Giải Nobel Hòa bình vào tay một phụ nữ Venezuela, ông Trump bị hụt
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hụt giải Nobel Hòa bình bởi nó vào tay một phụ nữ Venezuela, và Na Uy đang lo ngại phản ứng từ người đứng đầu Nhà Trắng.
Lúc 11 giờ trưa 10.10 (giờ địa phương), Ủy ban Nobel Na Uy chính thức tuyên bố trao Giải Nobel Hòa bình năm 2025 cho bà Maria Corina Machado, “vì những nỗ lực bền bỉ trong việc thúc đẩy quyền dân chủ cho người dân Venezuela”.
Sinh năm 1967 tại thủ đô Caracas, bà Maria Corina Machado tốt nghiệp kỹ sư công nghiệp trước khi bước vào chính trường. Năm 2002, bà sáng lập Súmate, một tổ chức tình nguyện hướng tới việc thúc đẩy bầu cử tự do và quyền chính trị của người dân Venezuela.
Kết quả này khá bất ngờ, vì trước đó Nina Græger - Giám đốc Viện Nghiên cứu hòa bình Oslo (PRIO) cho biết những ứng viên sáng giá nhất năm nay có thể là: Tổ chức Phòng phản ứng khẩn cấp Sudan, Ủy ban Bảo vệ nhà báo (CPJ) và Liên minh Phụ nữ quốc tế vì hòa bình và tự do (WILPF).
Vì sao ông Trump hụt giải?
Năm nay, Giải Nobel Hòa bình nhận được 338 đề cử, trong đó có 244 cá nhân và 94 tổ chức - con số tăng đáng kể so với 286 đề cử năm 2024. Đây cũng là một trong những năm có số lượng ứng viên cao nhất trong lịch sử hơn một thế kỷ của giải thưởng danh giá này.
Theo quy định của Quỹ Nobel, danh sách các đề cử được giữ kín trong 50 năm, nhằm đảm bảo tính độc lập, khách quan và công bằng tuyệt đối của quá trình xét chọn.
Trước khi kết quả được công bố, dư luận quốc tế từng dấy lên nhiều bàn luận khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục khẳng định ông xứng đáng nhận Giải Nobel Hòa bình, với lý do là vai trò trung gian trong sáng kiến hòa bình Gaza. Tuy nhiên, Ủy ban Nobel Na Uy đã đưa ra quyết định cuối cùng hồi đầu tuần, trước khi có thỏa thuận ngừng bắn và trao trả con tin - giai đoạn đầu tiên của kế hoạch do ông Trump đề xuất, được công bố vào hôm thứ tư 8.10.
Dựa trên thời điểm đưa ra quyết định và thành phần của ủy ban độc lập gồm 5 thành viên, hầu hết các chuyên gia về Nobel và giới quan sát Na Uy đều tin rằng khả năng ông Trump được giải là rất thấp. Điều này khiến nhiều người ở Oslo lo ngại về phản ứng của ông Trump khi bị công khai “phớt lờ” trong một sự kiện quốc tế lớn như vậy.
Kristian Berg Harpviken, Giám đốc Viện Nobel Na Uy, xác nhận rằng quyết định đã được thông qua trong phiên họp gần nhất của Ủy ban Nobel hôm thứ hai 6.10. Ông cho biết các quyết định của ủy ban hoàn toàn phi chính trị, dù việc quốc hội Na Uy chỉ định các thành viên của ủy ban theo đúng di chúc của Alfred Nobel - người sáng lập giải thưởng, đôi khi khiến nhiều người hiểu lầm.
Harpviken nói: “Tôi có thể khẳng định ủy ban hoạt động hoàn toàn độc lập. Tuy nhiên, chính Alfred Nobel đã khiến mọi việc phức tạp hơn khi quy định rằng các thành viên phải do quốc hội bổ nhiệm. Đó là điều chúng tôi không thể thay đổi”.
Na Uy lo ngại phản ứng của ông Trump
Bà Kirsti Bergsto, lãnh đạo đảng Cánh tả xã hội Na Uy, kiêm người phát ngôn về đối ngoại, cho rằng Na Uy cần phải “chuẩn bị cho mọi tình huống”. Bergsto cũng nhấn mạnh rằng Ủy ban Nobel là một cơ quan hoàn toàn độc lập, chính phủ Na Uy không có vai trò nào trong việc lựa chọn người đoạt giải. Bà nhận định: “Nhưng tôi không chắc ông Trump hiểu điều đó. Chúng ta phải chuẩn bị cho mọi điều có thể xảy ra từ ông ấy”.
Ông Trump từ lâu đã liên tục bày tỏ mong muốn nhận Giải Nobel Hòa bình, vốn từng được trao cho người tiền nhiệm Barack Obama năm 2009 vì “những nỗ lực phi thường trong việc củng cố ngoại giao quốc tế và hợp tác giữa các dân tộc”.
Tháng 7 vừa qua, ông Trump được cho là đã gọi điện cho ông Jens Stoltenberg, Bộ trưởng Tài chính Na Uy (đồng thời là cựu Tổng thư ký NATO), để hỏi về giải Nobel. Tại Liên Hiệp Quốc hồi tháng trước, ông Trump còn tuyên bố rằng ông đã “chấm dứt 7 cuộc chiến không hồi kết”, đồng thời nói với các nhà lãnh đạo thế giới rằng “Ai cũng nói tôi xứng đáng nhận Giải Nobel Hòa bình”.
Nhà bình luận Harald Stanghelle thì cho rằng nếu ông Trump tức giận vì không được trao giải, ông có thể trả đũa bằng việc áp thuế, yêu cầu tăng đóng góp của NATO, hoặc thậm chí tuyên bố Na Uy là kẻ thù.
Stanghelle nói: “Ông Trump rất khó đoán. Tôi không muốn dùng từ "sợ hãi", nhưng rõ ràng đây có thể là một tình huống đầy thách thức. Rất khó để giải thích cho ông Trump, hoặc cho nhiều quốc gia khác, rằng Ủy ban Nobel hoàn toàn độc lập, bởi họ không tôn trọng khái niệm đó”.
Giải Nobel là giải thưởng quốc tế danh giá được thành lập vào năm 1901 dựa trên di sản của nhà phát minh và doanh nhân Thụy Điển Alfred Nobel. Giải được trao hằng năm cho những cá nhân hoặc tổ chức có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực Y sinh học, Hóa học, Vật lý, Văn học và Hòa bình.
Đến năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Sveriges Riksbank) thiết lập thêm Giải thưởng Khoa học kinh tế tưởng niệm Alfred Nobel, thường gọi là Giải Nobel Kinh tế, nhằm tôn vinh những công trình nghiên cứu có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực kinh tế học.