Venezuela triển khai hệ thống tên lửa Nga đối phó máy bay Mỹ

Động thái này giúp tăng cường đáng kể năng lực phòng không của Venezuela và tạo ra mối đe dọa trực tiếp đối với máy bay cũng như tên lửa Mỹ trong trường hợp xung đột xảy ra.

Tăng cường năng lực phòng không chiến lược quanh Caracas

Theo phân tích của chuyên gia, các hệ thống tên lửa đất đối không Buk-M2E – được sản xuất tại Nga – đã được triển khai trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu ở phía tây Caracas. Đây là bước tăng cường lớn cho mạng lưới phòng không tích hợp của Venezuela, cho phép nước này có khả năng nhắm bắn vào các loại máy bay hiện đại của Mỹ như F-35 Lightning II, F-15E Strike Eagle, F/A-18E/F Super Hornet, cũng như các loại vũ khí tấn công tầm xa như tên lửa hành trình Tomahawk (TLAM).

Hình ảnh do truyền thông địa phương ghi lại vào ngày 25/10/2025 cho thấy nhiều xe phóng và xe radar của hệ thống Buk-M2E đang cơ động, thể hiện tình trạng sẵn sàng chiến đấu hoàn toàn. Đối với giới quân sự Mỹ, đây là tín hiệu đáng lo ngại, bởi trong trường hợp xảy ra chiến dịch tấn công chính xác do Mỹ dẫn đầu – từ các cụm tàu sân bay hoặc căn cứ tiền phương ở khu vực Caribe – lực lượng Buk-M2E của Venezuela sẽ là tuyến phòng thủ đầu tiên họ phải đối mặt.

“Xương sống” mới trong chiến lược A2/AD của Venezuela

Sau các cuộc diễn tập gần đây của lực lượng phòng không Venezuela, hệ thống Buk-M2E được xem là trụ cột trong kiến trúc chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD) của Caracas. Theo định danh của NATO, Buk-M2E (SA-17 “Grizzly”) là hệ thống phòng không tầm trung cơ động cao, có tốc độ phản ứng nhanh hơn và khả năng đánh chặn linh hoạt hơn so với S-300VM.

Khi được bố trí quanh khu vực Caracas, Buk-M2E có thể bảo vệ các trung tâm chỉ huy – kiểm soát trọng yếu và mở rộng tầm bao phủ sang các hành lang hàng không ở phía nam biển Caribe, nơi máy bay Mỹ thường hoạt động. Phiên bản Venezuela sử dụng là loại gắn trên khung gầm bánh lốp, thay vì khung gầm bánh xích như trong biên chế quân đội Nga, giúp tăng khả năng cơ động đường dài.

Khả năng tác chiến của hệ thống Buk-M2E

Mỗi tổ hợp Buk-M2E bao gồm các bệ phóng tự hành mang tên lửa 9M317E – có thể đánh chặn mục tiêu trên không ở khoảng cách tối đa 45 km và độ cao tới 25 km. Hệ thống này có khả năng tiêu diệt nhiều loại mục tiêu khác nhau, từ tiêm kích, UAV, bom dẫn đường cho tới tên lửa hành trình.

Yếu tố then chốt tạo nên sức mạnh của Buk-M2E là tổ hợp radar tiên tiến. Radar điều khiển hỏa lực 9S36 được gắn ngay trên bệ phóng tự hành, có thể theo dõi và dẫn đường tên lửa với độ chính xác cao. Radar hoạt động ở băng tần X, có tầm theo dõi lên tới 70 km và có thể tấn công cùng lúc 4 mục tiêu. Công nghệ mảng pha điều khiển điện tử (phased-array) cho phép chuyển đổi mục tiêu cực nhanh, đồng thời có khả năng kháng nhiễu mạnh.

Bên cạnh đó, radar cảnh giới 9S18M1-3 “Kupol” trên xe bánh xích riêng biệt cung cấp khả năng giám sát 360 độ trong băng tần E, phát hiện mục tiêu cỡ máy bay tiêm kích ở cự ly tới 150 km – kể cả UAV hoặc tên lửa hành trình bay thấp chỉ cách mặt đất 15 m. Tổ hợp radar này có thể theo dõi hơn 100 mục tiêu cùng lúc, giúp Venezuela phát hiện và ưu tiên xử lý các mối đe dọa một cách chủ động.

