Giáo dục AI Việt Nam đang chậm một bước so với thế giới

Phát triển năng lực AI cho người học đóng vai trò quan trọng, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Một Thế Giới bên lề Hội thảo "Phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo cho người học", ThS Nguyễn Thị Phương - chuyên gia giáo dục sáng tạo của Microsoft, đồng thời là Phó trưởng Khoa Công nghệ Thông tin của Trường cao đẳng Sư phạm Trung ương - đã có nhiều chia sẻ.

- Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, việc phát triển năng lực AI cho người học từ phổ thông đến đại học có ý nghĩa như thế nào đối với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của chúng ta hiện nay, thưa chị?

- ThS Nguyễn Thị Phương: Tôi cho rằng việc phát triển năng lực AI cho người học mang ý nghĩa sống còn đối với chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. AI không chỉ là một ngành công nghệ mà là một công cụ tạo ra năng suất và giá trị đột phá. Đầu tư vào năng lực AI cho người học chính là đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này sẽ đảm bảo cho Việt Nam có lực lượng lao động sẵn sàng cho nền kinh tế số, có khả năng khai thác và phát triển công nghệ AI.

AI là động lực chính của làn sóng đổi mới sáng tạo thứ tư. Năng lực AI sẽ giúp sinh viên, học sinh giải quyết các vấn đề thực tiễn một cách hiệu quả hơn, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới. Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, năng lực AI là thước đo quan trọng về khả năng tự chủ và vị thế của một quốc gia.

- Hiện nay, chúng ta vẫn đang thiếu chuẩn khung năng lực AI thống nhất và có những định hướng rõ ràng dành cho các trường đại học, cao đẳng, cũng như các trường phổ thông. Theo chị, việc kịp thời ban hành khung năng lực trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh hiện tại có vai trò quan trọng như thế nào?

- ThS Nguyễn Thị Phương: Việc kịp thời ban hành khung năng lực trí tuệ nhân tạo là một bước đi chiến lược và cực kỳ quan trọng, bởi vì khung năng lực sẽ là chuẩn mực pháp lý giúp các nhà trường có căn cứ rõ ràng để xây dựng và điều chỉnh chương trình đào tạo, đảm bảo tính đồng bộ từ phổ thông đến đại học.

Nó giúp xác định rõ sinh viên, học sinh ở từng cấp học cần đạt được những kiến thức, kỹ năng và thái độ nào về AI, từ mức độ nhận biết, sử dụng có trách nhiệm đến phát triển AI.

Bên cạnh đó, nó cũng cung cấp cơ sở để Bộ GD-ĐT, các Sở GD-ĐT, các trường tổ chức tập huấn, bồi dưỡng giáo viên, giảng viên một cách có hệ thống và hiệu quả nhất, nâng cao năng lực sư phạm và chuyên môn về AI.

- Chị đánh giá năng lực AI của sinh viên Việt Nam hiện đang ở mức nào so với các quốc gia trên thế giới? Và đâu là khoảng trống lớn nhất cần được lấp đầy?

- ThS Nguyễn Thị Phương: Nhìn chung, năng lực AI của sinh viên và người học Việt Nam đang có tiềm năng lớn nhưng còn chậm hơn một bước so với các quốc gia dẫn đầu trong khu vực và trên thế giới.

Sinh viên Việt Nam có nền tảng toán học và tư duy logic tốt, khả năng tự học cao và sự đam mê lớn với công nghệ. Tuy nhiên, chương trình đào tạo đôi khi còn nặng về lý thuyết, thiếu các dự án thực tế và sự kết nối với doanh nghiệp để sinh viên áp dụng AI giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội.

“

Năng lực AI của sinh viên và người học Việt Nam còn chậm hơn một bước so với thế giới.

ThS. Nguyễn Thị Phương - chuyên gia giáo dục sáng tạo của Microsoft, Phó trưởng Khoa Công nghệ Thông tin của Trường cao đẳng Sư phạm Trung ương

Ngoài ra, năng lực về sử dụng AI có trách nhiệm, sáng suốt và đạo đức chưa được chú trọng đúng mức trong giảng dạy. Việc đưa AI vào giảng dạy một cách rộng rãi, lồng ghép vào nhiều môn học và cấp học còn chưa đồng bộ và phổ biến.

- Vậy theo chị, giải pháp để nâng cao năng lực truyền đạt kiến thức và kỹ năng AI một cách hiệu quả ở trung học phổ thông và đại học là gì?

- ThS Nguyễn Thị Phương: Tôi cho rằng giải pháp cần đi theo một lộ trình đồng bộ từ trên xuống dưới.

