Dữ liệu, AI, bán dẫn: trụ cột phát triển TP.HCM
Sáng 15.10, trong ngày làm việc thứ hai của Đại hội Đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ I nhiệm kỳ 2025–2030, tham luận của Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lâm Đình Thắng xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là trụ cột tăng trưởng của thành phố giai đoạn tới.
Mở cơ chế, hút vốn, rút ngắn thủ tục cho công nghệ
Trong tham luận trình bày sáng 15.10, ông Lâm Đình Thắng, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, nhấn mạnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã chứng minh vai trò động lực trong phát triển kinh tế của thành phố thời gian qua.
Từ nền tảng đó, thành phố đặt ra nhóm mục tiêu và giải pháp mang tính đột phá cho chặng đường 2025–2030, tập trung vào thể chế, không gian thử nghiệm, thu hút đầu tư chiến lược và kiến tạo hệ sinh thái công nghệ gắn với nhu cầu thực tiễn của đô thị lớn.
Một kết quả đáng chú ý là chỉ trong 6 tháng của năm 2025, TP.HCM đã thu hút 1,6 tỉ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực khoa học và công nghệ, tương đương khoảng 40 phần trăm tổng vốn FDI của thành phố cùng kỳ. Con số này phản ánh tác động của chuỗi cải cách mà thành phố đã theo đuổi bền bỉ.
Trên phương diện thể chế, TP.HCM kiên trì xây dựng các chính sách đặc thù nhằm thu hút nhân tài và dòng vốn chất lượng cao, bao gồm hỗ trợ tài chính không hoàn lại cho hoạt động đổi mới sáng tạo, ưu đãi về tiền lương và tiền công, đồng thời hình thành những trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế để nâng năng lực nghiên cứu và chuyển giao công nghệ tại chỗ.
Cải cách thủ tục hành chính là mũi nhọn khác. Thành phố đã rà soát và cắt giảm gần 300 thủ tục liên quan đến sản xuất kinh doanh, tương đương hơn 1.900 ngày làm việc. Việc tinh gọn quy trình giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, rút ngắn thời gian đưa dự án vào triển khai và tạo rõ tín hiệu thân thiện với nhà đầu tư.
Cùng lúc, các tổ công tác chuyên trách được thành lập để hỗ trợ trực tiếp nhà đầu tư chiến lược, kịp thời tháo gỡ vướng mắc kỹ thuật và pháp lý phát sinh trong quá trình thực hiện dự án, qua đó duy trì nhịp độ giải ngân và tiến độ triển khai. Nhờ cách tiếp cận đồng bộ, hiện TP.HCM có hơn 140 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đứng thứ hai cả nước về số lượng.
Trên trục mục tiêu đến năm 2030, thành phố định hướng đưa kinh tế số chiếm 30 đến 40 phần trăm GRDP; xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo lọt nhóm 100 thành phố năng động nhất toàn cầu; đồng thời có ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Để đạt những cột mốc này, TP.HCM dự kiến mở rộng không gian thử nghiệm cho công nghệ mới gắn với Khu công nghệ cao và các khu chức năng, từ đó tạo chuỗi liên kết nghiên cứu – thử nghiệm – thương mại hóa diễn ra liên tục.
Mô hình hợp tác công – công được nghiên cứu theo cơ chế đặc thù nhằm sử dụng ngân sách thành phố đầu tư trực tiếp cho các trường đại học trên địa bàn, tăng năng lực phòng thí nghiệm trọng điểm, mở rộng cơ sở dữ liệu nghiên cứu dùng chung và thúc đẩy chuyển giao công nghệ có địa chỉ.
Đáng chú ý, định hướng thu hút nhà đầu tư chiến lược trong công nghệ được đặt ngang hàng với cải cách thể chế. Theo thông tin chia sẻ tại đại hội, Tập đoàn G42 của Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất đang dự kiến đầu tư trung tâm siêu dữ liệu trí tuệ nhân tạo tại TP.HCM với quy mô vốn gần 2 tỉ USD.
Nếu đi vào thực thi, dự án sẽ bổ sung năng lực tính toán quy mô lớn, nâng nền tảng hạ tầng số cho các dịch vụ đô thị thông minh, y tế, giáo dục và công nghiệp sáng tạo, đồng thời tạo đòn bẩy thu hút chuỗi nhà cung cấp công nghệ cao đi kèm.
Tại phiên khai mạc, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22.12.2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là kim chỉ nam để xây dựng TP.HCM thành trung tâm đổi mới sáng tạo, hạt nhân của kinh tế tri thức; thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế số, chính quyền số và xã hội số; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp, công nghệ cao và tài chính số.
Cùng với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4.5.2025 về phát triển kinh tế tư nhân, thành phố được yêu cầu khơi dậy và bảo vệ tinh thần doanh nghiệp, thúc đẩy các tập đoàn tư nhân lớn, doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo trở thành động lực quan trọng trong tăng trưởng.
Theo tham luận, các chỉ dấu kinh tế cho thấy đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng trưởng là thực chất. Năng suất các nhân tố tổng hợp TFP – thước đo khẳng định vai trò của khoa học và công nghệ – dự kiến đạt 59 phần trăm vào cuối năm 2025 và được dự báo tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong 5 năm tới.
Kinh tế số đóng góp 22 phần trăm GRDP năm 2024 và dự kiến tăng lên 25 phần trăm trong năm 2025, tạo nền tảng để hướng tới mục tiêu 30 đến 40 phần trăm trong giai đoạn 2025–2030. Các con số này là căn cứ để thành phố đặt mục tiêu cao hơn cho chu kỳ phát triển mới, dựa vào năng lực công nghệ, dữ liệu và sáng tạo.
