GS.TS Lê Anh Vinh: Học sinh viết luận, không ai muốn viết cho AI đọc cả!

Tại Hội thảo 'Phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo cho người học" ngày 28.10, nói về vấn đề tại sao phải đưa AI vào giảng dạy, GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ GD-ĐT) cho biết có 3 lý do đưa AI vào ứng dụng cho người học. Trong xã hội thay đổi, cung cấp AI cho người học là điều chắc chắn, hàng ngày chúng ta đều tiếp xúc với điện thoại và trí tuệ thông minh. Vì vậy, học sinh cần phải tiếp cận.

Thực tế hiện nay, trong nhà trường đã triển khai AI rất sôi động. Theo cuộc khảo sát, hơn 11.000 học sinh THCS cuối năm 2023, trước khi Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) xây dựng khung năng lực AI cho người học, có 87% học sinh biết ứng dụng AI. Học sinh đánh giá AI trong giáo dục hiệu quả, ví dụ như dùng Chat GPT trả lời những câu hỏi khó.

Còn nói đến khó khăn của học sinh khi dùng AI, GS.TS Lê Anh Vinh cho biết có 3 khó khăn chính, thứ nhất là kiến thức về AI còn hạn chế, thứ hai là trang thiết bị thiếu và yếu, thứ ba là thiếu hướng dẫn từ giáo viên, phần lớn là học sinh tự học.

Đối với giáo viên, qua cuộc khảo sát gần 35.000 giáo viên THCS, THPT vào cuối năm 2024 cho thấy có 76% giáo viên cho biết đã dùng AI trong dạy học. Các giáo viên đều đánh giá hiệu quả cao trong ứng dụng AI vào giảng dạy.

Khi nhìn vào khó khăn, các giáo viên cho biết thứ nhất là phần lớn tự học AI, có được tập huấn từ các khóa học nhà trường tổ chức với 30%, thầy cô thấy thách thức lớn nhất là thiếu đào tạo và hỗ trợ. Cho nên, điều các thầy cô lo lắng là quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu, độ tin cậy, chính xác…

"Nếu chúng ta không đưa ứng dụng AI một cách bài bản vào trường THPT, thì chúng ta thấy rằng việc ứng dụng AI ở trường vẫn đang diễn ra rất sôi động. Có điều, ta không nghiên cứu được cách giáo dục phù hợp thì hiệu quả chưa đạt như mong muốn", GS.TS Lê Anh Vinh nhấn mạnh.

Vậy nên dùng công nghệ thế nào khi ứng dụng trong giáo dục? Đây là câu hỏi GS.TS Vinh luôn trăn trở, ông dẫn chứng một câu nói rất nổi tiếng: “Công nghệ ở tất cả mọi nơi trừ giáo dục”. Câu nói này thách thức mọi người trên toàn thế giới ứng dụng AI trong giáo dục, đào tạo.

"Phải chăng công nghệ chưa giải quyết được vấn đề lõi của giáo dục, chỉ giải quyết được vấn đề của công nghệ? Giáo viên được AI hỗ trợ soạn bài, học sinh khi nhận bài có thể làm bài tập bằng AI, cuối cùng chẳng ai dạy, chẳng ai học, cuối cùng dùng công nghệ không giải quyết vấn đề của giáo dục", vị chuyên gia này băn khoăn.

Khi nói về AI, các nhà công nghệ cho rằng với AI, giáo viên có thể chấm bài đơn giản, phân tích dữ liệu đọc, chấm diểm... Tuy nhiên học sinh có cần điều đó không? Học sinh viết bài luận sẽ không một ai muốn AI đọc cả, hoặc viết một bài báo không ai muốn được phản biện bằng AI. Câu chuyện là công nghệ có thể làm được nhiều thứ nhưng không giải quyết được vấn đề lõi của giáo dục.

GS.TS Vinh đặt câu hỏi: "Chúng ta làm thế nào? Khi nói về AI thì chúng ta dạy gì trong nhà trường và dạy thế nào? Để giải quyết câu chuyện này, GS.TS Vinh cho rằng cần dựa trên 3 trụ cột chính. Thứ nhất là khung chính sách nhất quán để đưa AI vào nhà trường. Thứ hai là chương trình dạy, tài liệu phải toàn diện và linh hoạt. Thứ ba là nguồn lực con người và tài chính.