Thứ nhất, thống nhất chính sách và khung chuẩn. Đây là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất. Cần nhanh chóng ban hành khung năng lực AI quốc gia để tạo tiền đề cho mọi hoạt động khác.

Thứ hai, phát triển kho học liệu số chất lượng cao, tài liệu hướng dẫn chuẩn hóa, và chương trình đào tạo linh hoạt, môn học riêng, lồng ghép vào các môn khác.

Thứ ba, các trường đại học, cao đẳng cần đồng hành cùng các trường phổ thông trong việc tập huấn, bồi dưỡng giáo viên, giảng viên về năng lực số và kỹ năng sử dụng, giảng dạy AI.

Thứ tư, thúc đẩy hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp để sinh viên, học sinh có cơ hội thực hành, làm các dự án AI thực tế, hướng tới mục tiêu "bình dân học vụ AI", đưa AI trở thành kỹ năng thiết yếu cho mọi công dân.

- Theo chị, Việt Nam nên tham khảo kinh nghiệm giáo dục AI từ các quốc gia nào trên thế giới để nhanh chóng nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu AI trong nước?

- ThS Nguyễn Thị Phương: Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm từ các cường quốc AI hàng đầu, như EU, Mỹ, Trung Quốc...

EU nổi bật với các khung năng lực toàn diện như DigComp (Khung năng lực số châu Âu). Việt Nam đã tham khảo rất nhiều từ khung của EU, đặc biệt về khung năng lực số và định hướng về khung năng lực AI, vì nó chú trọng đến tính nhân văn, đạo đức và trách nhiệm trong việc sử dụng công nghệ.

“

Việt Nam cần linh hoạt điều chỉnh các mô hình tham khảo để phù hợp với trình độ giáo dục

ThS. Nguyễn Thị Phương - chuyên gia giáo dục sáng tạo của Microsoft, Phó trưởng Khoa Công nghệ Thông tin của Trường cao đẳng Sư phạm Trung ương

Mỹ và Trung Quốc: Hai quốc gia này là dẫn đầu về nghiên cứu và phát triển công nghệ AI. Chúng ta có thể học hỏi về tốc độ triển khai, quy mô đầu tư vào nghiên cứu, và sự gắn kết giữa trường đại học với ngành công nghiệp AI để tạo ra các đột phá.

Song, Việt Nam cũng cần linh hoạt điều chỉnh các mô hình tham khảo này để phù hợp với đặc thù văn hóa, trình độ giáo dục và chiến lược phát triển riêng.

- Ngoài vấn đề về chính sách, các nguồn lực về cơ sở hạ tầng máy móc, đặc biệt là các phòng thí nghiệm, đang cản trở như thế nào trong việc phát triển AI ở Việt Nam, thưa chị?

- ThS Nguyễn Thị Phương: Cơ sở vật chất là một trong những rào cản lớn nhất trong việc triển khai đồng bộ năng lực AI, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa hoặc các trường phổ thông.

Để học về AI, đặc biệt là các kỹ năng kỹ thuật sâu, cần có máy tính cấu hình cao, hệ thống máy chủ và các phòng thí nghiệm thực hành. Không phải trường nào cũng có thể đảm bảo được cơ sở vật chất này.

Đặc biệt, sự chênh lệch về cơ sở vật chất giữa các khu vực đô thị và nông thôn đang làm trầm trọng thêm khoảng cách trong tiếp cận giáo dục AI.

Để giải quyết, cần có sự liên kết mạnh mẽ với khối doanh nghiệp. Nhà nước nên có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, các mạnh thường quân tham gia hỗ trợ, đầu tư vào cơ sở vật chất và kho học liệu. Sự chung tay của toàn xã hội sẽ giúp nhanh chóng bổ sung nguồn lực về thiết bị và công nghệ.

- Cuối cùng, nếu phải đưa ra một thông điệp mạnh mẽ và truyền cảm hứng đối với các nhà hoạch định chính sách, các bậc phụ huynh và những người học về tương lai của AI tại Việt Nam, thông điệp của chị là gì?

- ThS Nguyễn Thị Phương: "Hãy lấy công nghệ làm hành trang, nhưng luôn đặt con người ở vị trí hàng đầu".

AI là một công cụ mạnh mẽ, nhưng mục tiêu cuối cùng của mọi sự phát triển công nghệ phải là phục vụ con người, nâng cao chất lượng cuộc sống và giải quyết các vấn đề xã hội.

Chúng ta cần đào tạo ra những thế hệ biết sử dụng AI một cách thông minh, sáng tạo, và đặc biệt là có đạo đức và trách nhiệm để xây dựng một tương lai số bền vững cho Việt Nam.

- Xin cảm ơn chuyên gia về những chia sẻ này!

Tuyết Nhung (thực hiện)