Phút sinh tử ở đảo ngọc: Hai người đột quỵ thoát ‘cửa tử’ ngoạn mục nhờ bác sĩ Chợ Rẫy

Cuộc đua sinh tử trên đảo ngọc

Liên tiếp trong những ngày đầu tháng 10.2025, Trung tâm Y tế Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) đã tiếp nhận 2 bệnh nhân đột quỵ nguy kịch.

Trường hợp thứ nhất là ông N.V.T. (70 tuổi) được chuyển đến cấp cứu trong tình trạng lơ mơ, liệt nửa người trái, chỉ số đánh giá đột quỵ (NIHSS) 18 điểm – mức độ rất nặng, có nguy cơ tử vong cao.

Người nhà kể lại, chỉ khoảng một giờ trước, ông đang bán hàng thì đột ngột lơ mơ, ngã quỵ, không thể nói, nửa người bất động. “Lúc đó chúng tôi sợ lắm, chỉ biết đưa ông vào viện thật nhanh,” người thân kể lại.

Bác sĩ trực nhận định ngay đây là trường hợp đột quỵ thiếu máu não cấp – tức dòng máu lên não bị tắc nghẽn, khiến tế bào thần kinh chết dần chỉ sau vài phút. Vấn đề là Phú Quốc cách đất liền hơn 120km, không thể chuyển bệnh nhân về các trung tâm can thiệp trong “thời gian vàng” – 4,5 giờ sau khi khởi phát triệu chứng.

Nhưng rất may, tại thời điểm đó, đội bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy đang có mặt thường trực ở Trung tâm Y tế Phú Quốc, trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ chuyên môn và đào tạo kỹ thuật. Cuộc hội chẩn online giữa hai đơn vị được thiết lập ngay lập tức.

Sau khi chụp CT sọ não, kết quả cho thấy chưa có tổn thương xuất huyết – phù hợp với thể đột quỵ thiếu máu não cấp, có thể chỉ định thuốc tiêu sợi huyết. Đây là phương pháp đặc biệt giúp “làm tan cục máu đông”, tái thông mạch máu bị tắc nếu được tiêm trong khung giờ vàng.

BSCK2 Phạm Thanh Việt -Phó Giám đốc phụ trách điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy nhớ lại: “Chúng tôi hội chẩn và quyết định triển khai ngay tại Phú Quốc. Không thể chờ đợi thêm”.

Dưới sự hướng dẫn trực tuyến của ekip Chợ Rẫy, kíp trực tại Trung tâm Y tế Phú Quốc thực hiện quy trình cấp cứu chuẩn quốc gia: đánh giá thần kinh, xét nghiệm nhanh, loại trừ xuất huyết, rồi truyền thuốc tiêu sợi huyết tĩnh mạch theo phác đồ.

Khoảng 60 phút sau, bệnh nhân tỉnh táo hơn, sức cơ cải thiện, chỉ số NIHSS giảm từ 18 còn 14 điểm – một tín hiệu tích cực. Sáng hôm sau, ông được chuyển vào Bệnh viện Chợ Rẫy bằng máy bay để tiếp tục điều trị chuyên sâu. Tại đây, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị nhồi máu não cấp trên nền rung nhĩ và tăng huyết áp lâu năm – những yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ.

Sau 6 ngày điều trị tích cực, các chỉ số sinh tồn của bệnh nhân ổn định. Ông được cho xuất viện về địa phương để tiếp tục tập vật lý trị liệu, phục hồi sức cơ.

“Dù chưa hồi phục hoàn toàn, nhưng nếu không có xử trí khẩn tại Phú Quốc, bệnh nhân có thể tử vong ngay trong ngày đầu,” bác sĩ Việt khẳng định.

Trường hợp còn lại là anh L.V.Q.(49 tuổi) vào viện trong tình trạng yếu nửa người trái, méo miệng, nói đớ. Thân nhân cho biết triệu chứng khởi phát khoảng hai giờ trước nhập viện. Các bác sĩ ở đây nhận định: “Đây là ca đột quỵ thiếu máu não cấp, giờ thứ hai, hoàn toàn trong thời gian vàng”.

Ngay lập tức, ekip cấp cứu của Trung tâm Y tế Phú Quốc phối hợp với các bác sĩ Chợ Rẫy đang túc trực, tiến hành chụp CT khẩn, xác định không có xuất huyết và chỉ định truyền thuốc tiêu sợi huyết.

Hai giờ sau khi tiêm, sức cơ nửa người trái cải thiện rõ rệt. Sau 18 giờ, bệnh nhân phục hồi hoàn toàn, chỉ số NIHSS về 0 điểm – nghĩa là không còn di chứng thần kinh. Anh Q. tỉnh táo, đi lại, nói chuyện bình thường, được cho xuất viện trong ngày. Đây là một trong những ca hồi phục nhanh nhất mà y tế Phú Quốc từng ghi nhận.

