Vì sao Mỹ dùng cường kích 50 năm tuổi để săn UAV hiện đại?
Chiếc cường kích huyền thoại Warthog A-10 của không quân Mỹ vốn nổi tiếng là “sát thủ diệt tăng”, dường như đã đảm nhận một vai trò hoàn toàn mới: săn diệt máy bay không người lái (UAV).
Vào các ngày 7 và 10.10, một đội gồm 12 chiếc A-10 đã hạ cánh xuống sân bay quốc tế Portsmouth, bang New Hampshire, sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại khu vực Trung Đông. Trong số này, chiếc mang biệt danh “Ares” gây chú ý khi được sơn hai biểu tượng tiêu diệt UAV kiểu Shahed - dòng drone cảm tử một chiều phổ biến của Iran. Ngoài ra, máy bay còn mang ký hiệu thể hiện việc đã sử dụng bom đường kính nhỏ (SDB) và pháo 30mm trong nhiệm vụ vừa qua.
Các chiếc A-10 này được triển khai tới Trung Đông từ cuối tháng 3 trong thời điểm xảy ra cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel trong mùa hè vừa qua. Trong giai đoạn này, Mỹ đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn UAV tấn công của Iran. Dù Không quân Mỹ chưa xác nhận cụ thể, nhiều khả năng các vụ tiêu diệt UAV được thực hiện trong thời điểm này.
Khi được hỏi, quân đội Mỹ chỉ xác nhận các cường kích vừa trở về từ Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM), nhưng từ chối cung cấp chi tiết vì lý do an ninh. Tuy nhiên, trang TWZ tiết lộ A-10 có thể đã được trang bị hệ thống tên lửa dẫn đường bằng laser APKWS II để thực hiện nhiệm vụ không-đối-không.
Chống UAV hiệu quả
APKWS II là phiên bản cải tiến của rocket 70mm, được bổ sung hệ thống dẫn đường bằng laser để tăng độ chính xác. Trước đây, loại vũ khí này chủ yếu dùng để tấn công mục tiêu mặt đất, nhưng hiện đã được nâng cấp để tiêu diệt UAV trên không.
Theo ngân sách quốc phòng Mỹ năm 2026, rocket APKWS II tích hợp phần mềm FALCO đã được phê duyệt sử dụng trên các dòng A-10, F-16 và F-15E. Đây là kết quả của quá trình thử nghiệm kéo dài từ năm 2019. Sau đó, loại vũ khí này được chứng minh hiệu quả trong chiến đấu thực tế tại Ukraine, khi được dùng ở chế độ phòng không với hệ thống VAMPIRE để hạ UAV Nga.
Ưu điểm nổi bật của APKWS II nằm ở chi phí cực thấp. Trong khi một tên lửa không-đối-không rẻ nhất cũng có giá khoảng 500.000 USD, thì APKWS II chỉ tốn chưa đến 50.000 USD/quả - tức rẻ hơn hơn mười lần. Ngoài ra, rocket 70mm giúp máy bay mang được nhiều đạn hơn, tạo lợi thế lớn khi đối mặt với các cuộc tấn công ồ ạt bằng UAV hoặc tên lửa hành trình.
Lợi thế và thách thức của A-10
A-10 được thiết kế để tấn công mặt đất, nhưng một số đặc tính khiến nó phù hợp cho nhiệm vụ chống UAV. Khả năng bay chậm, thời gian lượn trên không dài và hoạt động hiệu quả ở độ cao thấp giúp máy bay dễ theo dõi và tiếp cận những UAV cánh quạt bay chậm như Shahed. Trong phạm vi cận chiến, Warthog còn có độ cơ động đáng kể ở tốc độ thấp, tăng cơ hội bắn trúng các mục tiêu nhỏ và di động.
Điểm mạnh khác của Warthog là khả năng mang tải lớn với hàng chục rocket APKWS II, tên lửa AIM-9 Sidewinder và khẩu pháo GAU-8/A 30mm. Nhờ tính linh hoạt của APKWS II, A-10 có thể chuyển đổi nhanh giữa hai nhiệm vụ như không đối không và không đối đất. Chẳng hạn, cường kích có thể tấn công xe cơ giới hoặc vị trí phóng UAV khi cần thiết. Điều này biến Warthog thành nền tảng đa nhiệm đáng gờm, dù đã gần 50 năm tuổi.
