Cáp ngầm dưới biển: Hạ tầng sống còn, Meta, Google, Amazon bạo chi

Những sợi cáp này truyền tải thông tin liên lạc của chính phủ, các giao dịch tài chính, email, cuộc gọi video và dịch vụ phát trực tuyến trên toàn thế giới.

Tuyến cáp viễn thông thương mại đầu tiên được sử dụng cho điện báo và được đặt xuyên qua eo biển Manche giữa Dover (Anh) và Calais (Pháp) vào năm 1850. Công nghệ sau đó phát triển sang cáp đồng trục dành cho cuộc gọi điện thoại, và gần đây nhất là cáp quang truyền tải dữ liệu, internet như chúng ta biết ngày nay.

“Khoảng 10 năm trước, chúng ta chứng kiến sự xuất hiện của nhóm lớn các công ty webscale như: Meta, Google, Amazon… hiện chiếm khoảng 50% thị phần toàn cầu” - Paul Gabla, Giám đốc kinh doanh của hãng Alcatel Submarine Networks, cho biết.

Theo tạp chí chuyên ngành Submarine Telecoms Forum: Alcatel Submarine Networks là nhà sản xuất và lắp đặt cáp ngầm lớn nhất thế giới.

Nhu cầu về cáp ngầm đang tiếp tục tăng khi các tập đoàn công nghệ chạy đua phát triển các mô hình AI (trí tuệ nhân tạo) đòi hỏi năng lực điện toán khổng lồ và kết nối mạng lưới các trung tâm dữ liệu ngày càng mở rộng.

Đầu tư vào các dự án cáp ngầm mới dự kiến đạt khoảng 13 tỉ USD trong giai đoạn 2025-2027, gần gấp đôi số vốn được đầu tư từ 2022 đến 2024, theo công ty dữ liệu viễn thông TeleGeography.

Những hãng công nghệ lớn với các dự án cáp ngầm khổng lồ

“AI đang làm tăng nhu cầu của chúng ta với hạ tầng cáp ngầm. Khi nghĩ về AI, mọi người thường nghĩ đến trung tâm dữ liệu, điện toán và chip. Song nếu các trung tâm dữ liệu đó không được kết nối với nhau, chúng chẳng khác gì những nhà kho cực kỳ đắt tiền nhưng không thể hoạt động”, Alex Aime, Phó chủ tịch phụ trách đầu tư mạng của Meta Platforms, lý giải.

Hồi tháng 2, Meta Platforms công bố Project Waterworth, tuyến cáp ngầm dài 50.000 km kết nối 5 châu lục, trở thành dự án cáp ngầm dài nhất thế giới.

Meta Platforms sẽ là chủ sở hữu duy nhất của Project Waterworth, dự án mà công ty mô tả là kéo dài nhiều năm và tiêu tốn hàng tỉ USD.

Amazon gần đây đã công bố dự án cáp ngầm đầu tiên do họ sở hữu hoàn toàn, có tên Fastnet. Fastnet sẽ kết nối bờ đông Maryland (Mỹ) và hạt Cork của Ireland, với dung lượng vượt 320 terabit/giây, tương đương với việc phát trực tuyến 12,5 triệu phim HD cùng lúc, theo Amazon.

“Cáp ngầm thực sự rất thiết yếu với Amazon Web Services và mọi loại kết nối xuyên đại dương. Nếu không có cáp ngầm, bạn sẽ phải dựa vào vệ tinh, vốn có thể hoạt động. Tuy nhiên, vệ tinh có độ trễ cao hơn, chi phí cao hơn, không thể đáp ứng đủ dung lượng mà khách hàng và internet nói chung cần” - Matt Rehder, Phó chủ tịch phụ trách mạng lõi của Amazon Web Services, nói với hãng tin CNBC ,khi bàn về các khoản đầu tư vào cáp ngầm của Amazon.

Google là nhà đầu tư lớn khác, với hơn 30 tuyến cáp ngầm. Một trong những dự án mới nhất của Google là Sol - kết nối Mỹ, Bermuda, Azores và Tây Ban Nha.

Microsoft cũng đã đầu tư vào hạ tầng này.

“Bạn có thể thấy sự tăng trưởng khổng lồ của các tuyến cáp ngầm trong 20 năm qua. Điều này được thúc đẩy bởi nhu cầu dữ liệu vô cùng lớn” - Matthew Mooney, Giám đốc về vấn đề toàn cầu tại công ty an ninh mạng Recorded Future, bình luận.

Cáp ngầm bị cắt

Gián đoạn do cáp bị hư hại có thể rất nghiêm trọng, đặc biệt ở những khu vực có ít kết nối internet.

“Một tuyến cáp bị cắt có thể làm nhiều quốc gia mất kết nối internet, gồm cả giao dịch tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử và các hoạt động liên lạc cơ bản” - Erin Murphy, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói.

Điều này đã từng xảy ra với Tonga, quốc đảo nằm phía đông Úc. Năm 2022, mảnh vỡ từ một vụ phun trào núi lửa dưới biển đã cắt đứt tuyến cáp ngầm duy nhất của Tonga, khiến quốc đảo này bị cô lập hoàn toàn với thế giới.