Khi hoạt động kết hợp, radar Kupol đảm nhiệm cảnh báo sớm, còn radar 9S36 chịu trách nhiệm dẫn bắn chính xác, tạo nên hệ thống phòng thủ nhiều tầng có thể hoạt động hiệu quả ngay cả trong môi trường bị gây nhiễu mạnh.

Mối đe dọa hiện hữu đối với không quân Mỹ

Theo phân tích của Army Recognition, sự xuất hiện của Buk-M2E tạo ra mối đe dọa thực sự với nhiều tầng sức mạnh không quân Mỹ. Các tiêm kích thế hệ 4 như F-15E và F/A-18E/F dễ bị tổn thương nhất khi thực hiện các phi vụ bay thấp nhằm chế áp phòng không (SEAD) hoặc tấn công mặt đất. Ngay cả F-35A – dù có thiết kế tàng hình – cũng không hoàn toàn miễn nhiễm, bởi radar Buk-M2E vẫn có thể phát hiện và khóa mục tiêu trong phạm vi nhất định.

Các tên lửa hành trình Tomahawk, vốn bay ở độ cao rất thấp để tránh bị phát hiện, cũng khó thoát khỏi lưới radar Buk-M2E – vốn được tối ưu hóa để phát hiện mục tiêu có tiết diện phản xạ radar nhỏ. Khi được bố trí gần bờ biển hoặc quanh các cơ sở trọng yếu, hệ thống này có thể đánh chặn Tomahawk trong giai đoạn tiếp cận cuối, giảm hiệu quả của các đòn tấn công phủ đầu và buộc Mỹ phải điều chỉnh kế hoạch chiến dịch.

Mỗi xe phóng Buk-M2E có thể tấn công bốn mục tiêu đồng thời và có thể nhanh chóng di chuyển sau mỗi đợt bắn. Tính cơ động cao khiến hệ thống này khó bị tiêu diệt hoàn toàn chỉ trong một đợt oanh kích, buộc các chỉ huy Mỹ phải duy trì trinh sát, theo dõi và tấn công liên tục. Thời gian phản ứng ngắn và cơ chế phóng thẳng đứng của Buk-M2E cũng khiến các phương tiện bay lượn tấn công tầm thấp có rất ít cơ hội sống sót.

Một mắt xích quan trọng trong mạng lưới phòng không Venezuela

Mặc dù không có tầm bắn xa như S-300VM, Buk-M2E lại đảm nhiệm vị trí trung gian giữa hệ thống phòng thủ tầm gần và tầm xa, tạo nên các “vùng diệt chồng lấn”. Nhờ vậy, mạng lưới phòng không của Venezuela trở nên dày đặc và linh hoạt hơn, khiến các chiến dịch không kích tiềm năng của Mỹ đối mặt với rủi ro lớn hơn và phạm vi hoạt động bị thu hẹp đáng kể.

Tính đến ngày 1.11.2025, Bộ Chiến tranh Mỹ (U.S. Department of War) vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức về việc Venezuela triển khai Buk-M2E. Tuy nhiên, các máy bay trinh sát và giám sát của Mỹ đã tăng cường hoạt động từ các căn cứ ở Soto Cano (Honduras), Curaçao và Puerto Rico nhằm theo dõi sát tình hình.

Theo các nhà phân tích, việc triển khai Buk-M2E cho thấy Caracas đang hiện đại hóa mạng lưới phòng không của mình theo hướng linh hoạt và cơ động, sử dụng các nền tảng sẵn sàng chiến đấu để hạn chế khả năng tiếp cận của máy bay và UAV Mỹ trong khu vực Caribe – đồng thời khẳng định vị thế phòng thủ ngày càng mạnh mẽ của Venezuela trước các sức ép quân sự từ bên ngoài.

Bùi Tú