Nghị định 265/2025 - đòn bẩy tài chính và đầu tư
Nghị định quy định rõ việc cấp vốn điều lệ cho Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các quỹ đầu tư mạo hiểm cấp địa phương, tạo cơ chế tài chính cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo có tính rủi ro cao nhưng tiềm năng lớn.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 265/2025/NĐ-CP (Nghị định 265), một văn bản pháp quy có ý nghĩa chiến lược, nhằm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các điều khoản về tài chính và đầu tư trong khuôn khổ Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (KH-CN & ĐMST) năm 2025. Nghị định có hiệu lực từ ngày 14.10.2025, được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy tài chính quan trọng, mở rộng nguồn lực và định hướng trọng tâm đầu tư cho lĩnh vực mũi nhọn này.
Nghị định 265 cụ thể hóa các cơ chế phân bổ và quản lý ngân sách nhà nước, nhằm đảm bảo nguồn vốn được sử dụng hiệu quả, linh hoạt, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các thành phần kinh tế ngoài nhà nước vào hoạt động KH-CN & ĐMST.
Chi đầu tư phát triển: Ưu tiên kiến tạo nền tảng chiến lược
Về nguồn vốn đầu tư phát triển, Nghị định tập trung vào việc kiến tạo những nền tảng bền vững và công nghệ mang tính đột phá:
Phát triển hạ tầng công nghệ: Nguồn vốn sẽ được ưu tiên cho việc đầu tư phát triển hạ tầng KH-CN & ĐMST theo quy định của pháp luật về Đầu tư công, đảm bảo các cơ sở vật chất kỹ thuật tiên tiến phục vụ nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
Vốn cho đổi mới sáng tạo: Nghị định quy định rõ việc cấp vốn điều lệ cho Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các quỹ đầu tư mạo hiểm cấp địa phương, tạo cơ chế tài chính cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo có tính rủi ro cao nhưng tiềm năng lớn.
Hỗ trợ doanh nghiệp chiến lược: Một điểm nhấn quan trọng là việc sử dụng ngân sách để hỗ trợ, đầu tư, hợp tác và giao nhiệm vụ cho các doanh nghiệp Việt Nam nhằm phát triển các công nghệ chiến lược. Điều này bao gồm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các dự án nghiên cứu phát triển và sản xuất sản phẩm công nghệ số có tính chất trọng điểm, góp phần củng cố năng lực công nghệ quốc gia.
Chi sự nghiệp: Bao phủ toàn diện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Nguồn vốn ngân sách nhà nước chi sự nghiệp KH-CN & ĐMST theo Nghị định 265 được thiết kế để bao phủ toàn bộ chu trình từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng, thương mại hóa và phát triển nguồn nhân lực.
Trước hết, ngân sách sẽ chi cho việc thực hiện các nhiệm vụ KH-CN & ĐMST ở mọi cấp độ, từ các nhiệm vụ thường xuyên đến các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đặc biệt hoặc quốc gia đặc biệt. Song song với đó là các khoản chi nhằm hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực KH-CN, thực hiện các nhiệm vụ đổi mới sáng tạo để ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ.
Đáng chú ý, nghị định quy định chi cho việc hỗ trợ lãi suất vay cho các dự án, phương án đầu tư vay vốn từ tổ chức tín dụng có nội dung ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này trực tiếp giảm gánh nặng tài chính và khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào R&D.
Để nuôi dưỡng hệ sinh thái, ngân sách cũng dành để hỗ trợ hoạt động phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, và thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo. Đối với các đơn vị trực thuộc, nguồn chi được đảm bảo cho các tổ chức khoa học và công nghệ công lập, bao gồm các tổ chức đặc thù, trung tâm đổi mới sáng tạo công lập, và các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo công lập.
Ngoài ra, Nghị định 265 còn bao gồm các khoản chi quan trọng khác như: hỗ trợ đăng ký, bảo hộ, khai thác và quản lý quyền sở hữu trí tuệ; chi cho hoạt động tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng (bao gồm nghiên cứu, xây dựng quy chuẩn kỹ thuật); chi xây dựng, cập nhật, mua quyền truy cập cơ sở dữ liệu; và chi hỗ trợ công bố kết quả nghiên cứu khoa học trên các tạp chí quốc tế.
Cuối cùng, ngân sách ưu tiên chi cho đào tạo và bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, chi cho các hoạt động tuyên truyền, hội nhập quốc tế, và chi thực hiện các chính sách hỗ trợ, ưu đãi, đãi ngộ cá nhân hoạt động KH-CN & ĐMST. Đặc biệt, có các khoản chi cụ thể cho chế độ, chính sách đối với Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng và chuyên gia tài năng được thu hút về làm việc.
Cơ chế quản lý và trách nhiệm điều hành
Về quản lý, Nghị định 265 tạo cơ chế thông thoáng hơn trong việc sử dụng kinh phí:
Tăng quyền tự chủ: Các tổ chức chủ trì thực hiện nhiệm vụ KHCN & ĐMST có trách nhiệm quản lý, sử dụng kinh phí theo quy định tại Khoản 4 Điều 63 của Luật, hướng tới sự tự chủ và chủ động hơn trong chi tiêu.
Phân công hướng dẫn chi tiết: Bộ KH&CN có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính để hướng dẫn chi tiết về chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi và mức chi ngân sách nhà nước, nhằm đảm bảo tính thống nhất và minh bạch trong chi tiêu.
Kiểm tra, giám sát: Các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm kiểm tra, theo dõi tình hình thực hiện ngân sách chi sự nghiệp KH-CN & ĐMST, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về ngân sách nhà nước.
Việc ban hành Nghị định 265/2025/NĐ-CP thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc thể chế hóa nguồn lực tài chính cho KH-CN & ĐMST, biến tri thức và công nghệ thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng nền kinh tế tri thức tại Việt Nam.