Tháng 9 vừa rồi, các tuyến cáp ngầm bị cắt ở Biển Đỏ đã gây gián đoạn dịch vụ đám mây Azure của Microsoft. Công ty đã định tuyến lại lưu lượng truy cập, nhưng người dùng ở châu Á và Trung Đông vẫn phải đối mặt với vấn đề độ trễ tăng và hiệu suất suy giảm.

Các chuyên gia cho biết phần lớn hư hỏng cáp ngầm do tai nạn, thường là hoạt động đánh bắt cá hoặc tàu thuyền vô tình thả neo vào cáp. Song gần đây, nhiều người nghi ngờ các tuyến cáp ngầm này là mục tiêu phá hoại.

“Ở những vùng biển quốc tế, nơi tàu thuyền qua lại rất đông, từ tàu thương mại đến tàu cá, nguy cơ xảy ra tai nạn là khá cao. Thế nhưng, các bên thù địch cũng biết điều đó. Vì vậy, nếu họ điều động ‘đội tàu ma’ của Nga hoặc một tàu cá Trung Quốc gây đứt cáp, họ hoàn toàn có thể nói ‘Chỉ là tai nạn thôi’. Song thực tế có thể là cố ý. Vì thế, rất khó phân biệt được liệu một vụ hư hại là thật sự vô tình hay là hành động phá hoại có chủ đích” - Erin Murphy nói.

Matthew Mooney và Recorded Future đã theo dõi một số trường hợp nghi ngờ phá hoại cáp ngầm.

“Tôi cho rằng chúng ta đã thấy mức tăng đáng kể những gì có thể xem là hành vi phá hoại có chủ đích. Trong năm 2024 và 2025, chúng tôi chứng kiến sự gia tăng rõ rệt các sự cố xảy ra ở biển Baltic và quanh Đài Loan. Rất khó để khẳng định 100% rằng đó là hành động cố ý. Tuy nhiên, các dấu hiệu và diễn biến lặp lại trong các sự cố đó khiến người ta có lý do để nghi ngờ rằng chúng không đơn thuần chỉ là tai nạn”, Matthew Mooney nói.

Matthew Mooney cho biết sự gia tăng hành vi nghi ngờ phá hoại này trùng khớp với tình hình căng thẳng leo thang giữa Nga - Ukraine và Trung Quốc - Đài Loan.

Dù thiếu bằng chứng cụ thể về phá hoại cáp ngầm, các chính phủ vẫn coi mối đe dọa này là nghiêm trọng.

Tháng 1, NATO đã triển khai chiến dịch Baltic Sentry sau nhiều sự cố cáp ngầm bị cắt ở biển Baltic. Chiến dịch này sử dụng máy bay không người lái (drone), máy bay, tàu nổi và tàu ngầm để bảo vệ hạ tầng cáp tại khu vực.

“Kể từ cuối tháng 1.2025, tôi tin rằng chúng ta chưa ghi nhận thêm vụ cáp ngầm bị cắt nào ở biển Baltic”, Matthew Mooney nói.

Căng thẳng Mỹ - Trung

Tại Mỹ, Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC), cơ quan cấp phép cho bất kỳ tổ chức nào muốn lắp đặt hoặc vận hành cáp ngầm kết nối với Mỹ, đã ban hành quy định chặt chẽ hơn với các công ty nước ngoài xây dựng hạ tầng này, viện dẫn lo ngại về an ninh.

“Chúng tôi đặc biệt tập trung vào những mối đe dọa đến từ Trung Quốc cũng như Nga. Chúng tôi đang thực hiện các biện pháp gây khó khăn hoặc gần như cấm hoàn toàn việc kết nối cáp ngầm trực tiếp từ Mỹ đến các quốc gia đối thủ” - Brendan Carr (Chủ tịch FCC) nói với CNBC.

Brendan Carr cho biết: FCC cũng đang thực hiện các bước đảm bảo phần cứng không bị xâm phạm, không cho phép Huawei, ZTE (hai công ty Trung Quốc) hoặc các thiết bị gián điệp đáng ngờ khác được sử dụng trong cáp ngầm.

Tháng 7.2025, ba nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã gửi thư cho giám đốc điều hành Meta Platforms, Amazon, Google và Microsoft. Các nghị sĩ yêu cầu các công ty tiết lộ liệu có sử dụng nhà cung cấp bảo trì cáp liên quan đến Trung Quốc hay không.

Đáp lại câu hỏi của CNBC về bức thư này, Alex Aime của Meta Platforms nói: “Chúng tôi không làm việc với bất kỳ nhà cung cấp cáp nào của Trung Quốc trong các dự án đã công bố. Chúng tôi tuân thủ đầy đủ các quy định của Mỹ về đối tác trong hệ sinh thái và chuỗi cung ứng”.

Amazon cũng nói với CNBC rằng, không làm việc với công ty Trung Quốc.

Microsoft và Google không trả lời khi được đề nghị bình luận.

Sơn Vân