ sở và chủ đầu tư dự án. UBND Phường Hà Đông và các cơ quan liên quan cần xem xét tháo gỡ vướng mắc để dự án tiếp tục triển khai đưa vào sử dụng, đạt được mục tiêu ban đầu. Đồng thời, cần xử lý nghiêm minh, dứt điểm, minh bạch các sai phạm trong quản lý và sử dụng đất đai, trả lại môi trường học tập sạch sẽ và an toàn cho hàng nghìn học sinh tại Trường Mầm non và Tiểu học Vạn Bảo.