Bác sĩ cảnh báo: Trẻ than mệt khi chơi thể thao có nguy cơ mắc bệnh tim cực hiếm
Bé gái 11 tuổi ở An Giang suýt tử vong vì dị dạng mạch vành cực hiếm. Bác sĩ cảnh báo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ mệt, khó thở hay ngất khi vận động.
Cuộc đua với “tử thần” trong phòng cấp cứu
Một buổi sáng cuối tuần, bé T.T.A. ( 11 tuổi, ngụ xã Thạnh Lộc, tỉnh An Giang) tham gia chạy thể dục cùng bạn bè. Sau khi chạy được chừng 300m, em than mệt, tái mặt rồi ngã quỵ. Gia đình vội đưa đến bệnh viện địa phương, trên đường cấp cứu tim em đã ngừng đập một lần.
Các bác sĩ tuyến dưới nhanh chóng hồi sức tim phổi, đặt nội khí quản, dùng thuốc vận mạch Adrenaline, Noradrenaline và Dobutamin để duy trì sự sống. Tuy nhiên, trẻ vẫn trong tình trạng sốc tim nặng, huyết áp không đo được, SpO₂ chỉ 84% - dấu hiệu nguy kịch rõ rệt.
Xét nghiệm ban đầu cho thấy T.A. có men tim tăng cao, EF (phân suất tống máu) chỉ còn 33%, tim trái giãn to, phổi phù nặng. Sau 4 ngày điều trị không cải thiện, bệnh viện địa phương chuyển bệnh nhi đến Bệnh viện Nhi Đồng TP.HCM.
Theo BS CK2 Nguyễn Minh Tiến - Phó giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng, khi tiếp nhận, bệnh nhi trong tình trạng lơ mơ, môi tím, chi lạnh, huyết áp 90/60 mmHg, nhịp tim 160 lần/phút, phải thở máy liên tục. Siêu âm tim cho thấy EF giảm sâu còn 30 - 32%, chẩn đoán viêm cơ tim tối cấp, sốc tim và phù phổi nặng.
“Trẻ nhập viện trong tình trạng ngàn cân treo sợi tóc”, bác sĩ Tiến chia sẻ.
Ê kíp hồi sức tích cực vừa duy trì tim phổi nhân tạo, thuốc vận mạch liều cao, vừa chuẩn bị ECMO (tuần hoàn ngoài cơ thể) - phương án cuối cùng khi tim không còn đủ sức bơm máu.
Sau gần 2 tuần điều trị, tín hiệu hồi phục của bệnh nhi bắt đầu xuất hiện: tim co bóp tốt hơn, huyết áp ổn định, thuốc vận mạch được giảm dần. Bé T.A. được rút nội khí quản, tự thở nhẹ. Tuy nhiên, ngay sau khi cai máy thở, bé lại đột ngột tím tái, khó thở, X-quang cho thấy phù phổi cấp tái phát. Đây là dấu hiệu bất thường khiến các bác sĩ phải tìm nguyên nhân sâu xa.
Kết quả chụp CT mạch máu tim và DSA (chụp mạch số hóa xóa nền) gây bất ngờ: động mạch vành trái của bé xuất phát sai vị trí - từ xoang vành phải thay vì xoang trái, và chạy “ẩn” trong thành động mạch chủ.
Đây là một dạng dị dạng bẩm sinh cực hiếm, được gọi là AAOLCA - Anomalous Aortic Origin of the Left Coronary Artery. Theo y văn quốc tế, tỷ lệ chỉ khoảng 0,1% dân số, và nếu không được phát hiện sớm, nguy cơ đột tử do tim đột ngột là rất cao – đặc biệt ở trẻ em và vận động viên.
“Trẻ có thể đột tử ngay khi gắng sức, vì mạch vành bị chèn ép trong thành động mạch chủ khiến máu không đủ nuôi tim”, bác sĩ Tiến giải thích.
Trẻ than mệt khi chơi thể thao - dấu hiệu sớm căn bệnh tim nguy hiểm
Trước tình hình trên, ê kíp phẫu thuật tim mạch nhanh chóng hội chẩn và quyết định mổ sửa chữa mạch vành trái. Đây là một ca mổ cực kỳ tinh vi đòi hỏi tuần hoàn ngoài cơ thể và kiểm soát tim tạm ngưng đập.
Ca phẫu thuật kéo dài nhiều giờ, các bác sĩ cắt ngang động mạch chủ lên, xác định rõ ba lỗ đổ bất thường, rồi mở rộng lỗ xuất phát động mạch vành trái, tái tạo đường thoát riêng biệt khỏi động mạch chủ. Sau đó, họ khâu phục hồi động mạch chủ bằng chỉ chuyên dụng, kiểm tra tim bằng siêu âm thực quản cho thấy máu lưu thông tốt, tim co bóp hiệu quả.
Sau mổ, bé được hồi sức tích cực, rút ống dẫn lưu sau 1 tuần, cai máy thở thành công, tự thở khí trời, tỉnh táo hoàn toàn. Đây là một trong những ca bệnh hiếm gặp nhất trong tim mạch nhi Việt Nam được cứu sống.
Theo bác sĩ Tiến, dị dạng mạch vành AAOCA thường không có triệu chứng trong nhiều năm. Trẻ chỉ biểu hiện mệt, đau ngực hoặc ngất khi gắng sức, và đôi khi tử vong trước khi kịp chẩn đoán (Y văn trên thế giới từng ghi nhận 12 trường hợp đã xảy ra).
Nhiều vận động viên trẻ trên thế giới được ghi nhận đột tử trên sân tập mà nguyên nhân sau cùng chính là dị dạng mạch vành xuất phát sai vị trí.
“Ở Việt Nam, không ít phụ huynh chủ quan khi con than mệt lúc chơi thể thao, cho rằng chỉ là yếu sức. Nhưng thực tế, đó có thể là tín hiệu sớm của bệnh tim bẩm sinh nguy hiểm”, bác sĩ Tiến cảnh báo.
Các chuyên gia tim mạch khuyến cáo phụ huynh nên đưa trẻ đi khám tim mạch nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu như trẻ thường xuyên than mệt, khó thở hoặc chóng mặt khi vận động; có cơn ngất thoáng qua không rõ nguyên nhân; tim đập nhanh, hồi hộp, đau tức ngực khi chạy hoặc leo cầu thang; trong gia đình có người bị dị tật tim bẩm sinh hoặc đột tử sớm.
Siêu âm tim, điện tim và chụp CT mạch vành là những phương tiện chẩn đoán sớm và an toàn giúp phát hiện dị dạng nguy hiểm này.