“Chúng tôi rất xúc động. Bệnh nhân như trở về từ cõi chết. Ca này giúp khẳng định rằng tuyến cơ sở hoàn toàn có thể xử trí đột quỵ hiệu quả nếu được đào tạo bài bản và có sự hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên”, BSCK2 Trầm Minh Toàn- Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Chợ Rẫy nói.

Sẽ thành lập trung tâm đột quỵ tại Phú Quốc

Cả hai bệnh nhân đều được điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết tĩnh mạch, cùng thời gian vàng, cùng ekip phối hợp – nhưng kết quả lại khác biệt rõ: một người hồi phục hoàn toàn, người kia cải thiện một phần.

Bác sĩ Trầm Minh Toàn lý giải: “Có thể bệnh nhân đầu tiên bị tắc hẹp mạch máu lớn, hoặc xơ vữa nhiều, nên thuốc chỉ làm tan một phần cục máu đông. Với trường hợp này, nếu có hệ thống DSA để can thiệp lấy huyết khối thì kết quả sẽ khả quan hơn nhiều.”

Hiện tại, Trung tâm Y tế Phú Quốc chưa có hệ thống DSA (Digital Subtraction Angiography) – thiết bị cho phép can thiệp mạch máu não trực tiếp để gắp bỏ cục huyết khối. “Trong nhiều trường hợp, thuốc tiêu sợi huyết chỉ là bước đầu. Nếu mạch lớn tắc, cần phải lấy huyết khối cơ học để tái thông hoàn toàn dòng máu. Đây là lý do chúng tôi kiến nghị thành lập trung tâm đột quỵ và can thiệp mạch máu ngay tại Phú Quốc,” ông Toàn cho biết.

Theo bác sĩ Việt với đặc thù địa lý, việc vận chuyển bệnh nhân từ Phú Quốc về đất liền là một hành trình gian nan. Trong điều kiện lý tưởng, chuyến bay cấp cứu từ Phú Quốc đến TP.HCM mất khoảng 1,5 giờ. Nhưng từ lúc khởi phát đến khi vào phòng can thiệp, thường mất ít nhất 6–7 giờ – vượt xa giới hạn thời gian vàng.

“Có những trường hợp, khi chúng tôi tiếp nhận tại Chợ Rẫy, bệnh nhân đã qua giai đoạn can thiệp tối ưu. Mọi biện pháp lúc đó chỉ mang tính duy trì,” bác sĩ Việt chia sẻ.

Sau thành công bước đầu, Bệnh viện Chợ Rẫy đề xuất Trung tâm Y tế Phú Quốc thành lập Trung tâm Đột quỵ và Can thiệp mạch máu. Đây sẽ là cơ sở đầu tiên tại vùng biển đảo có khả năng xử trí cả đột quỵ não và bệnh lý tim mạch cấp.

Theo kế hoạch sơ bộ, trung tâm này sẽ gồm ba khu vực chính: Khoa Cấp cứu – Can thiệp mạch máu não – Hồi sức thần kinh.

Khi đi vào hoạt động, nơi đây có thể tiếp nhận và xử trí tức thì các ca đột quỵ trong vòng 1–2 giờ kể từ khi khởi phát, thay vì phải chờ vận chuyển đến đất liền như trước.

“Đây là bước tiến lớn không chỉ với Phú Quốc mà còn với hệ thống y tế Việt Nam. Chúng tôi muốn biến đảo xa thành nơi mà người dân được cứu sống ngay trên quê hương mình”, bác sĩ Toàn chia sẻ.

Câu chuyện 2 bệnh nhân đột quỵ ở Phú Quốc không chỉ là thành công lâm sàng, mà còn thể hiện mô hình “liên kết y tế đa tầng” đang được Chợ Rẫy triển khai.

Đến nay, Bệnh viện Chợ Rẫy đã hỗ trợ nhiều cơ sở ở các tỉnh miền Trung và Tây Nam Bộ triển khai phác đồ đột quỵ cấp cứu, giúp hàng trăm bệnh nhân thoát khỏi tử thần.

Thông qua hệ thống hội chẩn từ xa, chuyển giao quy trình cấp cứu, hỗ trợ chuyên môn 24/7, các bác sĩ tuyến cơ sở có thể xử lý tình huống khẩn ngay cả khi ở xa hàng trăm cây số.

“Đây là hướng đi tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số y tế. Khoảng cách địa lý không còn là rào cản sinh tử nếu hệ thống được kết nối đồng bộ,” bác sĩ Việt nói.

Hồ Quang