Cẩn trọng khi dùng trình duyệt Atlas tích hợp ChatGPT

Nhà sản xuất của chatbot phổ biến nhất thế giới, ChatGPT, đã ra mắt một trình duyệt web thông minh trong tuần này, với lời hứa sẽ giúp người dùng duyệt mạng hiệu quả hơn. Đổi lại, ChatGPT Atlas yêu cầu được quan sát – và ghi nhớ – toàn bộ hoạt động trực tuyến của bạn.

Trình duyệt này thậm chí còn giám sát nhiều hơn cả Google Chrome và đó là điều đáng nói. Nó không chỉ ghi lại các trang web bạn truy cập, mà còn lưu trữ “ký ức” về những gì bạn xem và làm trên các trang đó. Thậm chí, Atlas có thể nắm quyền điều khiển chuột của bạn để tự thực hiện việc duyệt web.

Theo The Washington Post (hiện có quan hệ hợp tác với cả OpenAI và Perplexity), còn quá sớm để đánh giá liệu khả năng AI của Atlas có thực sự hữu ích đến mức bù đắp cho khối lượng dữ liệu mà nó thu thập hay không. Tuy nhiên, tác động đối với quyền riêng tư là rất lớn, trong khi các công cụ kiểm soát thông tin mà Atlas ghi nhớ lại khá rối rắm và khó hiểu.

Atlas hoạt động thế nào?

Atlas thay thế Google bằng ChatGPT như công cụ tìm kiếm chính. Nút “Ask ChatGPT” ở góc phải cho phép bạn trò chuyện với chatbot về trang web đang mở – chẳng hạn, bạn có thể yêu cầu nó tóm tắt một bài báo hoặc phân tích dữ liệu. Trình duyệt này cũng giúp ChatGPT chỉ cách bạn một cú nhấp chuột để thực hiện các tác vụ như chỉnh sửa email.

Adam Fry, Trưởng dự án Atlas của OpenAI nói: “Mục tiêu của chúng tôi là giúp ChatGPT làm việc song song với người dùng khi họ duyệt web”.

Tuy nhiên, khi xem xét kỹ chính sách quyền riêng tư và các công cụ kiểm soát của Atlas, người ta phát hiện điều đáng lo ngại: phía sau giao diện thân thiện ấy là một cỗ máy học sâu về người dùng.

Nếu người dùng cho phép trong quá trình thiết lập, Atlas sẽ tự động xây dựng kho “ký ức” về các trang bạn truy cập, lưu trữ và hiển thị lại khi cần thiết. Ví dụ, bạn có thể ra lệnh: “Mở lại mấy trang tôi xem đồ trang trí Halloween tuần trước” và Atlas sẽ làm ngay.

Atlas không chỉ nhớ địa chỉ trang web mà còn ghi nhớ “thông tin và nhận định” từ nội dung các trang, dựa trên tóm tắt do OpenAI xử lý trên máy chủ của mình. Nó có thể biết bạn sắp đi du lịch, ưa thích hãng hàng không Delta, và sử dụng Google Calendar – theo lời Fry tiết lộ.

Những “ký ức” này ảnh hưởng đến trải nghiệm của bạn khắp trình duyệt: ChatGPT điều chỉnh phản hồi dựa trên lịch sử Atlas của bạn, và trang chủ trình duyệt gợi ý hoạt động cá nhân hóa, như “tìm công thức nấu chay”.

Trong khi đó, Chrome của Google không cho phép Gemini lưu trữ ký ức về nội dung trang web, dù Gemini vẫn có thể trả lời câu hỏi liên quan đến lịch sử duyệt web của bạn nếu được yêu cầu.

Ranh giới mong manh giữa tiện lợi và xâm phạm

Mức độ cá nhân hóa này mang đến rủi ro quyền riêng tư khó kiểm soát. Có những điều bạn có thể muốn AI nhớ – và cũng có những điều tuyệt đối không nên, như chuyện tình cảm, hay những tìm kiếm tế nhị về sức khỏe lúc nửa đêm.