Để triển khai vào chương trình THPT, trường định hướng đề xuất tích hợp giáo dục phổ thông, tránh chồng chéo. Theo đó, có 3 quan điểm, thứ nhất là tích hợp AI vào hoàn toàn vào các môn học, thứ 2 là xem AI như một phần của môn tin học, thứ 3 là xem AI như một môn học độc lập. "Quan điểm của chúng tôi là tiếp cận, vừa tích hợp vào các môn học, vừa xem như một phần độc lập cung cấp nội dung đặc thù của AI cho học sinh theo một phương án phù hợp. Cách tiếp cận từng bước, rõ ràng, có đánh giá nghiên cứu để triển khai kịp thời.

Hiện Vụ Giáo dục Phổ thông cũng đang triển khai thí điểm ngay trong năm học 2025-2026, và dựa trên kết quả thí điểm để xem triển khai trên toàn quốc.

"Chúng tôi đã xây dựng chương trình học AI trong giáo dục phổ thông, quy định sẽ không cứng nhắc, mà từ đó nhà trường có thể xây dựng quy chế để ứng dụng AI trong nhà trường. Tiếp theo là chúng tôi xây dựng khung năng lực AI cho học sinh, giáo viên THPT. Hiện nay, khung chương trình đã được Vụ Giáo dục Phổ thông thẩm định, hy vọng sẽ sớm được đưa vào triển khai", GS.TS Vinh nhấn mạnh.

Cái khó khi đưa AI vào THPT giảng dạy là gì?

Trăn trở về việc đưa AI vào tổ chức dạy học trong trường, ThS. Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Chu Văn An, Hà Nội, chia sẻ rằng cô thấy rõ sự phân hóa giữa Hà Nội và các tỉnh thành, từ quan tâm đến thực hiện.

Đặc biệt, sự phân hóa này cũng được thể hiện rõ giữa trường học ở thành thị và nông thôn; giữa trường công và trường tư. Trong khi đó, việc tổ chức ứng dụng AI ở các trường tư tại Hà Nội như Vinschool, FPT... đang thực hiện rất tốt.

Thậm chí, ngay các trường công cũng đã có sự phân hoá rõ và có những khó khăn nhất định. Trường rất muốn đưa AI vào tập huấn, thậm chí có thể trích ngân sách để tổ chức. Nhưng đến giờ vẫn bị vướng ở việc dạy thêm, học thêm, trường căn cứ vào đâu để dạy? và tại sao lại được thu tiền, đó là bài toán khó.

"Chúng tôi đang nỗ lực để dùng giáo viên tư vấn cho học sinh ứng dụng AI thông minh nhất, giữ được đạo đức AI tốt nhất, đến đại học ứng dụng được tốt hơn", cô Nhiếp nói và cho biết hiện nay có trường chưa quan tâm, nhưng giáo viên rất cần để ứng dụng vào giảng dạy.

Trước những khó khăn trên, cô Nhiếp đề xuất cần có hành lang pháp lý, có mục tiêu, lộ trình cho học sinh, giáo viên, nhà trường ứng dụng và phát triển AI trong giảng dạy và học tập. Quan trọng nhất là đào tạo giáo viên, nâng cao cơ sơ hạ tầng - một yếu tố mang tính quyết định. "Điều quan trọng mà tôi thấy buổi hội thảo hôm nay chưa đề cập là theo dõi, tổng hợp, đánh giá, để có điều chỉnh chính sách tốt hơn, phù hợp hơn", cô Nhiếp nói

Không riêng với Trường THPT chuyên Chu Văn An, hầu hết các trường không cấm dạy và học AI, mà là động viên, nhưng có kiểm soát với AI. "Chúng tôi cần trải nghiệm, giáo viên cần được tổ chức, để biết học sinh nào dùng AI và học sinh nào chưa dùng AI. Đây là bộ lọc cho giáo viên trong việc kiểm tra đánh giá với học sinh", cô Nhiếp cho hay.

Tuyết Nhung