Trọng tâm AI, bán dẫn và quản trị dữ liệu
Bước vào giai đoạn triển khai, TP.HCM xác định ưu tiên cho các công nghệ có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn và phù hợp lợi thế của thành phố, gồm trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, bán dẫn, robot, chuỗi khối và y sinh.
Thành phố dự kiến thành lập quỹ hỗ trợ khởi nghiệp theo mô hình mới, huy động nguồn lực từ các quỹ đầu tư mạo hiểm trong và ngoài nước; đồng thời tập trung hỗ trợ các trung tâm đổi mới sáng tạo có tiềm năng phát triển thành cụm công nghệ quy mô khu vực.
Cách tiếp cận này nhắm tới rút ngắn hành trình từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa, đặc biệt ở những lĩnh vực phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng suất trong doanh nghiệp.
Quản trị số trở thành trụ cột hạ tầng mềm. Thành phố sẽ đẩy nhanh chuẩn hóa và liên thông cơ sở dữ liệu, phát triển các nền tảng số dùng chung để hoàn thiện mô hình điều hành dựa trên dữ liệu. Khi dữ liệu được kết nối an toàn và khai thác đúng chuẩn, chính quyền có thể vận hành dịch vụ công số hiệu quả hơn, doanh nghiệp có thể phát triển dịch vụ dựa trên dữ liệu và người dân hưởng lợi từ các tiện ích đô thị thông minh. Đi kèm, thành phố tăng cường bảo đảm an ninh dữ liệu, nâng chuẩn hạ tầng tính toán và đặt yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật để các hệ thống mới tích hợp thuận lợi.
Liên kết “bốn nhà” giữa nhà trường, Nhà nước, doanh nghiệp và quỹ đầu tư, ngân hàng tiếp tục được củng cố. Trên phương diện nhân lực, thành phố đẩy mạnh đào tạo lại và nâng cấp kỹ năng số cho lực lượng lao động hiện hữu, đồng thời thu hút chuyên gia quốc tế ở các mảng khan hiếm như thiết kế vi mạch, an toàn thông tin và khoa học dữ liệu. Các chương trình gắn kết doanh nghiệp với trường đại học được khuyến khích theo hướng đặt hàng đào tạo theo nhu cầu thực tiễn, chú trọng các kỹ năng nền tảng gồm tư duy dữ liệu, vận hành đám mây, bảo mật, tự động hóa và quản trị dự án công nghệ.
Không gian thử nghiệm là mảnh ghép then chốt để công nghệ đi vào đời sống. TP.HCM định hướng thí điểm cơ chế sandbox ở những lĩnh vực có tác động rộng như dữ liệu mở, đô thị thông minh, hạ tầng số đô thị, fintech và y tế số.
Mỗi thử nghiệm đều có tiêu chí đầu ra, thời hạn rõ ràng và quy trình đánh giá minh bạch, tạo hành lang pháp lý đủ linh hoạt để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo kiểm chứng mô hình, nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho người dùng và hệ thống. Khi đáp ứng yêu cầu, các mô hình sẽ được chuyển sang triển khai diện rộng, từ đó hình thành thị trường cho sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới.
Song hành với định hướng phát triển, tham luận cũng thẳng thắn nhận diện thách thức. Cơ chế quản lý khoa học và công nghệ còn điểm chưa linh hoạt so với nhịp thay đổi của thị trường; không gian thử nghiệm cho sản phẩm mới còn hạn chế; hạ tầng dữ liệu chưa hoàn thiện để đáp ứng chuyển đổi số toàn diện, cần sự hỗ trợ từ bộ, ngành Trung ương về tiêu chuẩn kết nối và bảo đảm an ninh dữ liệu.
Ở một số lĩnh vực, liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước chưa đi vào chiều sâu, trong khi tổng chi xã hội cho nghiên cứu và phát triển vẫn ở mức khiêm tốn so với kỳ vọng của một trung tâm kinh tế lớn.
Từ thực tế đó, thành phố xác định các nhiệm vụ ưu tiên: Tiếp tục hoàn thiện thể chế và quy trình để rút ngắn thời gian đưa chính sách vào cuộc sống; ưu tiên đầu tư cho hạ tầng dữ liệu, tính toán hiệu năng cao và an toàn thông tin; mở rộng mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo chuyên sâu gắn với các ngành có lợi thế; tăng cường cơ chế đặt hàng nghiên cứu từ khu vực công và tư với tiêu chí đầu ra rõ ràng; và phát triển nhân lực số thông qua đào tạo tại chỗ kết hợp thu hút chuyên gia quốc tế.
Khi những mảnh ghép này được vận hành đồng bộ, kết quả nghiên cứu sẽ đến nhanh hơn với thị trường, doanh nghiệp có thêm biên độ đầu tư đổi mới và người dân hưởng lợi từ dịch vụ chất lượng cao.
Kết thúc tham luận, ông Lâm Đình Thắng khẳng định quyết tâm chính trị, cùng sự đồng hành của doanh nghiệp và người dân, là điều kiện tiên quyết để TP.HCM thực hiện thành công các giải pháp đột phá, từng bước trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực và quốc tế, phù hợp mục tiêu chiến lược nêu trong Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Với lựa chọn chiến lược đặt công nghệ, dữ liệu và con người ở vị trí trung tâm, thành phố hướng tới giai đoạn tăng trưởng mới, nơi các giá trị tri thức được chuyển hóa thành năng suất và chất lượng sống, đóng góp thiết thực cho mục tiêu phát triển bền vững.