OpenAI nói rằng Atlas sẽ không lưu trữ thông tin như ID chính phủ, số tài khoản ngân hàng, mật khẩu, hồ sơ y tế hay nội dung người lớn. Nhưng thực tế theo Lena Cohen từ Tổ chức Biên giới Điện tử, một cuộc thử nghiệm cho thấy Atlas ghi nhớ việc đăng ký dịch vụ sức khỏe sinh sản của Planned Parenthood Direct và cả tên bác sĩ thật. Cohen cảnh báo: “Khối lượng dữ liệu mà Atlas thu thập có thể trở thành cơn ác mộng về quyền riêng tư”.

OpenAI sau đó cho biết họ đã cải thiện hệ thống sau khi được phản ánh. Người dùng có thể xóa ký ức của Atlas, nhưng điều này đòi hỏi nhiều thao tác phức tạp. Bạn phải vào thanh địa chỉ để yêu cầu Atlas “không nhớ” một trang, hoặc vào cài đặt để xóa từng ký ức một. Ngoài ra, Atlas có chế độ “ẩn danh”, nhưng cũng giống như Chrome, nó không thực sự ẩn bạn khỏi ChatGPT hay các trang web khác.

“Trí nhớ” của AI – tiện ích hay hiểm họa?

Fry nói: “Chúng tôi chỉ dùng chức năng ký ức để cải thiện sản phẩm, không vì mục đích nào khác. Cách OpenAI sử dụng dữ liệu hoàn toàn khác với các mạng xã hội xây dựng hồ sơ người dùng để quảng cáo”. Fry cũng khẳng định OpenAI chưa có mảng kinh doanh quảng cáo – ít nhất là hiện tại.

Nhưng những lo ngại vẫn còn đó: liệu chính phủ có thể yêu cầu OpenAI cung cấp dữ liệu duyệt web và “ký ức” của người dùng?

Trước phản ứng từ dư luận, OpenAI nói rằng họ chỉ tiết lộ dữ liệu khi có “yêu cầu pháp lý hợp lệ” hoặc “tình huống khẩn cấp” và rằng dữ liệu ký ức của trình duyệt được lưu 30 ngày trước khi bị xóa.

Về mặt tích cực, Atlas không dùng nội dung duyệt web của bạn để huấn luyện AI – trừ khi bạn bật tính năng này. Tuy nhiên, các cuộc trò chuyện ChatGPT thông thường vẫn mặc định được dùng để huấn luyện mô hình.

Atlas cũng mang đến rủi ro mới khi cho phép AI điều khiển trình duyệt thay người dùng. AI có thể giúp bạn mua sắm, hủy đăng ký dịch vụ, nhưng nếu gặp lỗi trong khi truy cập tài khoản có thông tin thanh toán, hậu quả sẽ rất khó lường.

OpenAI cho biết người dùng có thể kích hoạt “chế độ đại lý” trong một môi trường trình duyệt trống riêng biệt, và với các thao tác liên quan đến tiền bạc, người dùng được yêu cầu phải giám sát trực tiếp AI.

Cuộc cạnh tranh trong thế giới trình duyệt AI

Việc bạn chọn trình duyệt nào ảnh hưởng trực tiếp đến lượng dữ liệu cá nhân bị khai thác – đây là “mỏ vàng” để các công ty quảng cáo, định hướng nội dung và huấn luyện AI dựa trên hành vi của người dùng.

OpenAI không phải là hãng duy nhất muốn tái định nghĩa trình duyệt bằng AI. Perplexity, một công cụ tìm kiếm khác, cũng đã ra mắt trình duyệt Comet, trong khi Google mới đây tích hợp Gemini vào Chrome và tuyên bố sẽ sớm bổ sung khả năng “tác nhân AI” giúp người dùng thực hiện các tác vụ tự động.

Trình duyệt web đã tiến hóa từ “cánh cửa mở ra internet” thành công cụ thu thập dữ liệu khổng lồ. Atlas của OpenAI có thể giúp việc duyệt web trở nên thông minh và thuận tiện hơn – nhưng chỉ nếu bạn chấp nhận để trí tuệ nhân tạo bước sâu vào đời sống riêng tư của mình.

Bùi Tú