OpenAI và Meta - 2 lựa chọn đối lập

Hai công ty Mỹ này không chỉ đại diện cho hai thế hệ khác nhau của Thung lũng Silicon, mà còn thể hiện hai phong cách hoàn toàn đối lập trong việc tạo ra sản phẩm. Trong khi công ty khởi nghiệp OpenAI luôn đau đáu câu hỏi: “Ý tưởng mới nào có thể định hình tương lai?”, gã khổng lồ công nghệ Meta Platforms lại nổi tiếng với chiến thuật “đi sau, sao chép hoặc mua lại những gì đang thành công”.

Điều thú vị là cả hai chiến lược đều từng mang lại những thành công lớn. Song nếu nhìn kỹ vào bức tranh công nghệ hôm nay, tôi thấy rõ một điều: OpenAI đang cố gắng mở lối đi riêng bằng những ý tưởng nguyên bản, còn Meta Platforms ngày càng bị gắn mác “kẻ sao chép khổng lồ” dù vừa chiêu mộ hàng chục nhân tài AI trị giá hàng tỉ USD từ nhiều đối thủ, gồm cả OpenAI.

OpenAI đã thực sự thổi bùng trí tưởng tượng toàn cầu về trí tuệ nhân tạo (AI) trong ba năm qua. Từ một phòng thí nghiệm nghiên cứu AI phi lợi nhuận ít người biết tới, OpenAI đã nhanh chóng trở thành trung tâm của ngành công nghệ với ChatGPT - chatbot khiến cả thế giới thay đổi cách nghĩ về AI. Cách OpenAI vận hành không giống bất cứ công ty nào khác: Không chỉ tạo ra công nghệ mới mà còn liên tục tìm kiếm những ý tưởng chưa từng có tiền lệ để biến AI thành trải nghiệm thực sự gắn liền với đời sống hàng ngày. Như Nick Turley, trưởng bộ phận ChatGPT, từng nói: Nếu muốn thành công ở OpenAI, bạn cần có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo và tự xây đường đi của mình.

Ông khẳng định OpenAI không thể lặp lại sản phẩm hoặc tính năng đã được phát triển bởi các gã khổng lồ công nghệ như Instagram, Google hay một hãng nào đó vốn nổi tiếng với công cụ năng suất: “Không có hình mẫu nào cho những gì chúng tôi đang xây dựng. Bạn không thể sao chép một thứ đã tồn tại”.

Ở phía bên kia là Meta Platforms - đế chế truyền thông xã hội khổng lồ của Mark Zuckerberg. Meta Platforms phát triển mạnh mẽ bằng lối đi khác OpenAI: Biết sao chép nhanh và mua lại đúng lúc. Từ Instagram đến WhatsApp, Reels đến Vibes, lịch sử Meta Platforms in đậm dấu ấn “người theo sau thần tốc” hơn là “kẻ khai phá tiên phong”.

Sự đối lập này có thể là điểm nhấn lớn nhất của bức tranh toàn cảnh của ngành công nghệ ngày nay: Một bên là công ty khởi xướng xu hướng, sẵn sàng mạo hiểm; một bên là gã khổng lồ đã quen tận dụng nguồn lực sẵn có để nhân rộng ý tưởng từ nơi khác.

Hai triết lý trái ngược

Tháng 11.2022, khi phát hành ChatGPT, OpenAI vẫn là cái tên xa lạ với hầu hết dân công nghệ. Chỉ sau 60 ngày, ChatGPT đạt 100 triệu người dùng hoạt động hàng tháng và trở thành ứng dụng phát triển nhanh nhất lịch sử internet, giúp OpenAI nổi tiếng toàn cầu. Hiện nay chatbot AI này đã có hơn 700 triệu người dùng.

Điều đáng nói là trước đó, chatbot vốn không phải ý tưởng mới, khi Siri, Alexa hay Google Assistant đều xuất hiện từ lâu. Thế nhưng, OpenAI làm được điều mà các hãng khác chưa thực hiện được: Biến chatbot thành trợ lý có thể trò chuyện tự nhiên, viết lách, lập trình, tư vấn và có cảm giác như sở hữu trí tuệ giống con người.

Điều này cho thấy bản chất của OpenAI: Không chỉ chạy theo xu hướng mà luôn tìm cách làm khác đi, độc đáo hơn. GPT, dòng mô hình ngôn ngữ lớn đứng sau ChatGPT, chính là “chìa khóa vàng” để mở ra cả ngành công nghiệp AI tạo sinh.

Không dừng lại ở ChatGPT, OpenAI tiếp tục trình làng những ý tưởng khác biệt. Sora, ứng dụng mạng xã hội dựa trên video do AI tạo ra, là ví dụ mới nhất. Thay vì chỉ xem và đăng video quay sẵn, người dùng có thể chèn hình ảnh bản thân và bạn bè vào bối cảnh ảo do AI dựng nên để tạo video deepfake rất dễ dàng. Đây không chỉ là tính năng thú vị mà là mang đến tầm nhìn mới có thể biến Sora thành “ChatGPT trong lĩnh vực cho video”.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi thị trường video ngắn đang bị TikTok và YouTube Shorts thống trị. Thay vì sao chép ý tưởng từ TikTok như Meta Platforms, Google hay một số công ty, OpenAI chọn một hướng đi hoàn toàn khác: Dùng AI để tái định nghĩa video ngắn. Đó là tinh thần khai phá, dám nghĩ dám thử nghiệm.

Không ngạc nhiên khi Sora nhận được lời khen của nhiều chuyên gia công nghệ.

