Tác giả 'Game of Thrones' đang chiếm ưu thế trong vụ kiện lịch sử chống lại gã khổng lồ OpenAI

Đây không chỉ là một tranh chấp bản quyền đơn thuần, mà còn là cuộc đối đầu định hình tương lai của sáng tạo con người trong kỷ nguyên AI. Và hiện tại, cán cân pháp lý dường như đang nghiêng về phía Martin và các nguyên đơn (tức những người khởi kiện OpenAI), khi họ đã đưa ra hai luận điểm vi phạm bản quyền mới đối với gã khổng lồ công nghệ này.

Từ Westeros đến tòa án liên bang: Cuộc chiến vì bản quyền số

George R.R. Martin, “cha đẻ” của thế giới Westeros, cùng nhóm tác giả thuộc Authors Guild đã khởi kiện OpenAI tại tòa án Liên bang Mỹ, cáo buộc công ty này đã sử dụng trái phép các tác phẩm có bản quyền, bao gồm bộ tiểu thuyết A Song of Ice and Fire, để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).

Mới đây, tòa án đã chấp thuận hai lý thuyết vi phạm mới, cho phép các nguyên đơn mở rộng phạm vi cáo buộc. Điều này đồng nghĩa với việc nhóm có ba cơ sở pháp lý để giành chiến thắng, với mức bồi thường có thể lên đến 150.000 USD cho mỗi hành vi vi phạm bản quyền.

Ba mũi tấn công pháp lý vào gã khổng lồ AI

1. Huấn luyện AI bằng sách có bản quyền

Các nguyên đơn khẳng định OpenAI đã sao chép và tải xuống tác phẩm của họ mà không xin phép để huấn luyện ChatGPT. Dù việc sao chép phục vụ mục đích nghiên cứu, tòa cho rằng bản thân hành vi tái tạo tác phẩm gốc đã là hành vi vi phạm.

2. Nguồn dữ liệu từ “thư viện bóng tối”

Một phần dữ liệu huấn luyện được cho là lấy từ các trang web chia sẻ sách lậu (shadow libraries). Nếu được chứng minh, điều này có thể trở thành chứng cứ về việc sử dụng dữ liệu bất hợp pháp trong quá trình phát triển AI.

3. Đầu ra tương đồng đáng kể với tác phẩm gốc

Tòa án cho biết đầu ra của ChatGPT có thể “tương đồng đáng kể” với các cuốn tiểu thuyết gốc của Martin, khi “truyền tải lại giọng điệu, nhân vật và cốt truyện”. Đây là luận điểm trọng tâm - bởi nếu đầu ra của AI bị xem là sao chép, OpenAI có thể phải chịu trách nhiệm trực tiếp về sản phẩm do hệ thống của mình tạo ra.

Tín hiệu cảnh báo cho toàn ngành sáng tạo

Bước tiếp theo của vụ kiện là giai đoạn bản án tóm tắt, nơi tòa sẽ xác định các cáo buộc đủ điều kiện đưa ra xét xử. Vụ kiện không chỉ ảnh hưởng đến OpenAI mà còn là lời cảnh báo với toàn bộ ngành công nghiệp AI về giới hạn của quyền sở hữu trí tuệ.

Vụ kiện của George R.R. Martin không phải là trường hợp cá biệt mà là một phần của xu hướng toàn cầu. Nhiều công ty lớn của Nhật Bản, bao gồm Studio Ghibli, Square Enix, Bandai Namco và nhiều hãng khác, đã yêu cầu OpenAI tránh sử dụng trái phép tài sản trí tuệ (IP) của họ.

Chính phủ Nhật còn kêu gọi hành động. Các quan chức ở quốc gia này đã tuyên bố rằng manga và anime là "kho báu không thể thay thế". Universal Pictures tại Hollywood cũng tuyên bố sẽ tăng cường hành động pháp lý để bảo vệ nội dung trước nguy cơ sao chép từ AI.

Giữa tốc độ của AI và nhịp sáng tạo con người

Trong một diễn biến khác, George R.R. Martin cũng nổi tiếng với cuộc chiến riêng của mình - cuộc chiến với thời hạn hoàn thành sách. Ông thừa nhận rằng mình "luôn gặp rắc rối với các thời hạn" nhưng ông "không cảm thấy vui vẻ khi vi phạm hợp đồng hoặc bỏ lỡ thời hạn" đối với cuốn The Winds of Winter. Thậm chí, ông đã từng bị chất vấn về việc chưa hoàn thành The Winds of Winter tại một hội nghị.

Sự tương phản giữa tốc độ phát triển chóng mặt của AI và nhịp độ sáng tạo chậm rãi của Martin làm nổi bật vấn đề trung tâm: liệu công nghệ có thể lấy đi những thành quả nghệ thuật được tạo ra qua quá trình dài và khó khăn của con người hay không.

Trong khi chờ đợi diễn biến tiếp theo của vụ kiện, người hâm mộ Westeros sẽ được trở lại thế giới Game of Thrones qua series A Knight of the Seven Kingdoms, dựa trên các tiểu thuyết ngắn Dunk and Egg của Martin. Bộ phim lấy bối cảnh 100 năm trước sự kiện Game of Thrones và sẽ theo chân hiệp sĩ Ser Duncan the Tall, cùng người hầu trẻ tuổi Egg. Bộ phim dự kiến ra mắt trên HBO vào ngày 18.1.2026.

Nhật Hạ