So với trực thăng tấn công AH-64 Apache vốn đã chứng minh hiệu quả trong nhiệm vụ phòng thủ UAV ở Israel, A-10 có ưu thế về tốc độ và tầm hoạt động, giúp bao phủ khu vực rộng hơn và phản ứng nhanh hơn với các mối đe dọa tầm xa.
Dù được bổ sung nhiều công nghệ mới, A-10 vẫn tồn tại một số giới hạn nhất định. Do không được trang bị radar tầm xa, máy bay không thể tự phát hiện hoặc theo dõi UAV từ xa, mà phải dựa vào hệ thống ngắm quang - hồng ngoại, dữ liệu chia sẻ từ radar mặt đất hoặc máy bay cảnh báo sớm. Trong nhiều tình huống, phi công còn cần sự hỗ trợ dẫn hướng qua liên lạc vô tuyến từ trạm kiểm soát mặt đất. Chính vì vậy, A-10 phát huy tối đa hiệu quả khi hoạt động trong mạng tác chiến hợp nhất, nơi các cảm biến và nền tảng khác hỗ trợ phát hiện, xác định và khóa mục tiêu.
Mặt khác, việc sử dụng pháo 30mm GAU-8/A trong chiến đấu đối không cũng mang lại nhiều rủi ro. Với các mục tiêu nhỏ, cơ động và bay ở độ cao thấp như UAV, thiếu radar dẫn đường khiến việc ngắm bắn thủ công rất khó chính xác. Nếu bắn sai hướng, đạn pháo có thể gây nguy hiểm cho lực lượng mặt đất hoặc các khu vực dân cư gần đó.
Hướng tới phiên bản “bắn và quên”
Hiện Mỹ đang phát triển phiên bản rocket APKWS II cải tiến, được trang bị đầu dò tìm kiếm mục tiêu, cho phép “bắn và quên” - nghĩa là phi công không cần duy trì chiếu laser trong suốt quá trình bay của tên lửa. Tính năng này sẽ giúp Warthog có thể tiêu diệt nhiều UAV trong thời gian ngắn hơn, đồng thời giảm nguy cơ bị phản công khi đang khai hỏa.
Dù được bổ sung vai trò mới, A-10 đang tiến gần đến hồi kết trong biên chế Không quân Mỹ. Theo kế hoạch ngân sách mới nhất, toàn bộ phi đội A-10 sẽ bị loại biên trước cuối năm tài khóa 2026. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ còn tối đa hai đợt triển khai 6 tháng nữa trước khi “sát thủ diệt tăng” chính thức nghỉ hưu.
Việc kết thúc sự nghiệp bằng nhiệm vụ chống UAV - một trong những mối đe dọa hiện đại nhất của chiến tranh thế kỷ 21, khiến hành trình của A-10 thêm phần đặc biệt. Từ biểu tượng của chiến tranh mặt đất thời Chiến tranh Lạnh, Warthog nay khép lại vòng đời trong vai trò “lá chắn di động” chống UAV, minh chứng cho khả năng thích ứng linh hoạt của vũ khí Mỹ trước các thách thức mới.
A-10 Thunderbolt II, thường gọi là Warthog, là máy bay cường kích do Fairchild Republic (Mỹ) phát triển cho Không quân Mỹ. Ra mắt vào những năm 1970, A-10 được thiết kế chuyên biệt để hỗ trợ không quân tầm gần (CAS), tiêu diệt xe tăng, thiết giáp và mục tiêu mặt đất. Đặc điểm nổi bật là khẩu pháo GAU-8/A 30mm, một trong những vũ khí mạnh nhất trên máy bay, có thể bắn 3.900 viên/phút, chuyên dụng chống xe bọc thép.
Warthog có thiết kế bền bỉ với lớp giáp titan bảo vệ phi công và hệ thống điều khiển, giúp nó chịu được hư hại nặng. Động cơ kép General Electric TF34-GE-100 cung cấp độ tin cậy cao, cho phép hoạt động ở điều kiện khắc nghiệt. A-10 có thể mang nhiều loại vũ khí như bom, tên lửa AGM-65 Maverick và rocket, phù hợp cho nhiều nhiệm vụ.
Với tốc độ tối đa khoảng 700km/h và tầm bay 4.150km, A-10 nổi tiếng với khả năng bay thấp, cơ động và thời gian hoạt động lâu. Dù từng đối mặt nguy cơ bị thay thế, Warthog vẫn được Không quân Mỹ đánh giá cao nhờ hiệu quả chiến đấu, đặc biệt trong các cuộc xung đột ở Iraq và Afghanistan.