Trong khi đó, Meta Platforms dù có hàng tỉ người dùng nhờ sở hữu Facebook, Instagram, Threads và WhatsApp nhưng vẫn chưa phát triển được một sản phẩm AI nào có sức lan tỏa đại chúng như ChatGPT. Dù tích hợp nhiều chatbot AI nhỏ vào Facebook Messenger hay Instagram, chúng vẫn chỉ là tính năng bổ trợ, chưa bao giờ trở thành sản phẩm trung tâm.

Gần đây, Meta Platforms giới thiệu nền tảng video AI mang tên Vibes nhưng bị nhiều doanh nhân công nghệ chê bai thậm tệ, thậm chí gọi là rác AI.

Dù là sản phẩm được đội ngũ ưu tú thuộc đơn vị siêu trí tuệ Meta Superintelligence Labs phát triển, với Giám đốc AI là Alexandr Wang đứng đầu, Vibes không tạo ấn tượng vì chỉ hiển thị những video ngẫu nhiên do AI tạo, thiếu sự gắn kết cá nhân. Sora lại chạm đúng nhu cầu sâu xa của người dùng: Được nhìn thấy bản thân và bạn bè trong nội dung video, chứ không chỉ xem nội dung xa lạ.

Việc Meta Platforms, công ty mạng xã hội thành công nhất lịch sử, không hiểu điều này, còn OpenAI lại có, thật sự đáng chú ý.

Từ lâu, Meta Platforms được biết đến bởi những thương vụ mua lại hoặc sao chép ý tưởng thần tốc. Khi thấy Instagram nổi lên với ảnh vuông và bộ lọc, Facebook (nay là Meta Platforms) nhanh chóng mua lại giá 1 tỉ USD vào tháng 4.2012. Khi WhatsApp vươn lên thành ứng dụng nhắn tin hàng đầu, Facebook bỏ ra 19 tỉ USD để thâu tóm nó vào tháng 2.2014. Thấy Snapchat thu hút giới trẻ với Stories, Instagram và Facebook liền tạo ra sản phẩm y hệt. Sau khi TikTok bùng nổ nhờ video ngắn, Meta Platforms liền tung ra Reels.

Nói cách khác, với nguồn lực khổng lồ, Meta Platforms không thiếu khả năng mở rộng quy mô sản phẩm nhờ dựa trên ý tưởng người khác, nhưng lại thiếu sự “khai phá từ con số 0”.

Ai sẽ thắng?

Câu hỏi lớn được đặt ra: OpenAI hay Meta Platforms sẽ thắng trong cuộc đua AI? Công ty khai phá ý tưởng độc lạ nhưng kèm theo nguy cơ thất bại, hay gã khổng lồ sao chép nhưng thiếu sự đột phá?

Một điểm đáng chú ý là OpenAI, công ty khởi nghiệp AI số 1 thế giới, hiện chưa lao vào mảng quảng cáo - mô hình đem lại phần lớn doanh thu cho Meta Platforms. Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, nhiều lần bày tỏ sự khó chịu với quảng cáo, coi đó là một sự “lệch pha” giữa lợi ích công ty và người dùng. Ông khẳng định OpenAI không thiết kế ứng dụng của mình theo cách câu kéo người dùng dành thật nhiều thời gian lướt bảng tin như các mạng xã hội thường làm và nguồn thu hiện tại chỉ đến từ việc thu phí khi người dùng tạo thêm video hoặc dùng bản ChatGPT trả phí.

Song để cạnh tranh với Meta Platforms và Google, OpenAI sẽ phải đối diện với câu hỏi khó: Có đủ tiền trang trải cho các kế hoạch tham vọng trị giá hàng trăm tỉ USD nếu không có các nhà đầu tư như Microsoft hay Nvidia?

Ở khía cạnh này, Meta Platforms có lợi thế rõ ràng vì sở hữu cỗ máy kiếm tiền trơn tru từ quảng cáo. Đây là yếu tố giúp công ty mẹ Facebook sống khỏe, còn OpenAI đang phải tìm ra những mô hình kinh doanh mới.

Trong ngắn hạn, Meta Platforms không bị bỏ lại quá xa so với các công ty AI hàng đầu như OpenAI hay Google, nhờ nguồn tiền dồi dào từ quảng cáo cùng đội ngũ nhân tài AI đang hướng đến mục tiêu phát triển siêu trí tuệ cá nhân cho người. Song về dài hạn, nếu thế giới công nghệ bước sang kỷ nguyên mà phần lớn người dùng đòi hỏi trải nghiệm hoàn toàn mới lạ, lợi thế có thể sẽ thuộc về hãng thực hiện được những điều khác biệt như OpenAI, với điều kiện “cha đẻ ChatGPT và Sora” phải đủ nguồn lực để duy trì hoạt động.

Cần chú ý là OpenAI vừa đạt được mức định giá 500 tỉ USD, trở thành công ty tư nhân giá trị nhất thế giới và có khả năng sẽ niêm yết công khai trong tương lai không xa.

AI hiện nay là cuộc đua “đốt tiền” với quy mô chưa từng có để xây dựng trung tâm dữ liệu, phát triển chip chuyên dụng, đầu tư vào điện toán đám mây, thuê nhân tài AI hàng đầu… Tất cả điều này đều cần hàng chục đến hàng trăm tỉ USD.

Khi niêm yết, OpenAI có thể huy động trực tiếp từ thị trường công khai, thay vì chỉ phụ thuộc vào các vòng gọi vốn tư nhân hay sự hỗ trợ của Microsoft hay Nvidia. Nguồn vốn mới này giúp OpenAI rút ngắn khoảng cách về hạ tầng với các các hãng công nghệ lớn có nguồn lực dồi dào như Meta Platforms, Google hay Amazon.

Sơn Vân